ผู้เขียน : คัคน ญานะวงศ์ษา
ปัญหา “ไมโครพลาสติก” (Microplastics) กำลังกลายเป็นวิกฤตด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพที่ทั่วโลกให้ความสำคัญมากขึ้น เนื่องจากอนุภาคพลาสติกขนาดเล็กเหล่านี้สามารถปนเปื้อนในแหล่งน้ำดื่ม น้ำผิวดิน รวมถึงน้ำทะเล และมีแนวโน้มสะสมในร่างกายมนุษย์ผ่านห่วงโซ่อาหาร ส่งผลกระทบต่อระบบต่างๆ ของร่างกายในระยะยาว
ในขณะที่กระบวนการบำบัดน้ำแบบดั้งเดิมยังคงต้องพึ่งพาสารเคมี เช่น อะลูมิเนียมซัลเฟต (Alum) หรือโพลิเมอร์สังเคราะห์เพื่อช่วยตกตะกอนสิ่งปนเปื้อน แต่วิธีการเหล่านี้อาจก่อให้เกิดสารตกค้าง และมีต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมตามมา
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยล่าสุดได้ชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของ “เมล็ดมะรุม” ซึ่งเป็นพืชพื้นบ้านที่พบได้ทั่วไปในเขตร้อน รวมถึงประเทศไทย ว่าสามารถนำมาใช้เป็นสารช่วยตกตะกอนตามธรรมชาติ ที่มีประสิทธิภาพสูงในการกำจัดไมโครพลาสติกออกจากน้ำ
ผลการศึกษาจากทีมนักวิจัยของสถาบันวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งมหาวิทยาลัยแห่งรัฐเซาเปาโล (ICT-UNESP) ระบุว่า สารสกัดจากเมล็ดมะรุม (Moringa oleifera) มีศักยภาพในการกำจัดไมโครพลาสติกชนิดพอลิไวนิลคลอไรด์ (PVC) ออกจากน้ำดื่มได้มากกว่า 98% ซึ่งนับเป็นประสิทธิภาพที่เทียบเท่าหรืออาจสูงกว่าวิธีการที่ใช้สารเคมีในปัจจุบัน
โดยทั่วไป อนุภาคไมโครพลาสติกมักมีประจุไฟฟ้าลบบนพื้นผิว ส่งผลให้เกิดแรงผลักระหว่างอนุภาค ทำให้กระจายตัวอยู่ในน้ำและยากต่อการกำจัดด้วยกระบวนการกรองทั่วไป อย่างไรก็ตาม สารสกัดเข้มข้นจากเมล็ดมะรุมสามารถทำหน้าที่เข้าไป “ปรับสมดุลประจุ” ของอนุภาคเหล่านี้ ส่งผลให้แรงผลักลดลงและเกิดการดึงดูดระหว่างกัน
กระบวนการดังกล่าวทำให้อนุภาคไมโครพลาสติกที่เคยกระจัดกระจาย สามารถรวมตัวกันเป็นกลุ่มก้อนขนาดใหญ่ หรือที่เรียกว่า “ฟล็อก” (Flocs) ซึ่งง่ายต่อการแยกออกจากน้ำในขั้นตอนถัดไป ส่งผลให้การบำบัดน้ำมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
เมื่ออนุภาคไมโครพลาสติกเกิดการรวมตัวกันเป็นก้อนที่มีขนาดใหญ่และมีน้ำหนักมากขึ้น จะสามารถถูกแยกออกจากน้ำได้ง่ายขึ้นผ่านกระบวนการกรองด้วยทราย ซึ่งเป็นขั้นตอนมาตรฐานในระบบบำบัดน้ำที่เรียกว่า “การกรองแบบอินไลน์” (In-line filtration) ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการกำจัดสิ่งปนเปื้อนเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
จากการทดสอบเปรียบเทียบกับอะลูมิเนียมซัลเฟต หรือสารส้ม ซึ่งเป็นสารเคมีหลักที่ใช้ในระบบบำบัดน้ำทั่วโลกพบว่า สารสกัดจากเมล็ดมะรุมให้ผลลัพธ์ที่มีประสิทธิภาพใกล้เคียงกัน และในสภาวะน้ำที่มีความเป็นด่างสูง มะรุมยังสามารถทำงานได้ดีกว่าสารเคมีดังกล่าว
อีกหนึ่งจุดเด่นสำคัญของมะรุม คือความยืดหยุ่นในการใช้งาน เนื่องจากสามารถทำงานได้ในช่วงค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ที่กว้างกว่า ทำให้เหมาะสมกับแหล่งน้ำดิบที่มีความหลากหลายและมีสภาพแวดล้อมแตกต่างกัน
ในการทดลองครั้งนี้ นักวิจัยเลือกใช้ไมโครพลาสติกชนิดพอลิไวนิลคลอไรด์ (PVC) ที่ผ่านการเร่งสภาพด้วยรังสีอัลตราไวโอเลต (UV) เพื่อจำลองลักษณะของพลาสติกที่เสื่อมสภาพในธรรมชาติ เนื่องจาก PVC จัดเป็นพลาสติกที่มีความเสี่ยงต่อสุขภาพ โดยมีรายงานถึงศักยภาพในการก่อมะเร็งและก่อให้เกิดการกลายพันธุ์ในระดับเซลล์
ความน่ากังวลของไมโครพลาสติก โดยเฉพาะอนุภาคที่มีขนาดเล็กกว่า 5 มิลลิเมตร อยู่ที่ความสามารถในการแทรกซึมผ่านผนังลำไส้เข้าสู่กระแสเลือด และสะสมในอวัยวะต่างๆ ของร่างกาย ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะการอักเสบเรื้อรัง ความผิดปกติของระบบฮอร์โมน รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจในระยะยาว
แม้ว่าอะลูมิเนียมซัลเฟต หรือ “สารส้ม” จะเป็นสารที่มีประสิทธิภาพในการบำบัดน้ำมาอย่างยาวนาน แต่ก็มีข้อจำกัดที่สำคัญ โดยเฉพาะประเด็นการตกค้างของอะลูมิเนียมในน้ำ ซึ่งมีงานศึกษาบางส่วนชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงกับความผิดปกติของระบบประสาท รวมถึงโรคอัลไซเมอร์ นอกจากนี้ กระบวนการใช้สารส้มยังส่งผลให้เกิดกากตะกอนในปริมาณมาก ซึ่งต้องอาศัยการจัดการที่เหมาะสมและมีต้นทุนเพิ่มเติม
ในด้านสิ่งแวดล้อม การผลิตสารส้มยังเกี่ยวข้องกับการทำเหมืองแร่บ็อกไซต์ ซึ่งอาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศ ในทางตรงกันข้าม มะรุมจัดเป็นพืชที่สามารถหมุนเวียนได้ตามธรรมชาติ มีคุณสมบัติในการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และสามารถเจริญเติบโตได้ดีแม้ในพื้นที่แห้งแล้ง จึงถือเป็นทรัพยากรที่สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาอย่างยั่งยืน
ศาสตราจารย์อาเดรียโน กอนซัลเวส โดส เรส ผู้ประสานงานโครงการวิจัย ให้ความเห็นว่า แนวทางการใช้สารสกัดจากเมล็ดมะรุมมีศักยภาพในการนำไปประยุกต์ใช้ได้อย่างคุ้มค่า โดยเฉพาะในระดับครัวเรือนหรือชุมชนขนาดเล็กในพื้นที่ชนบท ที่ยังเข้าถึงเทคโนโลยีบำบัดน้ำได้จำกัด
อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังระบุว่า การพัฒนาเทคโนโลยีดังกล่าวจำเป็นต้องดำเนินการต่อในระยะถัดไป โดยเฉพาะการจัดการกับสารอินทรีย์ที่อาจละลายออกมาจากเมล็ดมะรุม ซึ่งอาจส่งผลต่อต้นทุนและคุณภาพน้ำในระยะยาว อีกทั้งยังต้องมีการทดสอบในระดับโรงบำบัดน้ำขนาดใหญ่ เพื่อประเมินความเหมาะสมก่อนนำไปใช้งานจริงในวงกว้าง
เกษตรกรรมในศตวรรษนี้ไม่ได้เผชิญเพียงความท้าทายจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงเท่านั้น แต่ยังต้องรับมือกับปัญหาดินเสื่อมโทรมและดินเค็มที่กำลังขยายตัวในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีพื้นที่ดินเค็มนับล้านไร่ ส่งผลให้ผลผลิตลดลง ต้นทุนเพิ่มขึ้น และความหวังของเกษตรกรจำนวนไม่น้อยค่อยๆ เลือนหายไปพร้อมกับความอุดมสมบูรณ์ของผืนดิน ท่ามกลางความท้าทายดังกล่าว “ไบโอชาร์” กำลังถูกจับตามองในฐานะนวัตกรรม ที่อาจเปลี่ยนของเหลือทางการเกษตร ให้กลายเป็นเครื่องมือฟื้นฟูดินอย่างยั่งยืน โดย ดร.บัวหลวง ฝ้ายเยื่อ จากสถาบันวิจัยสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายว่า ไบโอชาร์ไม่ได้เป็นเพียงถ่านธรรมดา แต่เป็นวัสดุที่ถูกออกแบบมาเพื่อช่วยฟื้นฟูดิน เพิ่มผลผลิต และสร้างความยั่งยืนให้กับระบบเกษตรในระยะยาว ไบโอชาร์ ไม่ใช่ถ่านหุงต้มแต่คือเครื่องมือฟื้นฟูดิน ดร.บัวหลวง เล่าว่า แม้รูปลักษณ์ภายนอกไบโอชาร์จะคล้ายถ่านทั่วไป แต่ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่วัตถุประสงค์การใช้งาน ถ่านหุงต้มถูกผลิตขึ้นเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงและให้พลังงานขณะที่ไบโอชาร์ถูกผลิตขึ้นเพื่อใช้ปรับปรุงคุณภาพดินโดยเฉพาะ ไม่ว่าจะเป็
หลายคนอาจคิดว่า การเริ่มต้นธุรกิจสักแห่งต้องอาศัยแผนงานที่รัดกุม เงินทุนจำนวนมาก หรือการมองเห็นโอกาสทางการตลาดที่แตกต่างจากคนอื่น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ธุรกิจที่เติบโตอย่างงดงามหลายแห่ง กลับมีจุดเริ่มต้นที่เรียบง่ายกว่านั้นมากเพราะบางครั้ง เมล็ดพันธุ์แห่งความสำเร็จอาจงอกงามขึ้นจาก “ความสุขเล็กๆ” ที่เกิดจากการได้ทำในสิ่งที่รัก และค่อยๆ เติบโตตามกาลเวลา วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้าน จะมาแชร์เรื่องราวของ “ทำสวนกับมาดาม” ที่เป็นทั้งสวนผัก คาเฟ่ และพื้นที่สีเขียวกลางย่านพระราม 2 ที่ถือกำเนิดขึ้นจากความหลงใหลในต้นไม้ของเพื่อนสนิทสองคน คุณยุ้ย อภิรดี นกสุวรรณ และ คุณแหม่ม พัฐพศิญา ทิพย์สุมณฑา จากความชอบปลูกต้นไม้ในวันว่าง สู่การสร้างพื้นที่แห่งความสุขที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้สัมผัสธรรมชาติ เรียนรู้เรื่องการปลูกผัก และค้นพบคุณค่าของวิถีชีวิตที่เรียบง่ายท่ามกลางเมืองใหญ่ เมื่อความคลั่งไคล้ต้นไม้ เจอกับเพื่อนที่เข้าใจ จุดเริ่มต้นของ “ทำสวนกับมาดาม” เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่โลกกำลังเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 ช่วงเวลาที่หลายคนต้องใช้ชีวิตอยู่ภายในบ้าน และเริ่มหันกลับมาให้ความสำคัญกับสุขภาพและคุณภาพอาหารที่รับประทาน
ในวันที่โลกไม่ได้ขาดแคลนอาหาร แต่กำลังโหยหาความหมายที่ซ่อนอยู่ในอาหารมากกว่าเดิม คำถามสำคัญของภาคการเกษตรไทย อาจไม่ใช่จะผลิตได้มากแค่ไหน แต่คือจะทำอย่างไรให้ผู้คนยินดีจ่ายมากขึ้นให้กับสิ่งที่ผลิตออกมา ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา เกษตรกรไทยถูกสอนให้เพิ่มผลผลิต ขยายพื้นที่ปลูก ลดต้นทุน และแข่งขันกันด้วยจำนวน แต่เมื่อผลผลิตล้นตลาด ราคากลับตกต่ำ วงจรเดิมจึงเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนหลายคนเริ่มตั้งคำถามว่า แท้จริงแล้วปัญหาอยู่ที่การผลิตน้อยเกินไป หรือเราอาจกำลังมองข้าม “คุณค่า” ที่ซ่อนอยู่ในผลผลิตเหล่านั้น หนึ่งในผู้ที่มองเห็นคำตอบของเรื่องนี้อย่างชัดเจน คือ อาจารย์ขาบ-สุทธิพงษ์ สุริยะ นักปั้นแบรนด์และนักออกแบบภาพลักษณ์ธุรกิจอาหาร ภาคการเกษตร และการท่องเที่ยวเกษตรยั่งยืน แห่ง Karb Studio เจ้าของรางวัลออสการ์อาหารโลก Gourmand Awards ต่อเนื่องกว่า 20 ปี รวม 27 รางวัล ผู้ขับเคลื่อนแนวคิด “Local สู่ เลอค่า” จนกลายเป็นต้นแบบของการเปลี่ยนต้นทุนท้องถิ่นให้กลายเป็นมูลค่าระดับสากล เกษตรไทยไม่ขาดศักยภาพ แต่ขาดยุทธศาสตร์สร้างคุณค่า สำหรับอาจารย์ขาบ ปัญหาสำคัญของภาคเกษตรไทย ไม่ใช่การขาดศักยภาพในการผลิต แต
สมุทรสาคร – โรงงานปลาป่นศิริแสงอารำพี จังหวัดสมุทรสาคร เดินหน้ารับซื้อปลาหมอคางดำต่อเนื่องเป็นวันที่ 23 แล้ว นับตั้งแต่เริ่มเปิดรับซื้อเมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2569 เพื่อให้ชุมชนที่จับปลาหมอคางดำมีที่ขาย ล่าสุดรับซื้อปลาหมอคางดำจากเกษตรกรและชาวประมงแล้วกว่า 600,000 กิโลกรัม และยังคงเปิดรับซื้อปลาจากทั่วประเทศทุกวันในราคากิโลกรัมละ 10 บาท เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุนการลดปริมาณปลาหมอคางดำในแหล่งน้ำและบ่อเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำของเกษตรกร นายปรีชา ศิริแสงอารำพี โรงงานปลาป่นศิริแสงอารำพี เปิดเผยว่า การรับซื้อปลาหมอคางดำเพื่อนำไปผลิตเป็นปลาป่น ถือเป็นอีกกลไกหนึ่งที่ช่วยเกษตรกรนำปลาที่จับออกจากแหล่งน้ำธรรมชาติและบ่อเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำมีที่รับซื้อในราคาที่เหมาะสม ช่วยสร้างช่องทางระบายผลผลิต และเป็นแรงจูงใจให้ชุมชนและชาวประมงมีส่วนร่วมในการลดปริมาณปลาหมอคางดำอย่างต่อเนื่อง “ตลอด 22 วันที่ผ่านมา มีเกษตรกรและชาวประมงนำปลาหมอคางดำมาขายทุกวัน ทั้งจากจังหวัดสมุทรสาคร สมุทรสงคราม สมุทรปราการ กรุงเทพมหานคร โดยเฉพาะพื้นที่บางขุนเทียน รวมถึงจังหวัดเพชรบุรี และยังเปิดรับชื้อทุกวันในราคากิโลกรัมละ 10 บาท ช่วย
