มูลนิธิปิดทองหลังพระฯ

การสร้างผู้นำรุ่นใหม่ที่เห็นประโยชน์ของพื้นที่ ที่เห็นคุณค่าในตนเอง ย่อมจะเป็นผู้นำที่ดีของชุมชนในอนาคตที่สามารถสานต่อการพัฒนาที่เกิดขึ้นในพื้นที่นี้ถ้ามันยั่งยืนต่อไปได้ นั่นคือผลในระยะยาวที่เกิดขึ้นกับน้อง ๆ เยาวชนบนพื้นที่สูงอย่างดอยตุง ติดตามเรื่องราวของน้องๆ ได้ในสารคดีเสียงจากแผ่นดิน #6 – EP.12 ตอนที่ 1 : สร้างผู้นำรุ่นใหม่ สานต่อการพัฒนาที่ยั่งยืนบนพื้นที่สูง (ดอยตุง)

บ้านดอนศาลเจ้า จ.สุพรรณบุรี ชุมชนที่เกษตรกรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตร (เชิงเดี่ยว) ปลูกอ้อย มัน ข้าวโพด และพริก แต่ละปีชาวบ้านต้องลุ้นว่าจะได้ผลผลิตและราคามากน้อยอย่างไร แต่หลังจากที่คนในชุมชนหันมาเดินตาม “หลักเศรษฐกิจพอเพียง” ปรับวิถีการทำเกษตรเพื่อบริโภค เหลือจึงนำไปขาย เน้นปลูกพืชหลากหลาย โดยยึดหลักของ”เกษตรอินทรีย์” ทำให้วันนี้ชุมชนยกระดับเป็นชุมชนอยู่ดีมีสุขได้อย่างแท้จริง ติดตามเรื่องราวและความสำเร็จได้ในสารคดีเสียงจากแผ่นดิน#6 – EP.11 ตอน : ผักอินทรีย์บ้านดอนศาลเจ้าพืชเสริมแต่สร้างรายได้หลัก

จากสัตว์ที่คนในชุมชนไม่ยอมรับ เพราะด้วยกลิ่นฉี่ที่เหม็น ส่งผลทำให้อาชีพการเลี้ยงแพะบ้านเขาจรเข้ ไม่ได้รับการยอมรับเท่าที่ควร แต่วันนี้กลับกลายเป็นสัตว์เศรษฐกิจที่เนื้อหอมมากที่สุดของชุมชนตอนนี้ ติดตามเรื่องราวและความสำเร็จของการรวมกลุ่มผู้เลี้ยงแพะบ้านเขาจระเข้ได้ในสารคดีเสียงจากแผ่นดิน#6 – EP.10 ตอน : “แพะบ้านเขาจรเข้” เลี้ยงลดต้นทุน เน้นอาหารธรรมชาติ  

พื้นที่บ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี เป็นพื้นที่ที่ทำนาเกลือมากที่สุดในประเทศไทย ประมาณ 20,000 กว่าไร่ และบริบทของคนบ้านแหลมที่ยึดอาชีพนาเกลือมายาวนานกว่า 40-50 ปี ที่ผ่านมาเกลือจากนาของเกษตรกรจถูถส่งจำหน่ายไปยังพ่อค้าคนกลางเพื่อนำไปบริหารจัดกระจายไปยังผู้อุปโภค บริโภค ซึ่งบางปีปริมาณเกลือมาก เกษตรกรจะถูกกดราคา ด้วยเห็นนี้ คนในชุมชนจึงรวมกลุ่มกันจัดตั้งกลุ่มเพื่อนำเกลือมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์จำหน่ายเพิ่มมูลค่า ติดตามความสำเร็จของการพัฒนาได้ในสารคดีเสียงจากแผ่นดิน#6 – EP.9 ตอน : “เกลือธรรมชาติ กังหันทอง” มูลค่าจากภูมิปัญญาท้องถิ่น  

จังหวัดน่าน ถือเป็นพื้นที่นำร่องที่มูลนิธิปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ เข้าไปสร้างต้นแบบการประยุกต์แนวพระราชดำริเพื่อพัฒนาพื้นที่่ ตั้งแต่ปี 2552 จากการคัดเลือก 3 อำเภอ 20 หมู่บ้าน ในลุ่มน้ำยาว ลุ่มน้ำสบสาย ที่ครอบคลุมพื้นที่การเกษตรกว่า 250,000 ไร่ ด้วยหลักการทำงาน “แก้ปัญหาที่จุดเล็กและทำตามลำดับขั้นตอน” ผ่านมา 10 ปี การพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวเกิดองค์ความรู้เชิงบริหารจัดการที่เกิดจากการพัฒนา เกิดรูปแบบบูรณาการแผนงานและงบประมาณร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและองค์กรท้องถิ่น ติดตามความสำเร็จของการพัฒนาได้ในสารคดีเสียงจากแผ่นดิน#6 – EP.8 ตอน : ต้นแบบพื้นที่มูลนิธิปิดทองหลังพระฯ “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” เพิ่มผืนป่า…สร้างอาชีพ  

ชุมชนตำบลหนองสาหร่าย อ.พนมทวน จ. กาญจนบุรี ครั้งนึงคนในชุมชนเคยถูกครอบงำจากความเชื่อและค่านิยมที่ผิดๆ จนทำให้เกษตรกรในชุมชนดังกล่าวประสบความล้มเหลวในการทำเกษตรกรรม แต่การลุกขึ้นสู้และริเริ่มแนวคิดของคนในชุมชนกลุ่มเบล็กๆที่อยากจะทำให้ผู้คนในชุมชนให้หลุดพ้นจากวังวนแห่งหนี้สินและความทุกข์ โดยได้น้อมนำปลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9 มาใช้เป็นแนวทางและทิศทางในการดำเนินชีวิตเพื่อการหลุดพ้นหนี้สินต่างๆ ในชุมชน

ทำได้จริง “ก๊าชชีวภาพ – ถ่านอัดแท่ง” พลังงานสะอาดสร้างอาชีพ ต.คำแคน อ.มัญจาคีรี จ.ขอนแก่น ต้นแบบชุมชนพลังงานทางเลือก ใครจะไปคิดว่ามูลสุกร หรือ (ขี้หมู) ที่ส่งกลิ่นเหม็นจะกลายมาเป็นพลังงานสะอาดที่ #ก๊าชชีวภาพ ต่อเข้าชุมชนให้กับครัวเรือนนำไปใช้แทนแก๊ส จากพลังความร่วมมือในการแก้ปัญหาของคนในชุมชน ต.คำแคน อ.มัญจาคีรี จ.ขอนแก่น ที่เดิมก็ประกอบอาชีพทำไร่ ทำนา เกษตรกรเลี้ยงไก่ เลี้ยงเป็ดธรรมดา แต่ต่อมาด้วยบ้านเมืองพัฒนาทำให้มีระบบการเลี้ยงใหญ่ขึ้น เช่น เลี้ยงไก่แบบทั่วไปก็พัฒนาเป็นฟาร์มไก่ขนาดใหญ่ การเลี้ยงหมูก็ขยายเป็นฟาร์มหมูขนาดใหญ่ แต่การเลี้ยงระบบฟาร์มขนาดใหญ่ส่งผลกระทบในพื้นที่การเกษตรรอบข้าง โดยเฉพาะเรื่องกลิ่นของมูลสุกร มูลไก่ ส่งผลกระทบเรื่องระบบระบายน้ำเสียต่างๆ ลงในพื้นที่ใกล้เคียง แม่น้ำลำคลอง ตลอดปลายปีที่ผ่านมาปัญหาถูกร้องเรียนจากคนในชุมชนโดยเป้าหมาย คือ #ปิดฟาร์มหมู ที่อยู่ในพื้นที่ชุมชนลง แต่ด้วยการปิดฟาร์มไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด เนื่องจากการปิดฟาร์มส่งผลกระทบต่อผู้เพาะเลี้ยง และอีกหลายๆปัจจัยที่ส่งผลเสียงต่อรายได้และอาชีพของคนในชุมชน การร้องเรียนให้ปิดฟาร์มไม่สามารถทำได้

“บ้านม้าร้อง” ขับเคลื่อนชุมชนให้น่าอยู่ โดยส่งเสริมการออม สร้างวินัยให้กับคนในชุมชนเป็นภูมิคุ้มกันที่ยั่งยืน บ้านม้าร้อง หมู่ 4 ต.พงศ์ประศาสน์ อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์ ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น สวนปาล์ม สวนมะพร้าว และยางพารา อดีตที่ผ่านมา ที่นี่ต้องเผิชญกับปัญหาปัญหาหนี้นอกระบบ หลายครอบครัวดิ้นรนหาเงินเพื่อมาจุนเจือเลี้ยงชีพ และใช้เป็นทุนในการประกอบอาชีพในทุกๆปี บางรายมีสินทรัพย์ก็เข้าไปกู้เงินกับสถาบันการเงิน แต่บางรายต้องหยิบยืมจากคนรู้จัก หรือ แหล่งเงินทุนที่เรียกว่า “เงินกู้นอกระบบ” แต่ปัญหาที่เกิดขึ้น นำมาซึ่งเวทีระดมสมองในการแก้ปัญหาที่เกิดจากคนในชุมช ครอบคลุม 4 มิติ ได้แก่ เศรษฐกิจ, สังคม, สิ่งแวดล้อม, วัฒนธรรมและประเพณี เริ่มจากด้านเศรษฐกิจ คือ การแก้ปัญหาหนี้นอกระบบให้กับคนในชุมชน สร้างวินัยให้คนในชุมชนรู้จักการออม โดยการจัดตั้งธนาคารชุมชนที่ให้คนในชุมชนร่วมกันบริหารจัดการ จนสามารถพัฒนาต่อยอดไปได้หลายๆ โครงการตามแผนพัฒนาชุมชนที่วางไว้ ก่อเกิดเป็นกลุ่มอาชีพ สร้างรายได้ให้คนในชุมชน ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ว่า “ม้าร้องสามัคคี สิ่งแวดล้อมดี ชีวีเป็นสุข” นี่เป็นเพี

ต้นเหตุหลักของปัญหา คือ เกษตรกรไม่สามารถกำหนดต้นทุนการผลิตในการประกอบอาชีพเกษตรกรรมได้ ทำให้ทุกๆปีเกษตรกรต้องดิ้นรนหาแหล่งเงินทุนโดยการกู้ยืมทั้งในระบบและนอกระบบเพื่อนำมาใช้ลงทุนประกอบอาชีพในฤดูกาลถัดไป ส่งผลให้ชุมชนมีสภาวะหนี้สินครัวเรือนสะสมเพิ่มขึ้นไม่จบสิ้น จากปัญหาที่เกิดขึ้นชุมชนเริ่มมีความตระหนักถึงความรุนแรงในปัญหาร่วมกัน โดยจัดทำแผนชุมชนว่างแผนแก้ไขเรื่องเร่งด่วนที่เผชิญ คือ การก่อตั้งธนาคารชุมชนโดยมีวัตถุประสงค์ คือ การพัฒนาระบบเงินทุนชุมชน ส่งเสริมการออมทรัพย์ของสมาชิก ลดการพึ่งพาจากภาครัฐ และพัฒนาเศรษฐกิจของชุมชนอย่างยั่งยืน ตลอดจนสร้างเป็นแหล่งเงินทุนในการประกอบอาชีพให้กับสมาชิก ติดตามความสำเร็จของพวกเขาได้ในสารคดีเสียงจากแผ่นดิน#6 – EP.1 ตอน : “ธนาคารชุมชนโป่งไทร” แหล่งเงินทุนจากคนในชุมชน…เพื่อคนในชุมชนอย่างยั่งยืน