เชือกผูกใบลาน
การบันทึกอักษรลงในแผ่นวัสดุต่างๆ แต่ละสมัยมีความแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับเครื่องมือที่ใช้เป็นสำคัญ สมัยเรายังไม่มีสมุดใช้บันทึกเรื่องราว ไทยเรารู้จักทำสมุดข่อยใช้เอง และยังใช้ใบลานแทนกระดาษอีกด้วย หลักฐานยังปรากฏอยู่ตามตู้เก็บรักษาใบลานตามวัดต่างๆ มากบ้าง น้อยบ้าง ดูแลดีบ้าง และดูแลไม่ดีบ้าง ขึ้นอยู่กับความรักความชอบของเจ้าอาวาสเป็นสำคัญ เอาเข้าจริงจะโทษเจ้าอาวาสอย่างเดียวก็ไม่ได้ ต้องคณะกรรมการที่ไม่เห็นคุณค่าด้วย ต้องยอมรับว่า ใบลานที่เป็นองค์ความรู้ต่างๆ มากมายตามวัด ต่างเสียหายไปมากโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ อาทิ เก็บไว้ไม่ดี ทำให้ชำรุดเสียหายไปอย่างน่าเสียดาย และบางวัดไม่มีใครเอาใจใส่ดูแล ทำให้เสียหายไปกับกาลเวลาอย่างรวดเร็ว ในที่สุดก็ต้องทิ้งไปเสมือนไม่มีคุณค่า การเขียนหนังสือลงบนใบลาน เราชาวบ้านเรียกว่า “จาร” อุปกรณ์จารก็คือเหล็กแหลมๆ ใบลาน ที่จัดเตรียมไว้แล้วเป็นอย่างดี แน่นอนว่าเราชาวบ้านตัดออกมาจากต้นลาน นำมาผ่านกรรมวิธีหลายขั้นตอนกว่าจะมาใช้เหล็กแหลมๆ จารได้ การจารไม่ใช่เรื่องง่ายเลย ต้องกะวางระยะดีๆ คนจารมือต้องมั่นคง มีสมาธิ ไม่อย่างนั้นจะออกมาไม่สวย และอาจจะอ่านไม่ออกเลยว่าจารอ
