ไทใหญ่
หากใครมีโอกาสไปเยือน “เมืองปาย…เสน่ห์แห่งเมืองสามหมอก” อำเภอเล็กๆ ที่โอบล้อมไปด้วยภูเขาสูงสลับทับซ้อน และป่าไม้นานาพันธุ์ของจังหวัดแม่ฮ่องสอน คงจะติดใจในวิถีชีวิตเรียบง่าย สงบสุข ท่ามกลางธรรมชาติขุนเขา สายน้ำ และวัฒนธรรมพื้นเมืองอันดีงามของชาวเมืองปาย ซึ่งประชากรส่วนใหญ่มีเชื้อสายชาวไทยภูเขา และคนไทยเชื้อสายไทยใหญ่ ที่มีถิ่นฐานเดิมอยู่ริมแม่น้ำสาละวิน แถบรัฐฉาน บริเวณเมืองหมอกใหม่ เมืองนาย เมืองลานเคอ ฯลฯ ก่อนจะอพยพเข้ามาอาศัยในแผ่นดินไทย ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน (พ.ศ. 2374) ในช่วงรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทุกวันนี้ลูกหลานไทยเชื้อสายไทยใหญ่มีอยู่กระจัดกระจายทั่วทั้งจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีรายได้หลักจากการทำอาชีพเกษตรกรรม ปลูกพืช ทำไร่ ทำนาแล้ว พวกเขายังมีมรดกทางพันธุกรรมพืชที่สำคัญอีกอย่างคือ “ดอกเมย์เมียว” บางคนเรียกว่า ดอกเมียววดี หรือดอกเมียวเมียว ในช่วงฤดูหนาว หากใครไปเดินเที่ยวแถวตลาดสดยามเช้า จะเห็น “ดอกเมย์เมียว” ดอกไม้ดอกเล็กๆ สีขาวและสีชมพูอ่อน กลีบดอกและก้านใบดูบอบบาง ถูกมัดรวมกันเป็นช่อมาวางขายให้แก่ผู้สนใจ ชาวเมืองปายยังนิยมนำดอกเมย์เมียวไปไหว้สักการะที่เจดียอนุสรณ์ส
หวาย เป็นพืชป่าตระกูลปาล์มที่เป็นเถาเลื้อยและมีหนาม เจริญเติบโตและกระจายพันธุ์ได้ดีในป่าเขตร้อนและกึ่งร้อน ใช้เป็นพืชอาหาร สมุนไพร เฟอร์นิเจอร์ และงานหัตถกรรมต่างๆ สามารถเป็นรายได้เสริมในชุมชนเป็นอย่างดี ปัจจุบันหวายเริ่มหายากและใกล้สูญพันธุ์ สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) ได้ศึกษาพัฒนาการปลูกหวายและการแปรรูป เพื่อให้ชุมชนมีแหล่งอาหารในท้องถิ่น เกษตรกรสามารถปลูกและขยายพันธุ์หวายให้เพียงพอต่อการบริโภคและใช้ประโยชน์ที่เป็นรายได้ของครอบครัว มีการพัฒนาคุณภาพของหวายให้เหมาะสมต่อการใช้ประโยชน์ด้านหัตถกรรม หวาย ในแถบภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีความหลากหลายทางพันธุกรรมหวายมากที่สุดในโลก ในประเทศเราพบอยู่ประมาณ 60 ชนิด กระจายอยู่ทั่วทุกภาค มีการเรียกชื่อแตกต่างกันตามแต่ละท้องถิ่น เช่น หวายหนามขาว หวายหนามดำ หวายฝาดหรือหวายบุ่น หวายไส้ไก่หรือหวายขม หวายหก หวายน้ำล้อม หวายหม่นหรือหวายหยวก หวายเล็ก หวายติ้วดีดหรือหวายหางหนู หวายหลวง หวายหอม หวายสกลนคร หวายที่นิยมบริโภค คือ หวายพันธุ์หนามขาว เนื่องจากมีรสชาติอร่อยและหน่อใหญ่ หวายไส้ไก่นิยมใช้มัดสิ่งของ จากพื้นที่ศึกษาวิจัยที่บ้านป
