ไม้ขุดล้อม

จังหวัดปราจีนบุรี ภูมิประเทศที่หลากหลายโดยพื้นที่ที่ราบลุ่มจะจัดสรรเป็นพื้นที่ทำนาและพื้นที่ราบสูงขึ้นมาหน่อยก็จะทำสวนไม้ผลโดยหลักๆ แล้วจะเป็นสวนทุเรียน ต่อมาประมาณปี 2546 ก็ได้เริ่มมีการทำไม้ดอกไม้ประดับกันมากขึ้น ทำให้เกษตรกรภายในพื้นที่มีการทำเกษตรที่หลากหลาย จึงเกิดเป็นช่องทางอาชีพทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น คุณอำนวย พรมนนท์ เป็นเกษตรกรที่ปลูกไม้ดอกไม้ประดับเป็นอาชีพ จนเรียกง่ายๆ ว่าทำมาตั้งแต่เริ่มแรกก็ว่าได้ จนทำให้อาชีพ ไม้ดอกไม้ประดับนั้นสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวให้กับเขาได้เป็นอย่างดี คุณอำนวย ชายผู้มากด้วยรอยยิ้ม เล่าให้ฟังว่า ยึดอาชีพทำเกี่ยวกับไม้ประดับมาเป็นสิบปี โดยในแต่ละช่วงก็จะมีการเปลี่ยนแปลงของพันธุ์ไม้ที่ปลูกไปตามที่ตลาดต้องการ โดยในช่วงก่อนหน้านั้นจะทำไม้จำพวกโมก ต่อมาเมื่อตลาดค่อยๆ หมดความนิยมลง จึงได้ปรับเปลี่ยนเป็นไม้จำพวกไม้ไทย ที่ลูกค้ามักนิยมนำไปปลูกเพื่อเป็นไม้ร่มเงาภายในบริเวณบ้าน “สมัยก่อนนี่ทำต้นโมก ช่วงนั้นตลาดดี แต่เสียอย่างเดียวโมกต้องหมั่นตัดแต่ง ต่อมาพอความนิยมเริ่มลดลง ก็เลยเปลี่ยนมาทำเป็นไม้ประดับ เป็นแบบไม้ขุดล้อม ตั้งแต่ขนาดใหญ่ ไปจนถึงขนาดเล็ก

ชื่อวิทย์      Adansonia digitata L. Adansonia za Baill ชื่อวงศ์      MALVACEAE, BOMBACACEAE ชื่ออื่นๆ    ต้นขวด ต้นไม้แห่งชีวิต โบโบ (boaboa) ขนมปังลิง ไม้กลับหัว (upside-down tree)  ต้นไม้หนูตาย ต้นไม้มหัศจรรย์ ต้นมหาสมบัติ ต้นถังเงินถังทอง ข้าฯ มาจากแดนไกลอยากเรียกตัวเองว่า “ยักษ์ปักหลั่น” เพราะหุ่นนายแบบของข้าเป็นเหมือนท่อนซุงปักดินหัวท้ายเท่ากัน เป็นถังไวน์ถังเบียร์ ข้าจึงชอบใจที่คนไทยเรียกข้าว่า “ถังเงินถังทอง” แต่ชื่ออื่นๆ ที่เรียกกันส่วนใหญ่ตั้งชื่อตามสภาพภายนอกที่มาเกี่ยวข้อง เช่น หนูตาย เรียกตามลักษณะผลที่ห้อยลงมา เรียก “ไม้กลับหัว” เพราะช่วงผลัดใบเหลือกิ่งก้านจะดูเหมือนรากไม้ชี้ขึ้นฟ้า อีกชื่อที่เรียกต้นไม้แห่งชีวิต เพราะทุกส่วนของต้นสามารถนำมาใช้เป็นยารักษาโรคของมนุษย์ได้ แต่ชื่อเดิมที่เรียก “เบาบับ” (Boabab) นั้น พอมาอยู่เมืองไทยจะอธิบายว่า “เบา” ได้อย่างไรดีหนา น่าจะเป็น “เบาดับ” มากกว่า ประวัติของข้าโด่งดังในแอฟริกาและออสเตรเลีย กำเนิดในหมู่เกาะมาดากัสการ์ ถ้าเปิดใน “YouTube” จะพบเรื่องราวของข้ามากมาย มีคนกล่าวถึงเรื่องของข้าที่น่าสนใจและแปลกอย่างยิ่งทั้งชื่อและคุณสมบัติ

คุณเฉลิม อารีย์ เกษตรอำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี ให้ข้อมูลว่า ลักษณะการทำเกษตรของอำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี ภูมิประเทศที่หลากหลายโดยพื้นที่ที่ราบลุ่มจะจัดสรรเป็นพื้นที่ทำนาและพื้นที่ราบสูงขึ้นมาหน่อยก็จะทำสวนไม้ผลโดยหลักๆ แล้วจะเป็นสวนทุเรียน ต่อมาประมาณปี 2546 ก็ได้เริ่มมีการทำไม้ดอกไม้ประดับกันมากขึ้น ทำให้เกษตรกรภายในพื้นที่มีการทำเกษตรที่หลากหลาย จึงเกิดเป็นช่องทางอาชีพทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น “หมู่บ้านดงบังเป็นหมู่บ้านแรกๆ ที่เริ่มทำไม้ดอกไม้ประดับ โดยได้เปลี่ยนจากพื้นที่ที่ปลูกไม้ผลบางส่วนมาทำสวนไม้ดอกไม้ประดับ โดยช่วงแรกๆ จะนิยมทำต้นโมก ต่อมาเมื่อปลูกจนประสบผลสำเร็จและสามารถจำหน่ายได้ ชาวบ้านก็เริ่มมีทางเลือกมากขึ้น ก็หาสายพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับอื่นๆ เข้ามาปลูก จากวันนั้นจนถึงวันนี้ ไม้ดอกไม้ประดับก็เริ่มขยายวงกว้างออกไป ในเรื่องของการทำไม้ดอกไม้ประดับ” คุณเฉลิม กล่าว คุณอำนวย พรมนนท์ อยู่บ้านเลขที่ 45 หมู่ที่ 6 ตำบลดงขี้เหล็ก อำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี เป็นเกษตรกรที่ปลูกไม้ดอกไม้ประดับเป็นอาชีพ จนเรียกง่ายๆ ว่าทำมาตั้งแต่เริ่มแรกก็ว่าได้ จนทำให้อาชีพ ไม้ดอกไม้ประดับนั้

ช่วงนี้ในบ้านเรามีการปลูกสร้างที่อยู่อาศัยในหลายพื้นที่ ตลอดไปจนถึงช่วงโควิด-19 ที่ผ่านมา เมื่อมีการอยู่บ้านกันมากขึ้นเพื่อหยุดการระบาดของเชื้อโควิด ทำให้หลายๆ ท่าน ต้องการพื้นที่สีเขียวให้กับบริเวณที่อยู่อาศัยเป็นทั้งร่มเงาที่ช่วยลดความร้อนให้กับพื้นที่ หรือเมื่อพักสายตาได้มองอะไรที่เป็นสีเขียวก็คงสดชื่นไม่น้อยทีเดียว จึงทำให้ไม้ดอกไม้ประดับมีความต้องการที่แตกต่างกันไปของพื้นที่อยู่อาศัย อย่างเช่น บางท่านอยู่ในพื้นที่คอนโดฯ อาจจะเน้นเป็นไม้ดอกไม้ประดับใบที่มีขนาดพอเหมาะ แต่ผู้ที่มีพื้นที่มากก็จะทดลองเลือกปลูกไม้ยืนต้นที่เป็นทั้งไม้มงคลและไม้ยืนต้นดอกหอมที่ให้ความผ่อนคลายด้วยเช่นกัน “ไม้ขุดล้อม” จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกให้กับผู้ที่ไม่ต้องการรอเวลาในการเจริญเติบโต สามารถนำมาปลูกให้ร่มเงาและเชยชมความงามได้อย่างทันตาเห็น ทำให้อาชีพการจำหน่ายไม้ขุดล้อมสามารถตอบโจทย์ให้กับลูกค้าที่ต้องการทางด้านนี้ได้เป็นอย่างดี คุณมะลิ กายสอาด เกษตรกรหญิงจังหวัดสระบุรี ได้ยึดการทำไม้ขุดล้อมเป็นอาชีพสร้างรายได้มามากกว่า 20 ปี มีการปรับเปลี่ยนการปลูกไม้ให้เท่าทันความต้องการของตลาดอยู่เสมอ ตลอดจนหาไม้ใหญ่ไม้มง

ปัจจุบันปฏิเสธไม่ได้ว่าพื้นที่สีเขียว เป็นอีกหนึ่งอย่างที่คนมีพื้นที่บริเวณบ้านกว้างขวางอยากจะมี โดยเฉพาะผู้ที่อยู่อาศัยในเขตเมือง เพราะไม่เพียงแต่ให้ร่มเงาหรือให้ผลผลิตที่กินได้เท่านั้นในไม้บางชนิด แต่ยังช่วยให้สภาพแวดล้อมดีขึ้น เพราะต้นไม้จะช่วยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ เพื่อไปใช้ในกระบวนการสังเคราะห์แสง จากนั้นจะผลิตก๊าซออกซิเจนออกมา จึงนับว่านอกจากจะให้ร่มเงาภายในบ้านแล้ว ยังช่วยสร้างก๊าซออกซิเจนให้กับทุกชีวิตในโลกอีกด้วย เมื่อคนที่มีพื้นที่บริเวณบ้านกว้างขวางมากพอ ความต้องการไม้ดอกไม้ประดับจึงมีมากขึ้น เพราะสามารถทำให้บริเวณบ้านมีพื้นที่สีเขียว ตลอดจนสีสันต่างๆ ของดอกไม้ ซึ่งจะรอแบบนำต้นเล็กๆ มาปลูกบางคนก็ไม่ค่อยชอบการรอคอย จึงได้หาซื้อไม้ที่ใหญ่แบบรวดเร็วทันใจมาปลูก เพื่อเป็นการย่นระยะเวลา จึงทำให้มีธุรกิจไม้ขุดล้อมมากขึ้นเป็นการตอบโจทย์ในเรื่องนี้ คุณทิพนาถ สุขสนิท อยู่บ้านเลขที่ 38 หมู่ที่ 15 ตำบลปรือ อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ เป็นผู้ที่มองเห็นโอกาสในเรื่องนี้ จึงได้มาทำการประกอบอาชีพไม้ขุดล้อม โดยหาพรรณไม้ป่าหายาก ตลอดจนไม้อื่นๆ ที่เจ้าของที่ดินยินดีจะขายต่อให้เธอ มาทำการดู

คุณปราณี ไฝไทย รักษาราชการแทนเกษตรอำเภอเมืองปราจีนบุรี จังหวัดปราจีนบุรี ให้ข้อมูลว่า ในอำเภอเมือง มีกลุ่มผู้ผลิตไม้ดอกไม้ประดับคุณภาพ โดยทางสำนักงานเกษตร ได้มีการสนับสนุนในเรื่องของการรวมกลุ่มของผู้ผลิตไม้ปลูกล้อมอย่างต่อเนื่อง โดยมีการขับเคลื่อนกลุ่มให้มีการทำเกษตรแบบแปลงใหญ่อย่างเต็มรูปแบบในปี 2564 เพื่อไม้ขุดล้อมของสมาชิกในกลุ่มมีต้นทุนการผลิตที่ต่ำลง และสินค้ายังคงคุณภาพอยู่เช่นเดิม พร้อมทั้งส่งเสริมในเรื่องของการทำตลาดที่กว้างขึ้น จึงทำให้เกษตรกรผู้ผลิตไม้ขุดล้อมในพื้นที่แห่งนี้ สามารถผลิตสินค้าที่มีคุณภาพและสร้างเป็นรายได้ที่ยั่งยืนต่อไป คุณสมพงษ์ ชื่นบาน ทำไม้ดอกไม้ประดับขุดล้อมอยู่หมู่ที่ 10 ตำบลโนนห้อม อำเภอเมืองปราจีนบุรี จังหวัดปราจีนบุรี เป็นอาชีพเลี้ยงครอบครัวมากว่า 30 ปี โดยมีการผลิตที่เปลี่ยนไปตามความต้องการของตลาด ส่งผลให้การจำหน่ายไม้ภายในสวนของเขาเป็นที่ต้องการอยู่เสมอ และสามารถสร้างรายได้ที่ยั่งยืนเลี้ยงครอบครัวได้เป็นอย่างดี โดยที่เขาไม่ต้องทิ้งบ้านไปประกอบอาชีพอื่นๆ เหมือนเช่นสมัยก่อน คุณสมพงษ์ เล่าให้ฟังว่า ย้อนไปเมื่อ 30 ปีก่อนมีอาชีพค้าขายทั่วไปตามจังหวัดต่างๆ

ไม้ขุดล้อมเป็นอีกหนึ่งอาชีพที่ปัจจุบันยังสามารถทำรายได้ เพราะปัจจุบันสังคมเมืองขยายพื้นที่ออกไปเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะในเรื่องของการสร้างบ้านจัดสรรที่ต้องการปลูกต้นไม้เพื่อมาประดับตกแต่ง จึงช่วยให้บ้านมีความร่มรื่นและร่มเย็น จึงนับว่าต้นไม้เป็นอีกหนึ่งสิ่งที่สำคัญจะขาดเสียไม่ได้ในการดำรงชีวิตของมนุษย์ นอกจากจะช่วยให้เกิดความร่มเงาและสดชื่นแก่ผู้ปลูกแล้ว ยังสร้างอากาศที่ดีให้แก่ผู้ปลูกอีกด้วย คุณมลเทียน ขาวจันทร์ อยู่บ้านเลขที่ 159/4 หมู่ที่ 2 ตำบลเขาพระ อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี ได้ยึดอาชีพทำไม้ขุดล้อมเพื่อสร้างเป็นอาชีพเสริม จากนั้นพัฒนาการทำมาเรื่อยๆ จนสามารถสร้างเป็นอาชีพหลักและทำรายได้ให้กับเขาได้เป็นอย่างดีในเวลาต่อมา คุณมลเทียน บอกว่า เดิมมีอาชีพทำนา ต่อมาเมื่อผลผลิตทางการเกษตรไม่ดี ประมาณปี 2540 จึงได้หันมาทำไม้ขุดล้อมโดยเห็นคนในพื้นที่มีทำแล้วเกิดรายได้ จึงได้เรียนรู้และฝึกทำมาเรื่อยๆ จนเกิดความชำนาญ เหตุที่มาเลือกทำด้านนี้เพราะตนเองชื่นชอบการปลูกต้นไม้อยู่แล้ว เมื่อมาลงมือทำจริงจังจึงไม่ได้เกิดขั้นตอนอะไรยุ่งยากและสามารถทำได้อย่างชำนาญ ด้วยใจรักและอยากจะพัฒนาการทำไม้ข

คุณหอม เกษรศิริ รักษาการเกษตรอำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี ให้ข้อมูลว่า ภายในจังหวัดปราจีนบุรีมีการทำเกษตรที่แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลักๆ คือ การทำพืชไร่ อย่างเช่นนาข้าว และอีกส่วนจะเด่นในเรื่องของการทำสวนจำพวกไม้ผล ซึ่งสวนไม้ดอกไม้ประดับเองก็เป็นแหล่งผลิตที่ขึ้นชื่อของจังหวัดปราจีนบุรี จึงอาจกล่าวได้ว่าการทำเกษตรของเกษตรกรในพื้นที่นี้ค่อนข้างครบวงจร และมีการรวมกลุ่มที่เข้มแข็งจึงสามารถสร้างเป็นอาชีพที่ยั่งยืนมาจนถึงทุกวันนี้ “การที่ไม้ดอกไม้ประดับในพื้นที่นี้ได้รับความนิยม เกิดจากการที่เกษตรกรยุคต้นๆ ได้ริเริ่มผลิตและนำไม้ไปจำหน่ายที่ตลาดนัดจตุจักรที่กรุงเทพมหานคร เมื่อเกษตรกรรายอื่นมองเห็นถึงการตอบรับในเรื่องของการตลาดดี จึงได้มีการปรับเปลี่ยนมาทำไม้ดอกไม้ประดับ ซึ่งเวลานี้ไม้ดอกไม้ประดับในพื้นที่น่าจะมีไม่ต่ำกว่า 500 ชนิด มีการสร้างไม้ที่เป็นขนาดเล็กไปจนถึงไม้ขนาดใหญ่ โดยเฉพาะไม้ขุดล้อมที่เป็นพันธุ์ไม้ไทยที่ตลาดมีความต้องการอย่างมาก จึงทำให้ไม้ดอกไม้ประดับของจังหวัดปราจีนบุรี เป็นที่ต้องการของตลาด สามารถทำรายได้ให้กับเกษตรกรในพื้นที่ได้ไม่น้อยต่อปีเลยทีเดียว” คุณหอม กล่าว คุณสมศรี จันทร์ศ

คุณอำนวย พรมนนท์ อยู่บ้านเลขที่ 45 หมู่ที่ 6 ตำบลดงขี้เหล็ก อำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี เป็นเกษตรกรที่ปลูกไม้ดอกไม้ประดับเป็นอาชีพ จนเรียกง่ายๆ ว่าทำมาตั้งแต่เริ่มแรกก็ว่าได้ จนทำให้อาชีพไม้ดอกไม้ประดับนั้นสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวให้กับเขาได้เป็นอย่างดี คุณอำนวย ชายผู้มากด้วยรอยยิ้ม เล่าให้ฟังว่า ยึดอาชีพทำเกี่ยวกับไม้ประดับมาเป็นสิบปี โดยในแต่ละช่วงก็จะมีการเปลี่ยนแปลงของพันธุ์ไม้ที่ปลูกไปตามที่ตลาดต้องการ โดยในช่วงก่อนหน้านั้นจะทำไม้จำพวกโมก ต่อมาเมื่อตลาดค่อยๆ หมดความนิยมลง จึงได้ปรับเปลี่ยนเป็นไม้จำพวกไม้ไทย ที่ลูกค้ามักนิยมนำไปปลูกเพื่อเป็นไม้ร่มเงาภายในบริเวณบ้าน คุณอำนวย พรมนนท์ “สมัยก่อนนี่ทำต้นโมก ช่วงนั้นตลาดดี แต่เสียอย่างเดียวโมกต้องหมั่นตัดแต่ง ต่อมาพอความนิยมเริ่มลดลง ก็เลยเปลี่ยนมาทำเป็นไม้ประดับ เป็นแบบไม้ขุดล้อม ตั้งแต่ขนาดใหญ่ ไปจนถึงขนาดเล็กพอประมาณ ซึ่งพันธุ์ไม้ขุดล้อมที่ปลูกก็จะเป็นพวกกันเกรา แก้วมุกดา จันทน์กะพ้อ และก็บุนนาค เรียกได้ว่าเป็นพันธุ์ไม้ไทยต่างๆ โดยสมัยก่อนก็จะไปหาซื้อพันธุ์จากที่อื่นมาปลูก พอเรามีต้นพันธุ์มากขึ้น เวลานี้ก็ไม่ต้องหาซื้อก็เอาต้นที่สมบ

ตลาดต้นไม้ในบ้านเรา หากเป็นไม้ขุดล้อม ที่หนึ่งไร้เทียมทาน ต้องที่ตำบลชะอม อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี ที่นี่ พื้นที่การผลิตมีกว่า 5,000 ไร่ ชนิดของไม้มีให้เลือกมากมาย สำหรับขนาดมีให้เลือกตั้งแต่เท่านิ้วมือ ไปจนถึง 2-3 คนโอบ คนในพื้นที่บอกว่า พื้นดินโล่งแจ้ง สามารถทำให้เป็นป่าใหญ่ได้ภายในวันเดียว ด้วยไม้ขุดล้อมของชาวตำบลชะอม ซึ่งก็เป็นอย่างคำที่เขาพูดจริงๆ ราวๆ ต้นฝนของทุกปี มีงานมหกรรมไม้ขุดล้อมขึ้นที่ตำบลชะอม ผู้ริเริ่มคืออดีตนายอำเภอแก่งคอย ท่านธวัช สุระบาล “ปลูกต้นไม้ วันเดียว…โต ไป..ชะอม แก่งคอย”  คือสโลแกนของการจัดงานไม้ขุดล้อม งานปลูกไม้ขุดล้อมที่ตำบลชะอม มีมานานแล้ว แรกเริ่มเดิมที มีหน่วยงานของเอกชนเข้าไปส่งเสริมให้ปลูก แต่ปรากฏว่า มีข้อขัดข้องบางประการ ชาวบ้านที่ปลูกอยู่ จึงหาทางช่วยเหลือตัวเอง โดยเฉพาะเรื่องการตลาด จนต่อมาไม้ขุดล้อมที่ตำบลนี้เป็นที่ยอมรับของผู้ซื้อ รายนามผู้ปลูกยุคเริ่มต้นได้แก่กำนันสมชาติ พึ่งทรัพย์ คุณพยุง เชียงทอง คุณสายบัว พาศักดิ์ และเกษตรกรท่านอื่นอีกจำนวนหนึ่ง “สีหนุการ์เด้น” เป็นผู้ปลูกไม้ขุดล้อมรุ่นกลางๆ รวมระยะเวลาที่ดำเนินงานมาอยู่ที่ 10 ปี เจ