“เมล็ดพันธุ์” ถือเป็นหัวใจสำคัญของการเริ่มต้นทำนา เพราะเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพไม่เพียงช่วยให้เกษตรกรได้ผลผลิตสูง ลดต้นทุน และทำการผลิตอย่างปลอดภัย ถือเป็นจุดเริ่มต้นของความมั่นคงทางอาหารของประเทศ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่นจึงมีบทบาทสำคัญในการเป็นแหล่งผลิตและกระจายเมล็ดพันธุ์คุณภาพไปยังเกษตรกรและชุมชน โดยยึดหลัก “ผู้ผลิตปลอดภัย ผู้บริโภคปลอดภัย” พร้อมทั้งขับเคลื่อนการปลูกข้าวคาร์บอนต่ำตามแนวทางเกษตรสมัยใหม่
นางสาวสุดคนึง พึ่มชัย ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น เปิดเผยว่า ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่นเป็นหน่วยงานส่วนกลางที่ปฏิบัติงานในภูมิภาค สังกัดกองเมล็ดพันธุ์ข้าว กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ศูนย์เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2529 โดยมีหน้าที่หลักในการผลิตและกระจายเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพให้กับเกษตรกรในจังหวัดขอนแก่นและจังหวัดใกล้เคียง รวมถึงจำหน่ายให้แก่ผู้สนใจทั่วประเทศ
“ปัจจุบันศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่นสามารถผลิตเมล็ดพันธุ์ได้กว่า 3,800 ตันต่อปี ครอบคลุมพันธุ์ข้าวสำคัญ ได้แก่ ข้าว กข6, กข49 และข้าวขาวดอกมะลิ 105 ซึ่งเป็นพันธุ์ที่เกษตรกรนิยมปลูกอย่างแพร่หลาย เนื่องจากมีคุณภาพดีและตอบโจทย์ความต้องการตลาด ทั้งในประเทศและต่างประเทศ” นางสาวสุดคนึง กล่าว
นอกจากการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ศูนย์ยังทำงานร่วมกับเกษตรกรผ่านโครงการสำคัญต่างๆ ของกรมการข้าว เช่น โครงการส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ โครงการศูนย์ข้าวชุมชน โครงการข้าวอินทรีย์ โครงการธนาคารข้าว โครงการสมาร์ทฟาร์มเมอร์ การดำเนินงานเหล่านี้มุ่งเน้นให้เกษตรกรมีองค์ความรู้ ในการผลิตข้าวที่มีคุณภาพสูงขึ้น ลดต้นทุนการผลิต ใช้แนวทางเกษตรปลอดภัย และปรับตัวเข้าสู่เกษตรคาร์บอนต่ำ ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคที่ใส่ใจสุขภาพและสิ่งแวดล้อม
ชูโมเดลสมาร์ทฟาร์มเมอร์
ถ่ายทอดองค์ความรู้ ขับเคลื่อนชุมชนเข้มแข็ง
นางสาวสุดคนึง กล่าวต่ออีกว่า ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่นมีบทบาทสำคัญ ในการสนับสนุนเกษตรกรให้ก้าวสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน ผ่านโครงการต่างๆ ที่ดำเนินการร่วมกับกรมการข้าว โดยได้รับความร่วมมือจากเกษตรกรอย่างใกล้ชิด ไม่ว่าจะเป็นการผลิตเมล็ดพันธุ์ การจัดตั้งศูนย์ข้าวชุมชน จนถึงการผลักดันเกษตรกรเข้าสู่โครงการสมาร์ทฟาร์มเมอร์ด้านข้าว
โครงการสมาร์ทฟาร์มเมอร์ เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2556 ภายใต้นโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีเป้าหมายเพื่อสร้างความเข้มแข็ง และยกระดับเกษตรกรไทยให้เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงในภาคการผลิต ปัจจุบันที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น มีสมาร์ทฟาร์มเมอร์ด้านข้าวมากถึง 378 คน ซึ่งเป็นเครือข่ายสำคัญในการเผยแพร่องค์ความรู้และสร้างแรงบันดาลใจแก่เกษตรกรในพื้นที่และภูมิภาคใกล้เคียง
“ปัจจุบันศูนย์ได้คัดเลือก “โมเดลสมาร์ทฟาร์มเมอร์” ไว้จำนวน 3 ท่าน เพื่อทำหน้าที่เป็นตัวแทนถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ให้แก่เกษตรกรคนอื่นๆ เปรียบเสมือนพี่เลี้ยงในชุมชน อย่างเช่น พี่ฐา นายเสฎฐวุฒิ ครสีเนตร เป็นประธานศูนย์ข้าวชุมชนทุ่งนครแค อยู่ที่อำเภอพล จากการเริ่มต้นรวมกลุ่มเล็กๆ จนสามารถพัฒนามาเป็นศูนย์ข้าวชุมชน และต่อยอดสู่การเป็นกลุ่มผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวที่มีความเข้มแข็ง มีระบบการบริหารจัดการที่ชัดเจนเป็นรูปธรรม” นางสาวสุดคนึง กล่าว
ความสำเร็จของกลุ่มถือเป็นตัวอย่างของการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมการผลิตมาปรับใช้ จนสามารถผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพสูงได้ตามเป้าหมายที่ศูนย์กำหนด และได้รับการยอมรับว่าเป็นสมาร์ทฟาร์มเมอร์ต้นแบบที่สามารถขับเคลื่อนเครือข่ายเกษตรกรในพื้นที่ได้อย่างดี และกลุ่มยังสามารถแปรรูปและจำหน่ายผลผลิตในชุมชน เพิ่มช่องทางสร้างรายได้ที่มั่นคง
ดัน “ข้าวปลอดภัย-อินทรีย์”
เชื่อมเกษตรกรสู่ผู้บริโภคยุคใหม่
ในช่วงที่ภาครัฐให้ความสำคัญกับผู้บริโภคมากขึ้น นางสาวสุดคนึง กล่าวว่า ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่นเองได้เดินหน้าส่งเสริมการผลิตอาหารปลอดภัย และข้าวอินทรีย์ภายในจังหวัดอย่างเป็นรูปธรรม ภายใต้แนวคิด “ผู้ผลิตปลอดภัย ผู้บริโภคปลอดภัย สิ่งแวดล้อมปลอดภัย” ศูนย์มุ่งเชื่อมโยงการผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพกับการสร้างความรู้ให้เกษตรกร เพื่อให้ผู้บริโภคเข้าถึงข้าวที่ปลอดภัย และชุมชนมีความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจควบคู่ไปกับการรักษาสิ่งแวดล้อม
ศูนย์ยืนยันว่าเป้าหมายหลักไม่ใช่เพียงผลผลิตที่สูง แต่เป็นการปลูกข้าวให้ได้ผลผลิตที่ดี ในขณะเดียวกันต้องลดต้นทุนการผลิตและคำนึงถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การเปลี่ยนไปสู่ระบบการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมจะช่วยลดการใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมี ทำให้ดินและน้ำมีสภาพดีขึ้นในระยะยาว พร้อมตอบโจทย์ผู้บริโภคยุคใหม่ที่ต้องการอาหารปลอดภัย
“ในทุกจุดเรียนรู้จะมีสมาร์ทฟาร์มเมอร์ ค่อยเป็นพี่เลี้ยงให้คำแนะนำ ทั้งการจัดการศัตรูพืช การปรับปรุงดิน การลดต้นทุน และการเพิ่มมูลค่าด้วยการแปรรูป ผู้ที่สนใจสามารถเดินเข้าไปสอบถาม หรือเข้าร่วมกิจกรรมได้แบบ walk-in เพื่อทดลองเรียนรู้ก่อนนำไปปรับใช้ในพื้นที่ของตนเอง” นางสาวสุดคนึง กล่าว
นอกจากนี้ เกษตรกรที่สนใจอยากรวมกลุ่มเป็นศูนย์ข้าวชุมชน สามารเข้ามาสมัครเป็นสมาชิกกับศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น เมื่อกลุ่มได้รับการอนุมัติ จะได้รับเมล็ดพันธุ์ตั้งต้น เพื่อผลิตและกระจายในชุมชนตามแผนงาน ปีที่ 1 จัดส่งเมล็ดพันธุ์สนับสนุนเริ่มต้น 3 ตัน และในปีที่ 2-3 ให้ต่อเนื่อง 2 ตันต่อปี เพื่อให้การผลิตขยายตัวอย่างมั่นคง
“การรวมกลุ่มไม่เพียงเพิ่มปริมาณเมล็ดพันธุ์ในพื้นที่ แต่ยังเป็นช่องทางให้ชุมชนพัฒนาระบบการตลาดภายใน ผลิตข้าวบริโภค สำหรับกลุ่มผู้บริโภคที่ต้องการข้าวปลอดภัย และนำไปสู่การแปรรูปสินค้าที่เพิ่มมูลค่าให้แก่ชุมชน เป้าหมายหลักคือการทำให้ศูนย์ข้าวชุมชนสามารถผลิตและกระจายข้าวปลอดภัยในชุมชนเองได้อย่างต่อเนื่อง และกลายเป็นต้นแบบที่ขยายผลได้ในพื้นที่อื่นๆ ต่อไปค่ะ” นางสาวสุดคนึง กล่าวทิ้งท้าย
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
นนทบุรีอาจเป็นจังหวัดเล็กที่หลายคนจดจำผ่านภาพเมืองขยายตัว คอนโดมิเนียม และย่านเศรษฐกิจรอบกรุงเทพมหานคร แต่ภายใต้ภาพของเมืองใหญ่ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ยังมีอีกด้านหนึ่งที่หยั่งรากลึกอยู่กับวิถีเกษตรกรรม โดยเฉพาะสวนผลไม้ยกร่องที่หล่อเลี้ยงเป็นพื้นที่สีเขียวและสร้างอัตลักษณ์ให้จังหวัดมาอย่างยาวนาน ท่ามกลางแรงกดดันจากการขยายตัวของเมือง เกษตรกรรมนนทบุรีจึงไม่ใช่เรื่องของพื้นที่จำนวนมากอีกต่อไป แต่คือการสร้างคุณค่าและมูลค่าให้กับพื้นที่ที่เหลืออยู่ ในวันที่ที่ดินทุกตารางวากลายเป็นทรัพย์สินราคาแพง การรักษาพื้นที่เกษตรเอาไว้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องเศรษฐกิจ แต่คือการรักษาภูมิปัญญา วิถีชีวิต และของดีประจำถิ่นที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน อย่างเช่น “ทุเรียนนนท์” ที่ไม่ได้เป็นเพียงผลไม้ราคาแพง หากแต่เป็นผลผลิตที่สะท้อนความละเอียดอ่อนของธรรมชาติ ความประณีตของชาวสวน และระบบนิเวศเฉพาะถิ่นที่หาไม่ได้จากที่อื่น คุณนิพิจ พินิจผล เกษตรจังหวัดนนทบุรี เปิดเผยว่า นนทบุรีมีพื้นที่รวมประมาณ 1,000,000 ไร่ แต่พื้นที่ที่ใช้ทำการเกษตรจริงมีเพียงราว 10% หรือประมาณ 99,901 ไร่เท่านั้น ภายในพื้นที่ดังกล่าวมีเกษตรกรประมาณ 10,0
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานในพิธีเปิดงาน“7 มิถุนายน วันสหกรณ์นักเรียน ประจำปี 2569” ภายใต้แนวคิด “35 ปี สหกรณ์นักเรียน เรียนรู้ร่วมกัน สร้างสรรค์อนาคต” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชดำริให้จัดการเรียน การสอนวิชาสหกรณ์และจัดตั้งสหกรณ์นักเรียนในโรงเรียน เริ่มดำเนินการครั้งแรกในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน ปัจจุบันขยายผลไปยังโรงเรียน 35,596 แห่งทั่วประเทศ นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานในพิธีเปิดงาน “7 มิถุนายน วันสหกรณ์นักเรียน ประจำปี 2569” ภายใต้แนวคิด “35 ปี สหกรณ์นักเรียน เรียนรู้ร่วมกัน สร้างสรรค์อนาคต” โดยมี นายนิรันดร์ มูลธิดา อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ นายวุฒิพงศ์ เนียมหอม อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ นายณฤทธิ์ บุญชัย รองอธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ และนายภักดี จันทร์เกษ รองอธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ พร้อมด้วยคณะผู้บริหารกรมส่งเสริมสหกรณ์ กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ผู้บริหารในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ คณะครู นักเรียนและผู้ปกครอง รวมถึงเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ร่วม
