ราคาวัตถุดิบอาหารสัตว์ของประเทศไทยในปัจจุบันปรับตัวสูงขึ้นมากที่สุดในรอบกว่า 13 ปี โดยมีอัตราเพิ่มเฉลี่ยกว่า 20% โดยเฉพาะวัตถุดิบอาหารสัตว์ สำหรับวัตถุดิบประเภทแป้ง มี 2 ชนิดหลัก คือ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และข้าวสาลี ต่างปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนการผลิตของเกษตรกรผู้เลี้ยงสุกรและไก่ ทำให้ต้องเผชิญกับภาระต้นทุนที่เพิ่มขึ้น
สำหรับ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ปริมาณการผลิตของโลกมีแนวโน้มลดลงเล็กน้อย โดยประเทศไทยมีกำลังการผลิตเพียงราว 4.5 ล้านตัน ซึ่งยังไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ภายในประเทศ ในส่วนของ ข้าวสาลี ภาวะการผลิตของโลกปรับตัวลดลงเช่นกัน ประเทศไทยต้องนำเข้าข้าวสาลีอย่างต่อเนื่องเพื่อนำมาใช้เป็นวัตถุดิบทดแทนข้าวโพดที่ผลิตได้ไม่เพียงพอ จึงกลายเป็นวัตถุดิบหลักของโรงงานอาหารสัตว์ในประเทศ
นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาวะโลกร้อน และปัญหาภัยแล้ง ส่งผลโดยตรงต่อศักยภาพการผลิตวัตถุดิบอาหารสัตว์ในประเทศ ปริมาณวัตถุดิบที่ลดลงทำให้ไทยจำเป็นต้องพึ่งพาการนำเข้ามากขึ้น ขณะที่ผลผลิตเกษตรที่มีศักยภาพมากที่สุดของไทย คือ “ข้าว” จึงเป็นจุดตั้งต้นสำคัญของการมองหาแหล่งวัตถุดิบทางเลือก
ดังนั้น กรมการข้าวจึงได้ดำเนินการจัดทำ โครงการส่งเสริมการผลิตข้าวเพื่ออุตสาหกรรมอาหารสัตว์ โดยมุ่งปรับประยุกต์รูปแบบการใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ ผ่านการนำ “ข้าว” มาเป็นพืชทดแทนเพื่อใช้เป็นแหล่งพลังงานในอาหารสัตว์ ลดผลกระทบจากวิกฤตราคาวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่สูงขึ้น รวมถึงปัญหาราคาข้าวเปลือกที่ถูกลง ทั้งยังเป็นทางเลือกสำคัญในการบริหารจัดการด้านอาหารสัตว์ของประเทศ พร้อมช่วยสนับสนุนเกษตรกรผู้ปลูกข้าว โดยเพิ่มโอกาสในการใช้ผลผลิตภายในประเทศเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหารสัตว์อย่างมีประสิทธิภาพอีกด้วย
โครงการส่งเสริมการผลิตข้าวคุณภาพสูง
ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิตเพื่ออุตสาหกรรมอาหารสัตว์
นายสิทธิ เดชวิลัย นักวิชาการเกษตรปฏิบัติการ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชร เปิดเผยว่า โครงการดังกล่าวมีเกษตรกรเข้าร่วมรวมทั้งหมด 7 กลุ่ม มีจำนวนสมาชิก 176 ราย ครอบคลุมพื้นที่กว่า 4,000 ไร่ โดยให้การสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี กข 85 ในอัตรา 15 กิโลกรัมต่อไร่ (ไม่เกิน 30 ไร่ต่อราย) โดยให้การสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ กข 85 เป็นพันธุ์ที่นิยมปลูกในจังหวัดกำแพงเพชร ที่ผ่านการวิเคราะห์ถึงคุณค่าทางโภชนาการที่ใกล้เคียงกับข้าวโพดและถั่วเหลือง โดยเฉพาะระดับอะมิโลสที่สูง เหมาะสำหรับใช้เป็นวัตถุดิบด้านพลังงานในอาหารสัตว์ ช่วยลดต้นทุนให้ผู้เลี้ยงสุกรและไก่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ การรวมกลุ่มของเกษตรกรเพื่อต่อยอดเข้าร่วมโครงการ ยังช่วยเพิ่มอำนาจต่อรองในด้านการจัดซื้อปัจจัยการผลิต เช่น ปุ๋ยและสารเคมี จากเดิมที่เกษตรกรต้องซื้อในปริมาณน้อยและได้ราคาเต็ม การรวมกลุ่มทำให้สามารถสั่งซื้อจำนวนมากและได้รับราคาที่ต่ำกว่า ส่งผลให้ต้นทุนการเพาะปลูกลดลงอย่างเป็นรูปธรรม
โครงการนี้จึงไม่เพียงช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านเมล็ดพันธุ์ให้เกษตรกรเท่านั้น แต่ยังเป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับความเข้มแข็งของชุมชนผู้ปลูกข้าว สนับสนุนการผลิตวัตถุดิบภายในประเทศ และสร้างรายได้ที่มั่นคงยิ่งขึ้นให้แก่เกษตรกรในระยะยาว
การปรับเปลี่ยนเพื่อความก้าวหน้า และความสำเร็จ ยกระดับชีวิตสู่ความยั่งยืน
“ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวได้ส่งเสริมให้เกษตรกรในโครงการวางแผนการปลูกร่วมกันเป็นกลุ่ม เพื่อให้สามารถประเมินปริมาณผลผลิตที่จะส่งมอบให้โรงสีได้อย่างชัดเจนในแต่ละสัปดาห์ ทั้งนี้เพื่อให้โรงสีมีข้อมูลที่เพียงพอในการบริหารจัดการกำลังการรับซื้อและวางแผนการดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ” นายสิทธิ กล่าว
สำหรับผลประโยชน์ที่เกษตรกรได้รับจากโครงการ นายสิทธิ กล่าวว่า นอกจากรายได้ที่มีโอกาสเพิ่มขึ้นแล้ว ยังเกิดจากการลดต้นทุนการผลิตและการปรับปรุงคุณภาพเมล็ดข้าวให้ดีขึ้นตามมาตรฐานที่กำหนด เกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการยังได้รับความรู้และทักษะจากการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการผลิตข้าวสำหรับอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในแปลงของตนเองได้จริง ช่วยลดการพึ่งพาวัตถุดิบอาหารสัตว์จากต่างประเทศ และเปิดโอกาสให้ชาวนามีช่องทางจำหน่ายข้าวเปลือกที่หลากหลายและมั่นคงยิ่งขึ้น
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
กรมส่งเสริมการเกษตร ส่งเสริมให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนและเพิ่มรายได้ในการทำการเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง รวมถึงประสิทธิภาพการพ่นสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ส่วนหนึ่งขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่ต้องคำนึงถึงหลายปัจจัย ได้แก่ ทิศทางและความเร็วลม อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ และโอกาสการเกิดฝนตกในขณะพ่นสาร ซึ่งปัจจัยต่างๆ ล้วนส่งผลโดยตรงต่อการตกค้างของละอองสารในพื้นที่เป้าหมายและการป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก่อนพ่นสารเคมีฯ ควรใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชตามหลัก 3 ถูก เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการควบคุมศัตรูพืช คือ 1. ถูกเวลา โดยพ่นในตอนเช้าหรือเย็นซึ่งมีอุณหภูมิต่ำและความชื้นสัมพัทธ์สูงกว่า 70% เพื่อให้พืชดูดซึมสารได้ดีที่สุด ควรตรวจสอบสภาพอากาศ และหลีกเลี่ยงการพ่นสารเมื่อมีแนวโน้มว่าฝนจะตกภายใน 1-4 ชั่วโมงข้างหน้า เพื่อป้องกันการชะล้างสารไปโดยไร้ประโยชน์ 2. ถูกชนิด หากจำเป็นต้องพ่นสารในฤดูฝนหรือช่วงที่ฝนตกบ่อย ควรเลือกสารประเภทดูดซึม (Systemic) ซึ่งพืชจะดูดซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อได้ภายใน 1-4 ชั่วโมง ทำให้ป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้ดีกว่าสารประเภทสัมผัสตาย ที่สารอาจถูกฝนชะล้างไปก่อนจะสัมผัสและ
