ภายใต้การนำของ นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ได้ประกาศแนวทางขับเคลื่อนข้าวไทยสู่เศรษฐกิจข้าวยุคใหม่ “New Rice Economy” โดยมีเป้าหมายเพื่อปรับเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตข้าว จากเดิมที่เน้นปริมาณการผลิต ไปสู่การให้ความสำคัญกับคุณภาพ ความเฉพาะทาง และมูลค่าเพิ่ม เพื่อตอบรับการเปลี่ยนแปลงและความท้าทายในตลาดข้าวโลกปัจจุบัน
นางศุภจีชี้แจงถึงที่มาของการปรับเปลี่ยน โดยยอมรับว่าตลาดข้าวโลกมีการแข่งขันสูงมากและไทยไม่ได้เป็นผู้ผลิตรายเดียวอีกต่อไป ประเทศคู่แข่งสำคัญอย่างอินเดียสามารถผลิตข้าวเป็นอันดับ 1 ของโลก และมีสต๊อกข้าวจำนวนมหาศาลในปีที่ผ่านมา ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการกดดันราคาข้าวในตลาดโลก
นอกจากแรงกดดันภายนอก ยังมีความท้าทายที่ต้องเร่งแก้ไขในประเทศ ได้แก่ ผลผลิตต่อไร่ต่ำ ผลผลิตข้าวขาวของไทยอยู่ที่ประมาณ 600-700 กิโลกรัมต่อไร่เท่านั้น ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามสามารถทำได้ถึง 1,200-1,500 กิโลกรัมต่อไร่ แต่ในแง่ของต้นทุนการผลิตไม่ได้ต่างกันมาก และขาดความหลากหลายเชิงพาณิชย์ แม้ประเทศไทยจะมีสายพันธุ์ข้าวมากกว่า 5,000 สายพันธุ์ แต่ที่ผลิตอย่างจริงจังกลับมีเพียงไม่กี่สายพันธุ์ที่เน้นข้าวพื้นแข็ง ซึ่งไม่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของตลาดผู้บริโภคที่มีทางเลือกและมีความหลากหลายมากขึ้นในปัจจุบันได้
ดังนั้น การเปลี่ยนผ่านสู่ “New Rice Economy” จึงเป็นความจำเป็นที่ต้องปรับการผลิตข้าวให้ตรงกับความต้องการของตลาดโลก มากกว่าการปลูกในสิ่งที่เกษตรกรต้องการปลูกเอง
โดยหัวใจหลักของยุทธศาสตร์เศรษฐกิจข้าวใหม่ คือการเปลี่ยนมุมมองจากการมองข้าวเป็นเพียงสินค้าโภคภัณฑ์ ไปเป็นสินค้าเฉพาะทาง โดยมุ่งเน้นใน 3 ด้านหลัก
1. เน้นคุณภาพและความเฉพาะทาง มุ่งเน้นไปที่การยกระดับคุณภาพของข้าวอย่างแท้จริง โดยเฉพาะการสร้างเอกลักษณ์ ผลิตข้าวประณีตไทย และเรื่องราวของข้าวแต่ละพันธุ์ เช่น รสชาติ เนื้อสัมผัส ความเหมาะสมในการนำไปประกอบอาหาร เช่น ข้าวสำหรับทำโจ๊กหรือข้าวผัด ซึ่งเป็นการสร้าง Data ที่จับต้องได้ เพื่อให้ข้าวไทยมีความแตกต่างจากข้าวของคู่แข่งอย่างอินเดียและเวียดนาม
2. พัฒนาสายพันธุ์และผลผลิตต่อไร่ ให้ความสนใจกับการคัดเลือกและพัฒนาเมล็ดพันธุ์ เพื่อเพิ่มผลผลิตต่อไร่ให้สูงขึ้น ในขณะเดียวกันก็เพิ่มมูลค่าให้ข้าวมีราคาสูงขึ้นด้วย
3. การจัดการแบบครบวงจร ดูแลกระบวนการผลิตทั้งหมดตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ รวมถึงกรรมวิธีการผลิต การเก็บเกี่ยว การบรรจุภัณฑ์ และการส่งมอบไปสู่ผู้บริโภคอย่างมีคุณภาพ
กลไกขับเคลื่อน 200 ชุมชนนำร่อง และการตลาดเชิงรุก
นางศุภจีชี้แจงถึงกลไกสำคัญในการขับเคลื่อน ซึ่งต้องอาศัยการทำงานร่วมกันระหว่างกรมการค้าภาย กรมส่งเสริมการเกษตร, Rice Hub และ สมาคมดิจิทัลเพื่อการศึกษาไทย (TDeD) ในการระบุสายพันธุ์ที่เหมาะสมกับพื้นที่และสร้างผลกระทบที่เป็นรูปธรรม โดยมีเป้าหมายเบื้องต้นคือการพัฒนา 200 ชุมชนนำร่อง
โดยขั้นตอนเริ่มต้นคือ การให้พาณิชย์จังหวัด เสนอชี้เป้ามาร่วมกับกรมส่งเสริมการเกษตร เพื่อระบุว่าชุมชนใดมีความพร้อมและสนใจอยากทำ จากนั้นหน่วยงานจะลงพื้นที่เพื่อดูว่าแต่ละชุมชนขาดเหลือตรงไหน แล้วจึงดำเนินการสนับสนุนตามระดับความพร้อม โดยการสนับสนุนเกษตรกรจะแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มตามระดับความพร้อม
กลุ่มที่ 1 พร้อมสมบูรณ์ เป็นกลุ่มที่สามารถผลิตข้าวประณีตได้แล้ว หน้าที่ของกระทรวงพาณิชย์คือการทำ Business Matching เพื่อเชื่อมโยงตลาดทั้งในและต่างประเทศให้ กลุ่มนี้ถือเป็นข้าวปราณีตสมบูรณ์
กลุ่มที่ 2 ต้องการเครื่องมือ เป็นกลุ่มที่มีความตั้งใจและมีพันธุ์ข้าว แต่ขาดเครื่องไม้เครื่องมือที่จำเป็น เช่น เครื่องสีขนาดเล็ก, เครื่องแพ็กซีลสุญญากาศ, เครื่องวัดความชื้น รวมถึงการช่วยเหลือด้านการออกแบบแพ็กเกจจิ้ง และการสร้างเรื่องราว (Story) เพื่อให้สินค้าสามารถขายได้
ซึ่งการดำเนินงานนี้ได้รับงบประมาณมาเรียบร้อยแล้ว โดยจะเป็นการปรับเปลี่ยนแบบค่อยเป็นค่อยไป เช่น เกษตรกรอาจจะเริ่มจากแบ่งพื้นที่ 10% ของพื้นที่ทั้งหมด (เช่น 10 ไร่ จาก 100 ไร่) มาทำข้าวประณีตก่อน เพื่อสร้างความมั่นใจในเรื่องมูลค่าเพิ่มที่เกิดขึ้นจริง ก่อนจะขยับขยายพื้นที่ต่อไปในภายหลัง
เชื่อมโยงสู่ตลาดโลกและตอบโจทย์คนรุ่นใหม่
นางศุภจี เสริมว่า การตลาดเชิงรุกเป็นสิ่งสำคัญสูงสุด โดยกระทรวงพาณิชย์จะใช้เครือข่าย ทูตพาณิชย์ 58 จุดทั่วโลก ของกรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ เพื่อนำเสนอข้อมูลความเฉพาะทางและมูลค่าเพิ่มของข้าวไทยสู่ตลาดต่างประเทศ การสร้างความแตกต่างนี้จะช่วยให้ไทยหลีกเลี่ยงการถูกกดดันด้านราคาและเพิ่มโอกาสการส่งออกได้มากขึ้น
นอกจากนี้ ยุทธศาสตร์ใหม่ยังตอบโจทย์คนรุ่นใหม่ที่ใส่ใจเรื่องสุขภาพ และความยั่งยืน โดยเน้นการสื่อสารเรื่องคุณประโยชน์ของข้าวแต่ละพันธุ์ และการเน้นกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น การปลูกแบบเปียกสลับแห้งเพื่อลดก๊าซมีเทน ซึ่งเป็นสาเหตุของภาวะโลกร้อน
“นี่จะเป็นครั้งแรกของโลกที่มีการนำเสนอเรื่อง “Flavor” หรือรสชาติของข้าวในรูปแบบที่มีข้อมูลชัดเจน เปรียบเสมือนการพูดถึงไวน์หรือกาแฟที่มีที่มาและคุณลักษณะเฉพาะตัว การยกระดับนี้จะช่วยให้ข้าวไทยกลับมาเป็นผู้นำและยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวนาให้ดีขึ้นได้ในที่สุด” นางศุภจี กล่าวทิ้งท้าย
โดยทั่วไป วานิลลาถูกมองว่าเป็นพืชที่ให้ผลผลิตได้ดีในพื้นที่ที่มีอากาศค่อนข้างเย็นและมีความชื้นเหมาะสม เช่น พื้นที่สูงในภาคเหนือ หรือบางพื้นที่ของภาคอีสาน เนื่องจากการออกดอกของวานิลลามักได้รับอิทธิพลจากสภาพอากาศที่เย็นลงในบางช่วงของปี ทำให้หลายคนมองว่าพื้นที่ภาคใต้ไม่ใช่แหล่งปลูกวานิลลาที่เหมาะสม แต่ปัจจุบันนี้ได้เริ่มมีการปลูกวานิลลาเชิงพาณิชย์ในพื้นที่ภาคใต้แล้ว โดยเฉพาะที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีอดีตข้าราชการวัยเกษียณเป็นผู้บุกเบิกทดลองปลูกมานานกว่า 3 ปี หลังศึกษาสายพันธุ์และปรับวิธีการจัดการแปลงให้สอดคล้องกับสภาพภูมิอากาศในพื้นที่ ปีนี้นับเป็นครั้งแรกที่สวนวานิลลาแห่งนี้จะเริ่มเก็บเกี่ยวผลผลิตเชิงการค้า โดยคาดการณ์ผลผลิตไว้ประมาณ 40 เปอร์เซ็นต์ สำหรับผลผลิตในรอบแรก ขณะเดียวกันเจ้าของสวนได้วางแผนด้านการตลาดล่วงหน้า ทั้งการหาช่องทางจำหน่ายและการต่อยอดช่องทางสร้างรายได้ที่หลากหลาย เพื่อรองรับผลผลิตที่กำลังจะออกสู่ตลาด สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของวานิลลาในฐานะพืชมูลค่าสูงที่สามารถปรับตัวเข้ากับพื้นที่ปลูกใหม่ๆ ได้ หากมีการบริหารจัดการที่เหมาะสม พี่ยา-ตรียา กลิ่นสุคนธ์ อดีตข้าราชการวัยเ
ช่วงนี้กระแสใช้พื้นที่น้อยให้เป็นประโยชน์เป็นอีกหนึ่งเทรนด์ในการสร้างรายได้ โดยเฉพาะเกษตรกรในหลายพื้นที่เริ่มให้ความสนใจและหันมาปรับเปลี่ยนการทำเกษตร โดยให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตหรือสิ่งที่ตนเองมีอยู่ให้มากขึ้น เพื่อได้ทำในสิ่งที่รักและเกิดรายได้ไปพร้อมกับการได้อยู่กับครอบครัวได้อย่างมีความสุข สิ่งนี้เองเป็นจุดเริ่มต้นให้กับใครหลายๆ คนที่ทำงานในเมืองใหญ่ได้หันกลับไปใช้เวลาในบ้านเกิดมากขึ้น ว่าที่ ร.ต.หญิง จินตหรา รักภักดี หรือ คุณต่าย เป็นหนึ่งในนั้นที่ไม่ได้มองหาความสุขจากการที่ต้องทำงานในเมืองใหญ่ แต่ได้กลับมาอยู่บ้านเกิดที่จังหวัดมหาสารคาม และใช้พื้นที่รอบบ้านเลี้ยงสัตว์น้ำหลายๆ ชนิดจนประสบผลสำเร็จ และที่เป็นสินค้าเอกในการสร้างรายได้นั้นก็คือปลาซิว โดยคุณต่ายให้เหตุผลว่าปัจจุบันปลาซิวในแหล่งน้ำธรรมชาติเริ่มมีจำนวนน้อยลง จึงทำให้ปลาชนิดนี้เมื่อเลี้ยงและขยายพันธุ์ได้ ส่งผลให้เป็นจุดเริ่มต้นเป็นที่ต้องการของลูกค้าทั้งในพื้นที่และจังหวัดอื่นๆ ที่ห่างไกลออกไป จุดเริ่มต้นเลี้ยงปลาซิว 4 ตัว ขยายพันธุ์จนเกิดรายได้ คุณต่าย เล่าฟังว่า เริ่มแรกเดิมทีทำงานประจำอยู่ที่กรุงเทพมหานคร ต่อมาได้ย้า
กลุ่มรักอาหารคลีน (Clean Eating) ชื่นชอบการบริโภคอาหารธรรมชาติที่ผ่านการปรุงแต่งน้อยที่สุด เพื่อสุขภาพที่ดีในระยะยาว ซึ่งสินค้าผักผลไม้สด เช่น “ ข้าวโพดหวานพันธุ์ราชินีทับทิมสยาม” เป็นหนึ่งในสินค้าขายดี ที่ถูกใจคนสายคลีน ทั้งสีสัน ความกรอบหวาน คุณค่าทางอาหาร สรรพคุณในการต้านอนุมูลอิสระ สร้างแรงบันดาลใจให้ “ชูใจฟาร์มมุกดาหาร” ตัดสินใจปลูกข้าวโพดหวานใส่ถุงกระสอบขายยกต้นให้ลูกค้าสายคลีนไปหักฝักกินสดๆกันมือตัวเอง ในราคาต้นละ 300 บาท ตลาดตอบรับดี มียอดสั่งซื้อเข้ามาตลอดทั้งปี คุณป้อม หรือ นายกฤตย์ฑาลิศร์ บุตทศ เจ้าของ ชูใจฟาร์มมุกดาหาร และเป็น เกษตรกรรุ่นใหม่ (YSF) จังหวัดมุกดาหารกล่าวว่า ทางฟาร์มเน้นปลูกพืชผักอินทรีย์พื้นบ้าน รวมทั้งข้าวโพดราชินีทับทิมสยามซึ่งความพิเศษของข้าวโพดสายพันธุ์นี้ คือ สามารถกินดิบได้ รสชาติเหมือนกับกินผลไม้ โดยนำสินค้าไปวางจำหน่ายงานแสดงสินค้าต่างๆ ในราคาเริ่มต้นที่ฝักละ 10 บาท มักถูกกลุ่มลูกค้าถามว่า ข้าวโพดที่นำมาขายสดจริงหรือเปล่า ตัดจากต้นมาแล้วกี่วัน ลูกค้าหลายคนมีความใฝ่ฝันอยากหักข้าวโพดกินสดๆด้วยมือตัวเอง ทำให้ผมเกิดแรงบันดาลใจปลูกข้าวโพดหวานพันธุ
วันที่ 26 มิถุนายน 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม จัดพิธีมอบรางวัล Thailand Research Expo 2026 Award ภายในงาน “มหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2569 (Thailand Research Expo 2026)” ซึ่งผลงานที่ได้รับรางวัล Platinum Award จะได้รับ ถ้วยรางวัลพระราชทานจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พร้อมเงินรางวัลและเกียรติบัตร โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ เป็นประธานในพิธี พร้อมด้วยคณะผู้บริหาร ผู้ทรงคุณวุฒิ วช. ผู้บริหารหน่วยงาน และผู้ได้รับรางวัลเข้าร่วม ณ เวที Highlight Stage ห้อง บางกอกคอนเวนชันเซ็นเตอร์ ชั้น 22 โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ และบางกอกคอนเวนชันเซ็นเตอร์ เซ็นทรัลเวิลด์ กรุงเทพฯ ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง กล่าวว่า การจัดงาน มหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ ครั้งนี้สะท้อนผลสัมฤทธิ์ของการขับเคลื่อนระบบวิจัยและนวัตกรรมของประเทศ โดยมีการมอบรางวัล Thailand Research Expo 2026 Award เพื่อเชิดชูหน่วยงานที่มีความโดดเด่นด้านการจัดแสดงและนำเสนอผลงานวิจัยและนวัตกรรม อันเป็นการสร้างขวัญกำลังใจและส่งเสริมการพัฒน
