จากกระแสที่ชาวจังหวัดพะเยาตื่นเต้นกับการจับกุ้งก้ามแดงหรือกุ้งเครย์ฟิชได้ในกว๊านพะเยา รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ รวมทั้งนักวิชาการด้านประมงชี้ว่า กุ้งชนิดนี้เป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นที่สามารถรุกรานระบบนิเวศ หากมีการแพร่กระจายและตั้งประชากรได้ในธรรมชาติ
เรื่องนี้อาจดูเป็นเพียงข่าวเล็ก ๆ ของสัตว์น้ำชนิดหนึ่ง แต่กำลังสะท้อนปัญหาใหญ่ที่ประเทศไทยและหลายประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญ นั่นคือปัญหา “สัตว์ต่างถิ่น” ที่หลุดรอดหรือถูกปล่อยลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ
ล่าสุด จังหวัดพะเยาได้ติดตามสถานการณ์และดำเนินมาตรการเฝ้าระวังและควบคุม พร้อมทั้งรณรงค์ไม่ให้ประชาชนนำสัตว์น้ำต่างถิ่นไปปล่อยลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ ปัจจุบัน สถานการณ์ยังอยู่ในระดับที่ควบคุมได้
กรมประมงจัดให้กุ้งเครย์ฟิชเป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นที่ต้องควบคุม เนื่องจากมีคุณลักษณะที่เอื้อต่อการแพร่กระจาย เช่น ปรับตัวเก่ง กินอาหารได้หลากหลาย แข่งขันแย่งอาหารกับสัตว์น้ำชนิดอื่น และมีพฤติกรรมขุดโพรงตามคันบ่อและตลิ่ง นอกจากนี้ยังมีรายงานความเสี่ยงในการเป็นพาหะของโรคที่สำคัญต่อสัตว์น้ำเศรษฐกิจ
เจ้ากุ้งชนิดนี้ ไม่ใช่กรณีแรกของโลก หลายประเทศเคยเผชิญปัญหาจากสัตว์ชนิดนี้มาแล้ว ในยุโรป กุ้งเครย์ฟิชจากอเมริกาเหนือถูกมองว่าเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อกุ้งพื้นเมืองและระบบนิเวศน้ำจืด ขณะที่ในจีน แม้กุ้งเครย์ฟิชจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมหาศาล แต่บางพื้นที่ก็เผชิญความเสียหายต่อคันนาและระบบชลประทานจากพฤติกรรมการขุดโพรง ส่วนในหลายประเทศของแอฟริกา มีการเฝ้าระวังผลกระทบต่อพืชน้ำและสัตว์น้ำพื้นถิ่นจากการแพร่กระจายของกุ้งต่างถิ่นเช่นกัน
สัตว์น้ำต่างถิ่นไม่จำเป็นต้องเป็น “ผู้ร้าย” ตั้งแต่ต้น หลายชนิด“”อาจถูกลักลอบนำเข้ามา นอกเหนือจากการนำเข้าถูกต้องตามกฏหมาย ในฐานะสัตว์เลี้ยง สัตว์สวยงาม สัตว์เศรษฐกิจ เพื่อการศึกษา โดยที่บางกรณีเกิดจากการหลุดรอดจากการเลี้ยงโดยไม่ควบคุม รวมถึงการปล่อยลงสู่ธรรมชาติโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์
ทุกวันนี้ แทบไม่มีประเทศใดที่ไม่เคยเผชิญปัญหาสัตว์ต่างถิ่น ไม่ว่าจะเป็นปลา กุ้ง หอย หรือสัตว์น้ำชนิดอื่น ความแตกต่างไม่ได้อยู่ที่ว่า “สัตว์ต่างถิ่นเข้ามาได้อย่างไร” เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่แต่ละประเทศเลือกจัดการอย่างไร เพื่อลดผลกระทบต่อระบบนิเวศและชุมชนให้ได้มากที่สุด
ประสบการณ์การจัดการสัตว์น้ำต่างถิ่นของหลายประเทศ ด้วยสัตว์ต่างถิ่นมีที่มาหลากหลาย การจัดการสัตว์ต่างถิ่นจึงต้องมองทั้งระบบ มากกว่ามุ่งอธิบายผ่านสาเหตุหรือช่องทางใดเพียงอย่างเดียว และบูรณาการหลายมาตรการ ทั้งการป้องกันการแพร่กระจาย การเฝ้าระวัง การควบคุมประชากร การจับออกจากธรรมชาติ การส่งเสริมการใช้ประโยชน์เพื่อสร้างแรงจูงใจในการลดจำนวนประชากรซึ่งเป็นแนวทางที่หลายประเทศนำมาใช้
ตัวอย่างที่ถูกใช้เป็นกรณีศึกษาการจัดการสัตว์ต่างถิ่น คือ การจัดการปลาสิงโตในสหรัฐอเมริกาและภูมิภาคแคริบเบียน ซึ่งภาครัฐส่งเสริมการบริโภคควบคู่กับการติดตามการแพร่กระจายของปลา ภายใต้แนวคิด “ยิ่งจับออกจากธรรมชาติมากเท่าใด ก็ยิ่งช่วยลดผลกระทบต่อระบบนิเวศได้มากขึ้น” เท่านั้น รวมถึง กุ้งเครย์ฟิชที่ระบาดในหลายประเทศในยุโรป ก็มีการนำมาตรการร่วมกัน ทั้ง การจับออก การควบคุมการเลี้ยง และการใช้เทคโนโลยีตรวจติดตามการแพร่กระจาย
เช่นเดียวกับประเทศไทย ที่พบสัตว์ต่างถิ่นหลายชนิดในแหล่งน้ำธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นกุ้งก้ามแดง ปลาหมอบัตเตอร์ หอยเชอรี่ และปลาหมอคางดำ ซึ่งล้วนเป็นกรณีที่ต้องอาศัยมาตรการหลายด้านควบคู่กัน ทั้งการเฝ้าระวัง การควบคุม การจับออกจากธรรมชาติ และการใช้ประโยชน์อย่างเหมาะสม
สัตว์ต่างถิ่นไม่ได้เลือกประเทศที่จะเข้าไป แต่ทุกประเทศต้องเลือกวิธีรับมือ สิ่งสำคัญจึงอาจไม่ใช่การถกเถียงว่า “มันเข้ามาได้อย่างไร” เพียงอย่างเดียว แต่คือการร่วมกันหาวิธีควบคุมผลกระทบ ลดจำนวนประชากร และใช้ประโยชน์จากสัตว์เหล่านี้อย่างเหมาะสมได้อย่างไร.
หลายคนอาจมองว่า ใบไม้ที่ร่วงอยู่ใต้ต้น หรือพืชที่ปลูกอยู่ริมรั้วบ้าน เป็นเพียงสิ่งธรรมดาที่ไม่มีมูลค่า แต่ในความเป็นจริงแล้ว พืชหลายชนิดที่อยู่ใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นใบมะละกอ ใบมะม่วง ใบฝรั่ง ใบมะนาว ไปจนถึงไม้ดอกหลากหลายชนิดที่ปลูกไว้เพื่อความสวยงาม ล้วนเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ตลาดสมุนไพรและอุตสาหกรรมสุขภาพยังมีความต้องการอย่างต่อเนื่อง เพราะในสายตาของผู้ที่เข้าใจตลาดสมุนไพรแล้ว “ใบไม้ทุกใบมีมูลค่า” เพียงแต่ต้องรู้ว่าจะนำไปต่อยอดอย่างไร วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะพาไปรู้จัก ‘อาชีพรับซื้อสมุนไพร’ กับ คุณนุช–ณิชาดา กิตติโชติธนกุล เจ้าของ “ณิชาดา บ้านสมุนไพร63” เป็นหนึ่งในธุรกิจที่หลายคนอาจไม่เคยรู้จัก แต่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์สมุนไพร ชาชง หรือเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพจำนวนมาก ล้วนต้องอาศัยเครือข่ายผู้รวบรวมวัตถุดิบจากเกษตรกรรายย่อยทั่วประเทศ ก่อนส่งต่อเข้าสู่กระบวนการแปรรูป จุดเริ่มต้นของหลายธุรกิจที่ประสบความสำเร็จ มักไม่ได้เกิดจากความต้องการกำไรสูงสุด แต่เกิดจาก “ทางรอด” ของชีวิต เช่นเดียวกับเรื่องราวของธุรกิจสมุนไพรแห่งนี้ ที่เริ่มต้นจากวินาทีที่ชีวิตเกือบถึงทางตัน เมื่อ “สมุนไพร” คือโอกาสสุดท้าย คุ
“กะเพรา” อาจเป็นเพียงผักสวนครัวสำหรับหลายคน แต่สำหรับเกษตรกรในจังหวัดขอนแก่น กำลังกลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง เมื่อการเพาะปลูกไม่ได้อาศัยเพียงประสบการณ์เหมือนในอดีต แต่ผสานองค์ความรู้ การคัดเลือกสายพันธุ์ และการจัดการแปลงปลูกอย่างเป็นระบบ ทำให้กะเพราป่ากลายเป็นวัตถุดิบคุณภาพที่ตอบโจทย์ทั้งผู้ผลิตอาหารและผู้บริโภค พร้อมเปิดโอกาสให้เกษตรกรมีตลาดรองรับผลผลิตที่ชัดเจน คุณจามจุรี แก้วใสย ผู้ช่วยผู้จัดการทั่วไป บริษัท ซีพีแรม จำกัด เปิดเผยถึงแนวทางการพัฒนาการปลูกกะเพราป่าภายใต้ “โครงการเกษตรกรคู่ชีวิต” ซึ่งดำเนินงานก้าวสู่ปีที่ 19 ในอำเภอบ้านแฮด จังหวัดขอนแก่น โดยมีเป้าหมายยกระดับการปลูกกะเพราท้องถิ่นเข้าสู่ระบบการผลิตตามมาตรฐาน GAP สร้างแหล่งวัตถุดิบที่มีคุณภาพ ปลอดภัย และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ รองรับการผลิตเมนูข้าวกะเพรา ซึ่งเป็นเมนูยอดนิยมในร้านสะดวกซื้อ ผ่านการเชื่อมโยงเกษตรกร ชุมชน และกระบวนการรับซื้อผลผลิตเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การเพาะปลูก การรับซื้อ ไปจนถึงการนำวัตถุดิบเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหาร ช่วยสร้างรายได้ที่มั่นคงให้กับเกษตรกรและเสริมความเข้มแข็งของ
บริษัท ไทยประกันชีวิต จำกัด (มหาชน) ร่วมกับ มติชนอคาเดมี ขับเคลื่อนโครงการ “ไทยประกันชีวิต เสริมโอกาส สร้างอาชีพ” ปี 4 ขยายพื้นที่อบรม 10 จังหวัดทั่วประเทศ พร้อมต่อยอดวัตถุดิบท้องถิ่นสร้างอาชีพและรายได้ให้ชุมชน ตามแนวคิด การสร้างคุณค่าร่วมระหว่างองค์กรกับสังคม (Creating Shared Value: CSV) เพื่อตอกย้ำความมุ่งมั่นในการเป็นองค์กรที่พร้อมส่งมอบคุณค่าชีวิตให้กับคนไทยอย่างยั่งยืน ฐิติมา เลี้ยงพาณิชย์ ผู้อำนวยการฝ่าย กลุ่มสื่อสารและความยั่งยืนองค์กร บริษัท ไทยประกันชีวิต จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า ไทยประกันชีวิตเชื่อว่า การสร้างความยั่งยืนให้กับสังคมต้องเริ่มจากการสร้างโอกาสและเสริมศักยภาพให้ประชาชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ บริษัทจึงมุ่งส่งเสริมทักษะอาชีพควบคู่กับการให้ความรู้ด้านการเงิน เพื่อนำไปต่อยอดสร้างรายได้ และสร้างความมั่นคงให้กับชีวิตและครอบครัวในระยะยาว ตลอดระยะเวลา 3 ปีที่ผ่านมา โครงการ “ไทยประกันชีวิต เสริมโอกาส สร้างอาชีพ” ได้จัดอบรมแล้วรวม 27 จุดทั่วประเทศ มีผู้เข้าร่วมโครงการมากกว่า 2,000 คน ในปี 2569 ไทยประกันชีวิตขยายพื้นที่จัดอบรมเพิ่มอีก 10 จังหวัด ได้แก่ ศรีสะเกษ มหาสารคาม ร้อยเอ็ด
จากกระแสที่ชาวจังหวัดพะเยาตื่นเต้นกับการจับกุ้งก้ามแดงหรือกุ้งเครย์ฟิชได้ในกว๊านพะเยา รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ รวมทั้งนักวิชาการด้านประมงชี้ว่า กุ้งชนิดนี้เป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นที่สามารถรุกรานระบบนิเวศ หากมีการแพร่กระจายและตั้งประชากรได้ในธรรมชาติ เรื่องนี้อาจดูเป็นเพียงข่าวเล็ก ๆ ของสัตว์น้ำชนิดหนึ่ง แต่กำลังสะท้อนปัญหาใหญ่ที่ประเทศไทยและหลายประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญ นั่นคือปัญหา “สัตว์ต่างถิ่น” ที่หลุดรอดหรือถูกปล่อยลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ ล่าสุด จังหวัดพะเยาได้ติดตามสถานการณ์และดำเนินมาตรการเฝ้าระวังและควบคุม พร้อมทั้งรณรงค์ไม่ให้ประชาชนนำสัตว์น้ำต่างถิ่นไปปล่อยลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ ปัจจุบัน สถานการณ์ยังอยู่ในระดับที่ควบคุมได้ กรมประมงจัดให้กุ้งเครย์ฟิชเป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นที่ต้องควบคุม เนื่องจากมีคุณลักษณะที่เอื้อต่อการแพร่กระจาย เช่น ปรับตัวเก่ง กินอาหารได้หลากหลาย แข่งขันแย่งอาหารกับสัตว์น้ำชนิดอื่น และมีพฤติกรรมขุดโพรงตามคันบ่อและตลิ่ง นอกจากนี้ยังมีรายงานความเสี่ยงในการเป็นพาหะของโรคที่สำคัญต่อสัตว์น้ำเศรษฐกิจ เจ้ากุ้งชนิดนี้ ไม่ใช่กรณีแรกของโลก หลายประเทศเคยเผชิญปัญหาจากสัตว์ชนิด
