“ บัวบก ” เป็น 1 ใน 5 สมุนไพรหลักของประเทศไทย (Herbal Champions) ที่สามารถหาได้ทั่วไป บัวบกปลูกดูแลง่าย เติบโตได้ทั่วประเทศ สามารถใช้ประโยชน์ได้ทั้งต้นและใบ เป็นทั้งพืชอาหาร พืชสมุนไพร เป็นที่ต้องการของอุตสาหกรรมยา อาหาร เครื่องสำอางค์และเครื่องดื่ม
ผลจากการศึกษาวิจัยพบว่า บัวบกมีฤทธิ์รักษาแผลที่ผิวหนัง รักษาแผลในทางเดินอาหาร รักษาความผิดปกติของหลอดเลือดดำ รักษาแผลในปาก และที่สำคัญ บัวบกมีสรรพคุณช่วยฟื้นฟูความจำให้ดีขึ้น บำรุงสมอง ป้องกันอัลไซเมอร์ มีผลต่อการเรียนรู้ในผู้สูงอายุ นอกจากนี้ ใบบัวบกยังช่วยเสริมการทำงานของกาบา (GABA) ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่ช่วยรักษาสมดุลของจิตใจ ลดความกระวนกระวาย ทำให้จิตใจสงบและผ่อนคลายลงได้ เพียงรับประทานบัวบกเป็นประจำก่อนนอน จะช่วยให้นอนหลับได้ง่ายขึ้น
ปลูกบัวบกด้วยนวัตกรรม
เนื่องจากบัวบกมีเป็นสมุนไพรที่มีประโยชน์หลากหลาย จึงเป็นที่นิยมใช้ในวงการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก นางสาวพรกมล รูปเลิศ และนางสาวพัชรี เดชเลย์ ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมเกษตรสร้างสรรค์ (ศนก.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จึงได้มุ่งออกแบบและพัฒนากระบวนการปลูกเลี้ยงบัวบกในระบบเกษตรปลอดภัยเชิงพาณิชย์ เพื่อลดต้นทุนการผลิต เพิ่มปริมาณผลผลิต และปริมาณสารสำคัญทางยาของบัวบก ภายใต้การสนับสนุนของ ดร.อนันต์ พิริยะภัทรกิจ นักวิจัยอาวุโส ศนก. ซึ่งโครงการนี้ วว. ได้ดำเนินงานร่วมกับมหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ โดย รศ.ดร.กตัญญู แก้วหานาม และผศ.ดร.สายัญ พันธ์สมบูรณ์
ขั้นตอนการปลูก
กระบวนการปลูกบัวบกในระบบไฮโดรโปนิกส์ด้วยการหล่อเย็นเพื่อเพิ่มสารสำคัญ เป็นเทคนิคที่ใช้การควบคุมสภาพแวดล้อมของบัวบกให้เหมาะสม โดยเฉพาะการควบคุมอุณหภูมิด้วยการหล่อเย็น เพื่อกระตุ้นการสร้างสารสำคัญ เช่น ไตรเทอร์ปีนอยด์ (Triterpenoids) ซึ่งเป็นสารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ
ขั้นตอนการปลูก:
ทีมนักวิจัยได้เตรียมระบบไฮโดรโปนิกส์ โดยติดตั้งระบบที่เหมาะสมสำหรับการปลูกบัวบกในน้ำ โดยคำนึงถึงการไหลเวียนของน้ำและสารละลายธาตุอาหาร จากนั้น ผสมสารละลายธาตุอาหารที่เหมาะสมสำหรับบัวบก เตรียมต้นกล้าบัวบกที่แข็งแรงและสมบูรณ์ นำมาวางในระบบไฮโดรโปนิกส์ โดยให้รากสัมผัสกับสารละลายธาตุอาหารอย่างเหมาะสม รวมทั้งใช้การหล่อเย็น เพื่อควบคุมอุณหภูมิของสารละลายธาตุอาหารและสภาพแวดล้อมโดยรอบให้ต่ำกว่าอุณหภูมิปกติ เพื่อกระตุ้นการสร้างสารสำคัญในบัวบก
ระหว่างการปลูก ทีมนักวิจัยได้มีการตรวจสอบและดูแลระบบอย่างสม่ำเสมอ เช่น การเติมสารละลายธาตุอาหาร การทำความสะอาดระบบ และการป้องกันโรคและแมลง โดยเก็บเกี่ยวบัวบกเมื่อได้ขนาดและคุณภาพตามที่ต้องการ ซึ่งข้อดีของการปลูกด้วยระบบการหล่อเย็นช่วยกระตุ้นการสร้างสารสำคัญในบัวบก ที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ เช่น ไตรเทอร์ปีนอยด์ (Triterpenoids) ได้มากกว่าการปลูกบัวบกลงดินถึง 3 เท่า
ขณะเดียวกันการปลูกบัวบกด้วยเทคโนโลยีนี้ เป็นการควบคุมสภาพแวดล้อมอย่างเหมาะสมช่วยให้บัวบกเจริญเติบโตได้ดีและมีผลผลิตสูงขึ้น เนื่องจากเป็นการปลูกในระบบปิดจึงลดความเสี่ยงจากศัตรูพืชและโรคต่างๆ ได้ นอกจากนี้เทคโนโลยีนี้ยังช่วย ประหยัดพื้นที่ สามารถปลูกบัวบกในพื้นที่จำกัดได้ และการปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ช่วยลดการใช้สารเคมีและปุ๋ยเคมีได้.
ผลงานวิจัยครั้งนี้ นอกจากช่วยกระตุ้นการสร้างสารสำคัญที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ เช่น ไตรเทอร์ปีนอยด์ (Triterpenoids) ได้มากกว่าการปลูกบัวบกลงดินถึง 3 เท่าแล้ว ยังเป็นการปลูกในระบบเกษตรปลอดภัยนี้ ใช้ต้นทุนอยู่ที่ 20,000 บาท ด้านความคุ้มค่าสามารถคืนทุนได้ในปีที่ 2 ส่งผลให้งานวิจัยชิ้นนี้ ได้รับรางวัลเหรียญทองในการประกวดนวัตกรรมด้านการเกษตรและอุตสาหกรรมอาหาร Higher Education Innovation Awards 2025 ในงานมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2568 ที่จัดขึ้นโดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
สำหรับสารไตรเทอร์ปีนอยด์ไกลโคไซด์ เป็นสารสำคัญที่พบในบัวบกเช่น กรดเอเชียติก (Asiatic acid)สารเอเชียติโคไซด์ (Asiaticoside)และกรดแมดิแคสซิค (Madecassic acid) และสารเอเซียติโคไซด์ (Asiaticoside) ที่มีคุณสมบัติทางเภสัชวิทยาหลายประการ เช่น การต้านอนุมูลอิสระและการสมานแผล
หนึ่งในกลุ่มสารไตรเทอร์ปีนอยด์ คือ สารเอเซียติโคไซด์ (Asiaticoside) มีส่วนช่วยกระตุ้นการสร้างคอลลาเจนและเพิ่มการเจริญเติบโตของเซลล์ในการสร้างเนื้อเยื่อใหม่และสมานแผล ทั้งช่วยบำรุงระบบประสาทและเพิ่มความจำ ลดความเครียดจากปฏิกิริยาออกซิเดชัน ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคต่างๆ รวมถึงโรคอัลไซเมอร์ ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของผนังหลอดเลือดและกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต ใช้เป็นส่วนผสมในยารักษาแผลสด แผลไฟไหม้ แผลจากการผ่าตัด และแผลเรื้อรังต่างๆ
ที่ผ่านมาในวงการแพทย์จึงมีการนำสารเอเซียติโคไซด์มาสกัดและบรรจุในรูปแบบแคปซูลเพื่อใช้เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบำรุงสุขภาพ ขณะที่อุตสาหกรรมเครื่องสำอางใช้สารเอเซียติโคไซด์ เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์บำรุงผิวต่างๆ เช่น ครีม โลชั่น เซรั่ม และเจล เพื่อลดริ้วรอย ลดรอยแผลเป็น และบำรุงผิวให้แข็งแรงอีกด้วย
หากใครสนใจเทคโนโลยีดังกล่าวของ วว. สามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ call center โทร. 0 2577 9000
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
หลายคนมีความฝันอยากเป็นนายตัวเอง ที่ไม่ต้องทำงานประจำไปจนถึงวัยเกษียณ ไม่ต้องเป็นลูกจ้างใคร มีเวลาอิสระ หนึ่งในนั้นเขาประสบความสำเร็จจาก ‘ธุรกิจการเกษตร’ ที่ เริ่มต้นจากศูนย์ โดยอดีตเขาเป็นหนุ่มวิศวะที่กลับมาพลิกโฉมพื้นที่ 2 ไร่ของตัวเอง ด้วยแนวคิด ‘ผู้ประกอบการในการทำเกษตร’ ที่จะสร้างรายได้จากพื้นที่ตรงนี้ยังไงให้คุ้มค่าที่สุด คุณพันธ์-คำพันธ์ แก้วมา เจ้าของ สองไร่ สโลว์ไลฟ์ ฟาร์ม จุดเริ่มต้นมาจากอยากมีธุรกิจที่เป็นของตัวเอง คุณพันธ์มีความคิดแรกเริ่มว่า ตนเองมีที่ดินแต่เป็นต้นทุนพื้นฐาน แต่จะทำอย่างไงให้ก่อเกิดรายได้ จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นที่กลับไปพัฒนาที่ดินและผันตัวทำเกษตรตามแนวคิดเกษตรทฤษฎีใหม่ ที่มีการจัดสรรพื้นที่แบ่งเป็น 4 ส่วน โดยส่วนที่หนึ่งเป็นบ่อกักเก็บน้ำ 30 เปอร์เซ็นต์ ปลูกข้าว 30 เปอร์เซ็นต์ ปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ 30 เปอร์เซ็นต์ และที่อยู่อาศัย 10 เปอร์เซ็นต์ ใน 1 พื้นที่ จุดเริ่มต้นของ “สองไร่ สโลว์ไลฟ์ ฟาร์ม” คุณพันธ์ เล่าว่า “ผมมองตัวผมเป็นผู้ประกอบการ โดยเอาแนวคิดของผู้ประกอบการมาใช้ ผมไม่ได้เป็นเกษตรกรแต่อาชีพที่ทำอิงมาจากเกษตรกร โดยผมคิดเหมือนคนญี่ปุ่นเวลาที่ทำเกษตร ป
