น้ำผึ้ง

ในฐานะประธานภูมิภาคเอเชีย (Regional President of Asia) คนล่าสุดของสมาคมผู้เลี้ยงผึ้งนานาชาติ (International Federation of Beekeepers’ Association: Apimondia) สมาคมด้านผึ้งที่มีบทบาทสำคัญของโลก ประกอบด้วยตัวแทนจากสมาคมผู้เลี้ยงผึ้งและผู้จำหน่ายน้ำผึ้งกว่า 120 สมาคม ทั่วโลก รศ.ดร.อรวรรณ ดวงภักดี กล่าวว่า ประเทศไทยมีสภาพพื้นที่และอากาศเหมาะกับการทำเลี้ยงผึ้ง และผลิตน้ำผึ้งสูงเป็นลำดับ 36 ของโลก กลับมีรายได้จากการส่งออกน้ำผึ้งเพียงปีละประมาณ 600 ล้านบาท (ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร, 2563) ขณะที่มูลค่าตลาดน้ำผึ้งโลก 5 หมื่นล้านบาทต่อปีนั้น มีข้อจำกัดของน้ำผึ้งไทย 2 เรื่องสำคัญคือ “มาตรฐานน้ำผึ้งสากล” และ “การสื่อสารเรื่องคุณค่าทางโภชนาการ” “เนื่องจากมาตรฐานน้ำผึ้งในระดับสากลที่ใช้กันในปัจจุบัน (Codex standard for honey) เกิดจากการผลักดันของกลุ่มอุตสาหกรรมเลี้ยงผึ้งและผลิตน้ำผึ้งของประเทศผู้ผลิตและส่งออกในยุโรปและแอฟริกา ที่เป็นน้ำผึ้งจากการเลี้ยงผึ้งพันธุ์ (ผึ้งฝรั่ง) ขณะที่การเลี้ยงผึ้งของคนเอเชียรวมถึงในบ้านเรา มีปัจจัยหลายอย่างต่างออกไป ที่นอกจากจะมีความหลากหลายของชนิดผึ้งแล้ว (ประเท

โครงการเพิ่มประสิทธิภาพผลผลิตผึ้งโพรงของกลุ่มแปลงใหญ่ผึ้งโพรง อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง โดย สำนักงานเกษตรจังหวัดตรัง และได้รับเกียรติจากวิทยากร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย วิทยาเขตนครศรีธรรมราช นำทีมโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เสาวณีย์ ชัยเพชร อาจารย์สังกัดคณะอุตสาหกรรมเกษตร พร้อมด้วย ดร.นภัสวรรณ เลี่ยมนิมิต ดร.รัตนา อุ่นจันทร์ อาจารย์สังกัดคณะเกษตรศาสตร์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์เจษฎา ร่มเย็น อาจารย์มัณฑนา แดงเพชร อาจารย์อรอุมา สำลี และ อาจารย์มัลลิกา อินพรหม อาจารย์สังกัดคณะเทคโนโลยีการจัดการ เข้าร่วมเป็นวิทยากรบรรยายให้ความรู้โครงการเพิ่มประสิทธิภาพผลผลิตผึ้งโพรงของกลุ่มแปลงใหญ่ผึ้งโพรง อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ณ ที่ทำการกลุ่มแปลงใหญ่ผึ้งโพรง หมู่ที่ 5 ตำบลปะเหลียน อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง การเลี้ยงผึ้งโพรงเป็นกิจกรรมหนึ่งที่สามารถทำเป็นอาชีพเสริมให้แก่เกษตรกรได้ โดยกิจกรรมดังกล่าวเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ประโยชน์พื้นที่ของเกษตรกร และยังเป็นการเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพในธรรมชาติ ส่วนใหญ่การเลี้ยงผึ้งโพรงจะเป็นการเลี้ยงแบบธรรมชาติ โดยใช้กล่องรังผึ้งไปวางไว้ในบริเวณพื้นที่ในสวน

หากติดตามข่าวคราวการเกษตรในบ้านเรา จะเห็นได้ว่าไม่กี่ปีมานี้เกษตรกรในบ้านเราหลายพื้นที่นิยมเลี้ยง “ชันโรง” หรือผึ้งจิ๋ว กันมากขึ้นเรื่อยๆ ด้วยความที่ว่ามันเป็นตัวผสมเกสรดอกไม้ชั้นเยี่ยม อีกทั้งไม่ต้องลงทุนมาก แต่ได้ผลเกินคุ้ม โดยเฉพาะสวนผลไม้ที่มีเนื้อที่เยอะๆ หากนำชันโรงไปเลี้ยงจะทำให้ผลไม้ติดลูกจำนวนมาก ที่สำคัญเลี้ยงง่ายและไม่ต้องดูแลอะไรมาก อีกทั้งขายน้ำผึ้งได้ในราคาสูงกว่าน้ำผึ้งทั่วไป และยังนำไปแปรรูปทำเป็นผลิตภัณฑ์เสริมความงามได้หลายอย่าง อาทิ สบู่ หรือโลชั่น ใช้น้ำผึ้งทำสบู่ วันก่อน คุณวุฒิชัย สิทธิปรีดานันท์ รองกรรมการผู้จัดการอาวุโส ด้านความรับผิดชอบต่อสังคมและการพัฒนาอย่างยั่งยืน บริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร จำกัด (มหาชน) หรือ ซีพีเอฟ นำทีมนักข่าวจากส่วนกลางไปสำรวจโครงการ “ซีพีเอฟ ปลูก ปัน ป้องป่าชายเลน” ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือการส่งเสริมชาวประมง ตำบลชะแล้ จังหวัดสงขลา ให้เลี้ยงชันโรงเป็นอาชีพเสริมเพิ่มรายได้ ควบคู่ไปกับการสนับสนุนให้ชุมชนร่วมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเพื่อคืนสมดุลธรรมชาติอย่างยั่งยืน คุณวุฒิชัย แจกแจงว่า ชันโรง เป็นแมลงที่ช่วยผสมเกสรคล้ายผึ้ง ซีพีเอฟ จึงได้ต่อยอดโครงการ

น้ำผึ้ง มีความสัมพันธ์กับอาชีพเลี้ยงผึ้ง การเลี้ยงผึ้งมีทั่วประเทศ เพราะความต้องการใช้น้ำผึ้งในเชิงพาณิชย์มีมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง อันเป็นผลจากคุณประโยชน์ครอบคลุมทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของสุขภาพ ความสวยงาม อาหาร ขนม เครื่องดื่ม เกิดเป็นอาชีพที่สร้างเม็ดเงินจำนวนมากมายในแต่ละปี ผลักดันให้ผู้เลี้ยงผึ้งพัฒนารูปแบบวิธีผลิตน้ำผึ้งเพื่อป้อนสู่ตลาดได้อย่างเพียงพอ อย่างไรก็ตาม ผู้ยึดอาชีพเลี้ยงผึ้งทั้งรายใหม่และเก่าควรมีความรู้และแนวทางเลี้ยงตามหลักปฏิบัติที่ถูกต้อง เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร จังหวัดขอนแก่น สังกัดกรมส่งเสริมการเกษตร เป็นหน่วยงานที่ดูแล และส่งเสริมการเลี้ยงผึ้งและแมลงเศรษฐกิจในพื้นที่ภาคอีสาน ทั้งการอบรม ถ่ายทอดความรู้ กระบวนการเลี้ยงให้แก่ผู้สนใจทั้งรายใหม่และรายเก่า เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเลี้ยงผึ้งให้สอดคล้องกับสภาวะอาชีพ คุณวชิระ จิตรดาธำรง ผู้อำนวยการศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร จังหวัดขอนแก่น กล่าวว่า ศูนย์มีบทบาทและหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรทางด้านเลี้ยงผึ้งและแมลงเศรษฐกิจทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีพื้นที่รับผิดชอบรวมทั้งสิ้น

นายเข้มแข็ง  ยุติธรรมดำรง อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า ในช่วงเวลาที่ผ่านมาประเทศไทยและทั่วโลกต้องเผชิญกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ส่งผลกระทบและสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจและสังคมเป็นอย่างมาก ซึ่งผลิตภัณฑ์จากผึ้งได้เข้ามามีบทบาทในเรื่องของการยับยั้งเชื้อโรค สร้างเสริมภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย และช่วยให้ร่างกายแข็งแรง จึงทำให้ประชาชนทั่วไปสนใจผลิตภัณฑ์จากผึ้งเพิ่มมากขึ้น โดยปัจจุบันประเทศไทยมีเกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้ง จำนวน 35,405 ราย สร้างผลผลิตน้ำผึ้งที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจำนวนมหาศาล เป็นรายได้หมุนเวียนให้แก่เกษตรกรกว่า 2,000 ล้านบาท ไม่รวมผลผลิตชนิดอื่น ๆ และผลิตภัณฑ์แปรรูป ซึ่งผลผลิตจากผึ้งของไทยที่มีการส่งออกนั้น เป็นผลผลิตที่ได้จากผึ้งพันธุ์ มีปริมาณผลผลิตน้ำผึ้งสูงเป็นอันดับ 2 ของอาเซียน และเป็นอันดับที่ 36 ของโลก ทั้งนี้ ประเทศส่งออกที่สำคัญ ได้แก่ ไต้หวัน อินโดนีเซีย สหรัฐอเมริกา แคนาดา สาธารณรับประชาชนจีน และซาอุดิอาระเบีย กรมส่งเสริมการเกษตร จึงเดินหน้าพัฒนาคุณภาพและผลักดันผลิตภัณฑ์จากผึ้งในการเสริมสร้างสุขภาพ ยับยั้งเชื้อโรคและเชื้อไวรัส สร้างเสริมภูมิคุ้

วิสาหกิจชุมชนแปลงใหญ่ผึ้งโพรงไทย อำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช ศูนย์เรียนรู้การเลี้ยงผึ้งครบวงจร แหล่งสร้างรายได้เสริมชาวสวนยาง วิสาหกิจชุมชนแปลงใหญ่ผึ้งโพรงไทย อำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นศูนย์เรียนรู้ด้านการเลี้ยงผึ้งโพรงอย่างครบจงจร ที่เปิดโอกาสให้เกษตรกรหรือผู้สนใจได้เข้าไปศึกษาเรียนรู้วิธีการเลี้ยงผึ้งโพรงตั้งแต่ขั้นตอนเริ่มแรกของการต่อโรง การดูแล การเก็บและรวบรวมน้ำผึ้งให้ถูกต้องและได้มาตรฐาน ไปจนถึงการแปรรูป สามารถนำไปเป็นอาชีพเสริมที่สร้างรายได้อย่างสม่ำเสมอ นายอมรชัย บุญจันทร์ ประธานวิสาหกิจชุมชนแปลงใหญ่ผึ้งโพรงไทย อำเภอนาบอน กล่าวว่า เมื่อก่อนเกษตรกรในพื้นที่ส่วนใหญ่ปลูกพืชเชิงเดี่ยว คือ ยางพารา แต่ด้วยสถานการณ์ราคาที่มีความผันผวน ทำให้เกษตรกรมีรายได้ไม่แน่นอน จำเป็นต้องหาอาชีพเสริม บางรายก็ปลูกพืชแซมสวนยาง เลี้ยงปศุสัตว์ แต่ก็มีเกษตรกรบางส่วนที่เลี้ยงผึ้งในสวนยางพาราอยู่แล้ว พอกระทรวงเกษตรและสหกรณ์มีโครงการระบบส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ สนับสนุนงบประมาณและองค์ความรู้ต่างๆ จึงได้รวมตัวเกษตรกรในพื้นที่ อำเภอนาบอน จัดตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชนแปลงใหญ่ผึ้งโพรงไทย ตั้งแต่ ปี 2

“น้ำผึ้ง” จัดเป็นอาหารธรรมชาติที่มนุษย์รู้จักมาตั้งแต่สมัยโบราณ ที่ช่วยเสริมสุขภาพ มีสรรพคุณทางยาและคุณค่ามาก ก่อนอื่นมาทำความรู้จักกับน้ำผึ้งก่อนค่ะ “น้ำผึ้ง” เกิดจากการที่ผึ้งนำน้ำหวานจากเกสรดอกไม้ที่ผึ้งบินไปตอมซึ่งเป็นน้ำหวานจากธรรมชาติมาแล้วใช้กระบวนการตามธรรมชาติ เปลี่ยนแปลงมาเป็นน้ำผึ้ง ซึ่งน้ำผึ้งที่ได้มานั้นย่อมขึ้นอยู่กับวัตถุดิบหรือชนิดของเกสรดอกไม้ที่ผึ้งตอมหรือที่เป็นน้ำหวานบริเวณตาใบพืชหรือต้นไม้อื่น เช่น ตาใบของต้นยางพารา เป็นต้น น้ำผึ้งที่ได้จากกระบวนการดังกล่าวข้างต้น และสลัดออกจากรวงผึ้งโดยปราศจากไขผึ้งที่จะติดมากับน้ำผึ้งและไม่ผ่านการเติมหรือนำสิ่งใดออกไปเราจึงเรียกว่าเป็น “น้ำผึ้งแท้” หรือ“น้ำผึ้งบริสุทธิ์” ซึ่งน้ำผึ้งที่ได้นั้นย่อมขึ้นอยู่กับวัตถุดิบหรือชนิดของดอกไม้ที่ผึ้งดูดน้ำหวานมา เช่น น้ำผึ้งลำไย ก็ได้จากน้ำหวานของดอกลำไย น้ำผึ้งลิ้นจี่ ก็ได้จากน้ำหวานของดอกลิ้นจี่ และน้ำผึ้งอื่นๆ ก็ล้วนมาจากน้ำหวานของดอกไม้ชนิดนั้น ๆ ทั้งนั้น ในภาคใต้เมื่อฤดูฝนผ่านไป พอถึงหน้าแล้งทางภาคใต้ก็จะเข้าสู่ฤดูของ“ยางผลัดใบ” ช่วงเดือน มีนาคม เมษายน พฤษภาคม กลางเดือนยังไม่มีฝน ยางพาร

ผลิตภัณฑ์ “น้ำผึ้งอินทผลัม” สินค้าเพื่อสุขภาพ เหมาะสำหรับผู้สูงอายุ สินค้าสร้างอาชีพเด่นที่สตูล คุณร่าเหม ยังหาด อยู่บ้านเลขที่ 171 หมู่ที่ 14 ตำบลฉลุง อำเภอเมือง จังหวัดสตูล อีกหนึ่งเกษตรกรนักสู้ล้มแล้วลุกใหม่ได้อีกครั้ง ด้วยอาชีพเลี้ยงผึ้งโพรง พร้อมแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งอินทผลัมเพื่อสุขภาพ สร้างรายได้เสริมได้เป็นอย่างดี คุณร่าเหม บอกเล่าถึงจุดเริ่มต้นของการเลี้ยงผึ้งว่า เนื่องจากเกษตรกรส่วนใหญ่ในพื้นที่ตำบลฉลุง มีอาชีพหลักคือ การทำสวนยางพารา แต่ปัจจุบันผลผลิตยางพารามีราคาที่ตกต่ำมาก ส่งผลให้เกษตรกรมีความสนใจในการสร้างอาชีพเสริมเพื่อสร้างรายได้ให้กับครอบครัว ตนเองก็เป็นหนึ่งในเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจึงมีแนวคิดที่อยากจะหาอาชีพเสริม แต่ก็นับเป็นสิ่งที่ยากมากกับการที่จะเริ่มต้นลงทุนทำอะไรใหม่ๆ ในยุคที่เศรษฐกิจตกต่ำ ทำอะไรก็ขาดทุน จนสุดท้ายได้มาค้นพบกับการเลี้ยงผึ้ง เพราะส่วนตัวมีแนวคิดที่ว่าการเลี้ยงผึ้งถือเป็นอาชีพที่เหมาะสมสำหรับเศรษฐกิจตอนนี้ เนื่องจากเป็นอาชีพที่ใช้เงินลงทุนต่ำ แต่ให้ผลตอบแทนสูง ไม่ต้องดูแลมาก ไม่มีค่าอาหาร จึงคิดว่าอาชีพเลี้ยงผึ้งเป็นอาชีพเสริมที่เหมาะกับเศรษฐกิ

คำว่า “น้ำผึ้ง” จากอดีตจนถึงปัจจุบัน คนทุกชาติทุกภาษายอมรับว่าเป็นยาอายุวัฒนะขนานแท้ สำหรับคนไทยเรารู้จักผึ้งและคุณค่าของน้ำผึ้งมาแต่โบราณกาล ที่เป็นหลักฐานเด่นชัดก็คือ หลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช มีตัวอักษร “ผ” ปรากฏอยู่ และนอกจากนี้ ในประวัติศาสตร์ศาสนาต่างๆ เกือบทุกศาสนาทั่วโลกก็ได้มีการจารึกถึงคุณประโยชน์ของผึ้ง และน้ำผึ้งไว้ด้วย “น้ำผึ้ง” เป็นอาหารที่ให้ความหวานที่เก่าแก่ที่สุด เป็นน้ำตาลบริสุทธิ์จากธรรมชาติ ปราศจากเชื้อโรค ปลอดภัยต่อการบริโภค สรรพคุณของน้ำผึ้งเป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกชาติทุกภาษายอมรับถึงคุณประโยชน์ของการใช้ เป็นอาหารบำรุงสุขภาพ และมีความเชื่อถึงสรรพคุณทางยาแตกต่างกันไป เช่น สถาบันแพทย์แผนไทย ระบุว่า น้ำผึ้ง เป็นสารที่ให้พลังงานและความอบอุ่นแก่ร่างกาย บำรุงประสาทและสมองให้สดชื่นแจ่มใส เป็นต้น ในสมัยโบราณถือว่าน้ำผึ้งเป็นยาอายุวัฒนะที่มีคุณค่า มีประโยชน์ต่อร่างกาย และเป็นของกำนัลที่มีมูลค่าสำหรับผู้ให้และผู้รับเสมอมานับจากอดีตจนถึงปัจจุบัน จากน้ำหวาน…เป็นน้ำผึ้ง น้ำผึ้ง คือ น้ำหวานที่ผึ้งงานเก็บจากต่อมน้ำหวานของดอกไม้ หรือต้นไม้ ที่ผ่านกระบวนการย่อยภายในตัวผ

แมลงต่างๆ มีส่วนช่วยในการผสมเกสร สำหรับผึ้งเป็นแมลงชนิดหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญในการผสมเกสร ก่อนหน้านี้การเกษตรเชิงเดี่ยวให้ความสำคัญกับการกำจัดแมลงศัตรูพืชโดยฉีดพ่นสารเคมี แต่สารเคมีไม่สามารถเลือกสังหารแต่แมลงศัตรูพืชเท่านั้น แมลงที่เป็นมิตรกับพืชก็พลอยถูกทำลายไปด้วย ผึ้งก็ถูกทำลายด้วยสารเคมีประเภทนี้เช่นกัน จนกระทั่งชาวสวนผลไม้ตระหนักว่า ผึ้งและแมลงหลายชนิดเป็นมิตรกับพืชและยังมีประโยชน์มหาศาลอีกด้วย ในต่างประเทศมีการเลี้ยงผึ้งกันมานานแล้ว โดยชาวสวนผลไม้จะยินดีให้คนเลี้ยงผึ้งนำรังผึ้งมาอยู่ในสวนเพื่อผสมเกสรให้ผลไม้ของตนเอง ทำให้ผลไม้มีผลผลิตดีกว่าปกติ และมีการจ่ายเงินตอบแทนให้คนเลี้ยงผึ้งด้วย เมื่อดอกบานจนหมดคนเลี้ยงผึ้งก็จะขนรังผึ้งตระเวนไปตามสวนผลไม้ที่ตกลงกันไว้เรื่อยๆ ไปเหมือนผึ้งยิปซี แต่ในประเทศไทยยังไม่มีอาชีพแบบนี้ น้ำผึ้งถือเป็นอาหารธรรมชาติที่มนุษย์รู้จักมาตั้งแต่สมัยโบราณ ที่ช่วยเสริมสุขภาพและมีสรรพคุณทางยา และเป็นอาหารบำรุงร่างกายและผิวพรรณ ในตำราสมุนไพรไทยยาหลายตำรับมีส่วนผสมของน้ำผึ้งซึ่งยาดังกล่าวมีสำหรับภายนอกและภายในร่างกาย ยิ่งคุณค่าทางอาหารและการบำรุงร่างกายเป็นสิ่งที่ต