มะนาว

เรียน คุณหมอเกษตร ทองกวาว ที่นับถือ ผมดูข่าวในสื่อบางสื่อ พบว่าเกษตรกรบางท่านบอกว่า การขยายพันธุ์มะนาวด้วยวิธีควบแน่นนั้น หมายความว่าอย่างไร ผมเข้าใจว่าเป็นวิธีขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำใช่หรือไม่ โดยในข่าวบอกว่าทำได้ง่าย และได้ผลดีเทียบเท่ากับวิธีตอนกิ่ง ผมจึงอยากทราบว่า วิธีดังกล่าวที่เล่ามานี้ เกษตรกรมีเทคนิคอื่นๆ เข้าช่วยอย่างไร ขอคำอธิบายด้วยครับ ขอแสดงความนับถือ สุพจน์ ทองดำรงค์ นนทบุรี ตอบ คุณสุพจน์ ทองดำรงค์ ก่อนอื่น ผมขออธิบายถึงเรื่องการขยายพันธุ์พืช เพื่อเป็นการปูพื้นให้เข้าใจ การขยายพันธุ์พืช จำแนกได้ 2 ประเภท คือ การขยายพันธุ์โดยอาศัยเพศ (Sexual propagation) คือการใช้เมล็ดที่เกิดจากการผสมเกสร ระหว่างเกสรเพศผู้และเพศเมีย วิธีนี้ลูกที่ได้จะมีการกระจายทางพันธุกรรม ตามกฎของเมนเดลที่เหมือนพ่อ อยู่ระหว่าง หรือดีกว่าพ่อแม่ และเหมือนแม่ ในอัตรา 1 : 3 : 1 จึงเหมาะกับการปรับปรุงพันธุ์ และการขยายพันธุ์โดยไม่อาศัยเพศ (Asexual Propagation) คือใช้กิ่ง ใบ ตา และยอด เช่น วิธีการตอนกิ่ง ปักชำกิ่ง ทาบกิ่ง เสียบยอด และการปั่นตา (Tissue Cultus) ข้อดีของการขยายพันธุ์ประเภทนี้ ต้นที่ได้จะเหมือน

มะนาวมีหลากชนิด แต่ก็มักเกิดความสับสนกันมาตลอด คือ มะนาวเลม่อน (Lemon) กับ มะนาวไลม์ (Lime) โดยมะนาวทั้งสองชนิด จัดอยู่ในสกุลเดียวกับส้ม ซึ่งล้วนมีจุดเด่นที่อุดมไปด้วยวิตามินซี มะนาว (เลม่อน) มีถิ่นกำเนิดน่าจะอยู่ที่แห่งใดแห่งหนึ่งใน 3 ประเทศ ได้แก่ อินเดีย พม่า และจีน มะนาวชนิดนี้มีลักษณะผลกลม หรือรี ผิวเปลือกในระยะสุกแก่มีสีเหลือง เปลือกหนา ผลมีขนาดใหญ่ เนื้อมีรสเปรี้ยว กลิ่นหอม อดีตใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ ต่อมามีการนำไปปลูกในอิรัก และอียิปต์ ก่อน แล้วกระจายเข้าสู่ยุโรปและสหรัฐอเมริกา ในปี พ.ศ. 2290 มีการสกัดนำเอาวิตามินซีไปใช้ประโยชน์เพื่อสุขภาพของมนุษย์ มะนาว (ไลม์) มีผลขนาดเล็กกว่าเลม่อน เปลือกสีเขียว ผลมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3-4 เซนติเมตร มีรสเปรี้ยวจัด มะนาวบ้านเราจัดอยู่ในประเภทนี้ ส่วนอีกประเภทหนึ่งที่เล่ามา เรียกว่า คัมควอด (Kumquad) มีลักษณะอยู่กึ่งกลางระหว่างส้มกับมะนาว นักวิทยาศาสตร์จัดไว้อยู่ในสกุล ซิตรัส หรือ ไซตรัส (Citrus) เช่นเดียวกับคัมควอด มีผลใกล้เคียงกับมะนาว ผลกลมรี ผิวสีเหลืองสดใส เลื่อมมัน จึงนิยมปลูกในกระถางเป็นไม้ประดับ เนื้อผลมีรสหวานอมเปรี้ยว อยู่กึ่งกลางระหว่

เรียน คุณหมอเกษตร ทองกวาว ที่นับถือ ผมปลูกมะนาวไว้ในกระถาง ปัจจุบันมีอายุประมาณ 1 ปี ต้นสมบูรณ์ดี ผมใส่ปุ๋ยคอกอย่างสม่ำเสมอ ใบเขียวงามมาก แต่ยังไม่ออกดอก ถ้าออกก็มีน้อยมาก ผมจะต้องปฏิบัติอย่างไรจึงจะทำให้มะนาวติดผลได้ดี ผมจึงขอคำแนะนำจากคุณหมอเกษตร แล้วผมจะติดตามอ่านในนิตยสารเทคโนโลยีชาวบ้านต่อไปครับ ขอแสดงความนับถืออย่างสูง พิชัย ประสงค์สุข นครนายก ตอบ คุณพิชัย ประสงค์สุข การปลูกมะนาวในกระถางให้ได้ผลดีนั้น ต้องมีองค์ประกอบหลายอย่าง เริ่มตั้งแต่ การเตรียมกิ่งพันธุ์ เลือกกิ่งพันธุ์ที่สมบูรณ์ แข็งแรง ไม่ควรเลี้ยงไว้ในถุงเพาะชำนานเกิน 2 เดือน ดิน ต้องโปร่งร่วนซุย ระบายน้ำได้ดี ตัวอย่าง มีส่วนผสม ดินร่วนสะอาด 3 ส่วน แกลบดิบ 1 ส่วน ทรายหยาบ และปุ๋ยคอกเก่าเล็กน้อย คลุกเคล้าให้เข้ากัน แสงแดด ต้นมะนาวต้องการแสงแดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมง น้ำ การให้น้ำ วันละ 1 ครั้ง ก็พอ รดพอชุ่ม แต่อย่าให้แฉะ หากวันใดฝนตกก็ให้เว้นไป อายุ ที่เหมาะให้ออกดอกติดผล ต้องมีอายุ 8-12 เดือน ต้นจึงไม่โทรม การบำรุงต้นมะนาว ต้องใส่ปุ๋ยที่มีธาตุอาหารครบ มีทั้งธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม การที่ใส่ปุ๋ยคอกโดยเฉพาะมูลโค-กระ

มะนาวมีหลากชนิด แต่ก็มักเกิดความสับสนกันมาตลอด คือ มะนาวเลม่อน (Lemon) กับ มะนาวไลม์ (Lime) โดยมะนาวทั้งสองชนิด จัดอยู่ในสกุลเดียวกับส้ม ซึ่งล้วนมีจุดเด่นที่อุดมไปด้วยวิตามินซี มะนาว (เลม่อน) มีถิ่นกำเนิดน่าจะอยู่ที่แห่งใดแห่งหนึ่งใน 3 ประเทศ ได้แก่ อินเดีย พม่า และจีน มะนาวชนิดนี้มีลักษณะผลกลม หรือรี ผิวเปลือกในระยะสุกแก่มีสีเหลือง เปลือกหนา ผลมีขนาดใหญ่ เนื้อมีรสเปรี้ยว กลิ่นหอม อดีตใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ ต่อมามีการนำไปปลูกในอิรัก และอียิปต์ ก่อน แล้วกระจายเข้าสู่ยุโรปและสหรัฐอเมริกา ในปี พ.ศ. 2290 มีการสกัดนำเอาวิตามินซีไปใช้ประโยชน์เพื่อสุขภาพของมนุษย์ มะนาว (ไลม์) มีผลขนาดเล็กกว่าเลม่อน เปลือกสีเขียว ผลมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3-4 เซนติเมตร มีรสเปรี้ยวจัด มะนาวบ้านเราจัดอยู่ในประเภทนี้ ส่วนอีกประเภทหนึ่งที่เล่ามา เรียกว่า คัมควอด (Kumquad) มีลักษณะอยู่กึ่งกลางระหว่างส้มกับมะนาว นักวิทยาศาสตร์จัดไว้อยู่ในสกุล ซิตรัส หรือ ไซตรัส (Citrus) เช่นเดียวกับคัมควอด มีผลใกล้เคียงกับมะนาว ผลกลมรี ผิวสีเหลืองสดใส เลื่อมมัน จึงนิยมปลูกในกระถางเป็นไม้ประดับ เนื้อผลมีรสหวานอมเปรี้ยว อยู่กึ่งกลางระหว่

พื้นที่หมู่ที่ 10 ตำบลห้วยหอม อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ ส่วนใหญ่เกษตรกรใช้พื้นที่ทำการเกษตรในรูปแบบของไร่มะขามเทศ ไร่อ้อย และท้องนา อีกจำนวนหนึ่งปล่อยเป็นที่รกร้างว่างเปล่า เนื่องจากพื้นที่บริเวณนี้ขาดแคลนน้ำที่ใช้ในการทำการเกษตร เนื่องจากระบบชลประทานเข้าไม่ถึง จำนวนมากต้องขุดบ่อกักเก็บน้ำไว้ใช้ สำหรับพืชไร่และพืชสวน ส่วนที่นา อาศัยความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ หากมีเกษตรกรคนใดปลูกพืชที่นอกเหนือจากที่กล่าวข้างต้น ในบางโอกาสจะถูกมองว่า มีความคิดที่แปลกแตกต่าง แต่ความคิดที่แปลกแตกต่างของเกษตรกรที่จะกล่าวถึงต่อไปนี้ จัดว่าเป็นความคิดที่แปลกแตกต่างเพื่อก้าวสู่การพัฒนา ในแบบฉบับของเกษตรกรตัวจริง ช่วงสายในปลายฤดูหนาว “นิตยสารเทคโนโลยีชาวบ้าน” เดินทางไปยัง หมู่ที่ 10 ตำบลห้วยหอม อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ เพื่อพบกับเกษตรกรหนุ่ม คุณณรงค์ ร่างใหญ่ ผู้ซึ่งผันพื้นที่ปลูกอ้อย เกือบ 3 ไร่ มาปลูกมะนาวแทน “ใครๆ ก็คิดว่าผมบ้า หรือไม่ก็คิดแปลกแยกจากคนอื่น เพราะไม่มีใครคิดทำสวนมะนาวเลย” คุณณรงค์ มีความรู้ทางด้านกฎหมาย จบการศึกษาระดับเนติบัณฑิต ชีวิตการทำงานก้าวเข้าสู่ระบบลูกจ้างได้เพียง 1 ปี ก็ลาออก ก่อ

อดีตวิศวกร ปลดหนี้ให้พ่อแม่ พร้อมสร้างอาชีพใหม่ที่มั่นคง ให้กับตัวเองด้วยการปลูกมะนาว คุณธรรมรัตน์ แย้มขจร หรือ พี่ต้น อดีตวิศวกรคุมเครื่องจักร อยู่บ้านเลขที่ 151 ซอยวัดสุขใจ ถนนนิมิตใหม่ แขวงสามวาตะวันออก เขตคลองสามวา กรุงเทพมหานคร ที่หันมาเอาดีด้านการเกษตร จนทุกวันนี้มีรายได้เป็นกอบเป็นกำจากการขายมะนาว พร้อมมีแนวคิดที่ก้าวหน้า ปลูกมะนาวไม่จำเป็นต้องขายผลสดเพียงอย่างเดียว แต่รู้ไหมว่า มะนาว 1 ต้น สามารถตอนกิ่งขายได้เป็น 100-200 กิ่ง ราคากิ่งละ 60-80 บาท ขายได้ตลอดทั้งปี เพียงแค่เจ้าของสวนต้องสร้างความน่าเชื่อถือให้กับลูกค้าให้ได้ ออกจากงานประจำ มาทำเกษตร ช่วยปลดหนี้ให้พ่อแม่ พี่ต้น เล่าว่า ก่อนที่จะมาทำสวนมะนาว ตนเป็นวิศวกรคุมเครื่องจักรมานานนับ 10 ปี ใช้ชีวิตในเมืองกรุง ค่าใช้จ่ายสูง มีเงินเดือนหลายหมื่นแต่ก็ไม่เคยเหลือ จึงคิดว่าอยากกลับมาช่วยพ่อแม่ทำการเกษตร แต่ตอนนั้นยังไม่รู้ว่าจะทำอะไร พ่อแม่เป็นชาวนาอยู่แล้ว แต่ยิ่งทำยิ่งเป็นหนี้ จึงอยากกลับมาเปลี่ยนแปลงที่บ้าน อยากทำให้พ่อแม่รู้ว่าเราก็สามารถดูแลเลี้ยงเขาได้จากอาชีพเกษตรกรรม จึงอยากทดลองทำอะไรแปลกๆ เพราะอาจจะเป็นวิธีที่สามารถทำ

วันเวลาล่วงเลยไป “ไวเหมือนโหก” ดั่งสำนวน หรือคำพูดที่หลายคนนิยมนำมากล่าวถึง เปรียบเปรยวันเวลาที่ผ่านไปอย่างรวดเร็ว จากการชักชวนของ คุณขจรศักดิ์ เบ็ญชัย อาชีพทนายความ และอดีต ส. อบจ. สกลนคร เขตอำเภอวานรนิวาส  แต่เขาหลงใหลชื่นชอบการทำเกษตร ปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ เพราะคุณขจรศักดิ์บอกว่า อยู่ในเมืองมานาน เห็นความศิวิไลซ์ในเมืองมามาก แต่เมื่อมีโอกาสก็จะออกมาอยู่ป่าเขาลำเนาไพร อยู่กับธรรมะและธรรมชาติ มีความสบายใจ เป็นเหตุผลที่ทนายความยกขึ้นมากล่าวอ้าง และชวนไปชม ดูเกษตรกรหลายคนที่ประสบผลสำเร็จ และก็ล้มเหลว วันนี้จึงได้เดินทางมาที่ “สวนเกษตรทอง” บ้านโนนสวาท ตำบลหนองสนม อำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร ที่ทำเป็นเกษตรแปลงใหญ่ แต่ผสมผสาน พืชและสัตว์เลี้ยง บนพื้นที่ 511 ไร่ ขับรถออกจากตัวเมืองสกลนคร มุ่งหน้าไปตามถนนสาย สกลนคร-อุดรธานี ผ่านอำเภอพรรณนานิคม มองสองข้างทาง แต่เดิมจะพบกับความเขียวขจีของท้องทุ่งที่เต็มไปด้วยนาปรังและการปลูกพืชฤดูแล้งของชาวบ้าน ที่ได้น้ำจากเขื่อนชลประทานน้ำอูน ที่ปล่อยน้ำให้เกษตรกรในพื้นที่ 3 อำเภอ ที่ได้รับคือ อำเภอพังโคน อำเภอพรรณนานิคม และอำเภอเมือง แต่วันนี้วันที่น้ำในเขื่อ

ชบา ปัจจุบันมีการนำพันธุ์ใหม่ๆ เข้ามาปลูกในบ้านเรามากขึ้น มีดอกสีสันสวยงาม การติดดอกแล้วร่วง เกิดได้จากหลายกรณี ตั้งแต่ให้น้ำมากเกินไปก็ทำให้ดอกร่วงได้ ประการสำคัญต้นไม่สมบูรณ์ อาหารไม่พอ ควรใส่ปุ๋ยให้บ้าง โดยใช้ปุ๋ย สูตร 15-15-15 หรือ 16-16-16 เพียงเล็กน้อย จะช่วยให้ติดดอกดีขึ้น กุหลาบ เป็นไม้ที่เลี้ยงยาก เพราะเป็นไม้ที่ต้องการอากาศหนาวเย็น จึงปลูกได้ดีที่จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย อำเภอภูเรือ จังหวัดเลย อำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา กาญจนบุรี และราชบุรี บางอำเภอ ส่วนใหญ่แล้วกุหลาบที่ใส่กระถางนำมาจำหน่าย มักนำมาจากพื้นที่ดังกล่าว เมื่อนำมาปลูกในถิ่นอื่นมักไปไม่รอด อย่างไรก็ตาม หากต้องการปลูกด้วยใจรักย่อมทำได้ เริ่มจากเปลี่ยนกระถาง ปรุงดินให้โปร่ง ร่วนซุย อย่าให้น้ำขังแฉะขณะรดน้ำ หรือหลังจากฝนตก และควรพรางแสงด้วยซาแรนสีดำ ทั้งด้านบนและแนวตั้งด้านข้างที่มีลมพัดแรง ตัดแสงลงอย่างน้อย 30 เปอร์เซ็นต์ ให้ปุ๋ยชนิดละลายช้า สูตร 15-15-15 หรือ 12-24-12 คราวละ 1 ช้อนชา ทุกๆ 2 เดือน จะช่วยลดปัญหาข้างต้นลงได้   มะนาว ที่ติดผลดกต้องบำรุงต้นให้สมบูรณ์ สูตร 15-15-15 อัตรา 2 ช้อนโต๊ะ ต่อ 1 วงบ

“มะนาว” ไม้ผลตระกูลส้ม มีรสเปรี้ยวและกลิ่นหอมเฉพาะตัว ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย อาทิ ปรุงแต่งรสชาติอาหาร ใช้ทำขนม เครื่องดื่ม เป็นส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ความงาม นำไปแปรรูป ตลอดจนเป็นวัตถุดิบสินค้าในภาคอุตสาหกรรมจำพวกผลิตภัณฑ์ประเภทซักล้าง จากคุณสมบัติที่รอบด้าน ส่งผลให้มะนาวขายได้ตลอดทั้งปี ตลาดมีความต้องการมะนาวตลอดเวลา ดังนั้น จะดีแค่ไหน ถ้ามะนาวที่ปลูกสามารถย่นระยะเวลาเก็บเกี่ยว ให้ผลผลิตเพิ่มขึ้น ถ้าอยากรู้ “เทคโนโลยีชาวบ้าน” มีเคล็ดลับดีๆ ของ คุณประวิทย์ แซ่โง้ว เกษตรกรเจ้าของพื้นที่ 20 ไร่ ในตำบลแพงพวย อำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี ผู้คิดค้นเทคนิคการปลูกมะนาวต้นคู่ โตเร็ว ให้ผลผลิตที่ไวกว่าเดิม ฉีกกฎปลูกมะนาว จากต้นเดี่ยว เป็นต้นคู่ คุณประวิทย์ เป็นคนชอบคิดค้นสร้างสรรค์สิ่งใหม่ เดิมสวนแห่งนี้ปลูกแต่มะนาวต้นเดี่ยวเป็นแบบยกร่อง ต่อมาทดลองปลูกเป็นแบบต้นคู่ หรือ 2 ต้น ลักษณะลำต้นไขว้กันในหลุมเดียวกัน แทนที่มะนาวจะโตช้า กลับโตเร็วเหมือนแข่งกันโต ฉะนั้น จึงนำเทคนิคดังกล่าวมาขยายผลอย่างจริงจัง พื้นที่จำนวน 20 ไร่ ปลูกมะนาวต้นคู่ทั้งหมด โดยใช้มะนาวพันธุ์แป้นพวง เพราะเปลือกบางให้น้ำปริมาณมาก ข

ปัจจุบัน มะนาวมีราคาค่อนข้างแพง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงฤดูร้อน นอกจากมะนาวติดผลน้อยแล้ว ยังเป็นฤดูกาลท่องเที่ยว ส่งผลให้มีการบริโภคอาหารตามแหล่งท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นตามไปด้วย มะนาว เป็นส่วนประกอบสำคัญของอาหารจานเด็ด ราคาจึงสูงตามไปด้วย กลับมาเรื่องมะนาวต่อครับ เคล็ดลับในการปลูกมะนาวในกระถาง ควรใช้กระถางที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 18-20 นิ้ว ขึ้นไป และต้องการให้ได้ผลดียิ่งขึ้น ต้นมะนาวต้องได้รับแสง อย่างน้อย 4-6 ชั่วโมง ต่อวัน เป็นอย่างน้อย น้ำ สำคัญมากอย่าให้ขาด ยกเว้นช่วงบังคับให้ออกดอกเท่านั้น ปุ๋ย จำเป็น ต้องใส่ทีละน้อย แต่บ่อยครั้ง เนื่องจากพื้นที่หากินของรากมีจำกัด การควบคุมแมลงศัตรูนับว่ามีความสำคัญไม่แพ้กัน มีทั้งหนอนชอนใบ หนอนกัดกินใบสารพัดชนิด ให้เริ่มจัดการเริ่มผลิใบตั้งแต่วันแรก กรณีปลูกน้อยต้น แนะนำให้ใช้ยาฉุน 1 จับ แช่ในน้ำสะอาด 1 ลิตร เป็นเวลา 2-3 ชั่วโมง แล้วคั้นกรองเอาน้ำสีชาผสมเหล้าขาว 1 เป๊ก ฉีดพ่นให้ทั่ว วันเว้นวัน จนครบ 7 วัน จึงหยุดได้ ปลูกมะนาวในกระถางจะให้ผลผลิตเต็มที่ต้องมีอายุ 2 ปีขึ้นไป สำหรับมือสมัครเล่น แนะนำให้ใช้พันธุ์พิจิตร 1 หรือมักเรียกว่า แป้นพิจิตร นั่นแ