ข้าวฮางงอก
ข้าว เป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญของประเทศไทย ผลผลิตเกินครึ่งส่งออกไปยังต่างประเทศ ข้าวส่วนที่เหลือถูกนำไปแปรสภาพเป็นข้าวขาวเพื่อใช้ในประเทศ หลายปีที่ผ่านมาชาวนาประสบปัญหาราคาข้าวตกต่ำ จากเดิมที่ขายข้าวเปลือกเป็นหลัก มีความพยายามแปรรูปข้าวเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มในลักษณะข้าวสารขาว รวมทั้งข้าวกล้องและข้าวฮางงอก ซึ่งเป็นที่นิยมบริโภคในกลุ่มคนรักสุขภาพทั้งในประเทศและต่างประเทศ ข้าวฮางงอก เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวภูไทในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่สืบต่อกันมากว่า 200 ปี เป็นการทำข้าวกล้องงอกจากข้าวเปลือกที่มีอายุก่อนการเก็บเกี่ยว หรือชาวบ้านเรียกว่า ข้าวระยะฮาง เพื่อให้เก็บข้าวเปลือกไว้ได้นานในกรณีที่เกิดปัญหาข้าวในนาเสียหายจากภัยธรรมชาติ เช่น น้ำท่วม ฝนแล้ง ข้าวฮางงอกสามารถทำได้ทั้งข้าวเจ้า และข้าวเหนียว กระบวนการสำคัญของการผลิตข้าวฮางงอกคือ การนำข้าวเปลือกมาแช่น้ำและบ่มให้เกิดการงอก จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีในเมล็ดข้าว โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเพิ่มขึ้นของปริมาณสารกาบ้า (GABA) ซึ่งเป็นสารอาหารที่มีประโยชน์แก่ร่างกายหลายด้าน เช่น ช่วยลดความดันโลหิต และลดปริมาณคลอเลสเตอรอล มีส่วนในการควบคุมน้
“ข้าวคุณภาพดี” เวลาสีจะต้องได้ข้าวเต็มเมล็ด และมีปริมาณข้าวหักน้อย จึงสามารถขายข้าวได้ราคาดี แต่ชาวนาจำนวนไม่น้อยที่ขายข้าวได้ราคาถูก เพราะผลิตข้าวได้คุณภาพต่ำ มีปัญหาข้าวหักในระหว่างการสี ซึ่งเกิดจากหลายกรณี เช่น เมล็ดข้าวบิดเบี้ยวไม่สมบูรณ์ ปัญหาเมล็ดข้าวร้าวก่อนการสี เนื่องจากเก็บเกี่ยวช้า หรือเจอปัญหาข้าวแช่น้ำ รวมทั้งการปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวไม่เหมาะสม ทุกข์ของชาวนาดอกคำใต้ “อาชีพการทำนา” เป็นรายได้หลักของชาวบ้านในพื้นที่บ้านใหม่ หมู่ที่ 2 ตำบลหนองหล่ม อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา ตั้งแต่ปี 2559 ที่ผ่านมา เกษตรกรตำบลหนองหล่มได้พบกับปัญหาความยากจน หนี้สิน และปัญหาภัยแล้ง ทำให้เกษตรกรที่ผลิตข้าวไม่ได้คุณภาพ เพราะประสบปัญหาเรื่องการจัดการผลผลิตหลังการเก็บเกี่ยวข้าว ชาวนาส่วนใหญ่เป็นกลุ่มผู้สูงวัยที่ใช้บริการรถเกี่ยวนวดข้าว เพราะขาดแคลนแรงงานเกี่ยวข้าว แม้เครื่องจักรกลจะทำงานได้ไวกว่าแรงงานคน แต่ข้าวที่เก็บเกี่ยวโดยรถเกี่ยวนวดมักมีความชื้นสูง จำเป็นต้องตากข้าวเพื่อลดความชื้นก่อนขายเข้าโรงสี เนื่องจากชุมชนแห่งนี้ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ภูเขา มีพื้นที่ลานตากข้าวน้อย ไม่เพียงพอกับความต้องกา
วช.ร่วมจังหวัดพะเยา เสริมสร้างความเข้มแข็งวิสาหกิจชุมชนด้วยวิจัยและนวัตกรรม: เครื่องอบแห้งเมล็ดพันธุ์พืชและเครื่องผลิตข้าวฮางงอก วช.เดินหน้างานตามภารกิจ มุ่งส่งเสริมความเข้มแข็งเศรษฐกิจและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตทางการเกษตร ด้วยงานวิจัยและนวัตกรรม ร่วมกับจังหวัดพะเยาและมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ภายใต้แผนงานจัดการความรู้การวิจัย และการขยายผลสู่พื้นที่ชุมชน โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ เป็นประธานในการมอบ “เครื่องเร่งกระบวนการแช่และเพาะงอกข้าวเปลือกสำหรับการผลิตข้าวฮางงอก” และ “เครื่องอบแห้งแบบถังทรงกระบอกหมุนด้วยรังสีอินฟราเรด” แก่วิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิป่าต้นน้ำห้วยร่องสัก จังหวัดพะเยา โดยมี นายพงษ์พันธ์ วิเชียรสมุทร รองผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา ให้เกียรติกล่าวต้อนรับ และผศ.ดร.จักรมาส เลาหวาณิช กล่าวรายงานถึงการพัฒนานวัตกรรมโดยการสนับสนุนของวช. ในวันที่ 8 กรกฎาคม 2562 ณ วิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิป่าต้นน้ำห้วยร่องสัก ต.หนองหล่ม อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา นวัตกรรมเครื่องอบเมล็ดพันธุ์ ได้รับรางวัลสภาวิจัยแห่งชาติ : รางวัลผลงานประดิษฐ์คิดค้นระดับประกาศเกียรต
