คนทีเขมา
ชื่อวิทยาศาสตร์ Vitex negundo L. ชื่อวงศ์ LABIATAE ชื่ออื่น โคนดินสอ คนดินสอดำ ดินสอดำ ผีเสื้อดำ ลักษณะทั่วไป ไม้พุ่ม ใบประกอบแบบนิ้วมือ มี 5 ใบย่อย เรียงตรงข้าม ดอกช่อแยกแขนง มีกลิ่นหอม กลีบดอกสีขาว ออกที่ปลายกิ่ง ผลสด รูปกลม การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด ปักชำ กิ่งตอน คนทีเขมา พืชศักดิ์สิทธิ์พิชิตโรคภัย คนทีเขมา เป็นสมุนไพรที่เก่าแก่ชนิดหนึ่ง แม้จะไม่ได้มีถิ่นกำเนิดอยู่ในบ้านเรา แต่คงเข้ามาเป็นเวลานมนานแล้ว พร้อมๆ กับ คนทีสอ ในภาษาพื้นบ้านจะเรียกพืชทั้งสองชนิดนี้เหมือนกัน เช่น ผีเสื้อบ้าง ดินสอบ้าง แต่แยกเป็นดำกับขาว เช่น ผีเสื้อดำ หมายถึงคนทีเขมา ผีเสื้อขาว หมายถึงคนทีสอ หมอยาจะบอกว่า สมุนไพรสองชนิดนี้ใช้แทนกันได้ แต่หมอยาไทยนิยมคนทีสอมากกว่าเพราะกลิ่นดีกว่า มีตำนานความเชื่อว่า หากนำต้นผีเสื้อชนิดใดชนิดหนึ่งไปปลูกไว้ริมน้ำ จะป้องกันตลิ่งพังได้ ตาหา (สว่าง คำมะนิตย์) หมอยาแห่งบ้านกกกะบก อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย เล่าว่า เคยช่วยต้นไม้แคน (ต้นตะเคียน) ไม่ให้ถูกน้ำกัดเซาะจนโค่นได้ โดยนำต้นผีเสื้อดำไปปลูก รวมทั้งปลูกเอาไว้ในบ้านจะแก้สิ่งที่ไม่เป็นมงคล ที่ชาวบ้านเรียกว่า แก้เข็ดแก้ขวง ช่ว
