ปลาสลิดบางบ่อ

“ปลาสลิดบางบ่อ” นับเป็นสัตว์น้ำจืดที่สำคัญของการพัฒนาตามยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดสมุทรปราการ ขณะเดียวกัน ปลาสลิดก็เป็นสัตว์น้ำที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจเป็นอันดับ 4 ของประเทศไทย รองจากปลานิล ปลาดุก และปลาตะเพียน (กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, 2558) มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ ได้พัฒนางานวิจัยเกี่ยวกับปลาสลิด เพื่อส่งเสริมอาชีพการเลี้ยงปลาสลิด ให้มีความเข้มแข็ง สามารถเพิ่มมูลค่าของห่วงโซ่เศรษฐกิจปลาสลิดบางบ่อ ทั้งด้านต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ อาจารย์เกษม พลายแก้ว และคณะ ทีมนักวิจัยของมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ ได้ศึกษาพบว่า ปัจจุบันมีผู้เลี้ยงปลาสลิดจำนวน 618 ราย ในพื้นที่อำเภอบางบ่อ อำเภอเมือง และอำเภอบางพลี คิดเป็นเนื้อที่เลี้ยงรวม 15,215.50 ไร่ มีกำลังการผลิตต่อปีทั้งหมด 3,451,677 กิโลกรัม โดยเฉพาะพื้นที่ตำบลคลองด่าน มีเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาสลิดจำนวน 190 ราย คิดเป็นเนื้อที่การเลี้ยงทั้งสิ้น 4,643 ไร่ มีกำลังการผลิตต่อปี 782,180 กิโลกรัม แต่ในปัจจุบันความเจริญทางเศรษฐกิจ ทำให้เกิดการขยายตัวของโรงงานอุตสาหกรรม หมู่บ้านจัดสรร ส่งผลให้เกิดการใช้พื้นที่มากขึ้น ส่งผลกระทบต่อกา

ฉบับนี้ผู้เขียนจะพาผู้อ่านทุกท่านไปรู้จักกับอีกหนึ่งบุคคลตัวอย่าง ที่เขาได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าในตัวทุกคนนั้นสามารถทำอะไรได้หลากหลาย เพียงแค่ในแต่ละคนจะเสาะแสวงหาความสามารถที่ซ่อนอยู่ในตัวออกมาได้มากเท่าไร ยกตัวอย่างบุคคลท่านนี้ ที่เขาไม่หยุดนิ่งในการค้นหาคำตอบของชีวิต และได้พิสูจน์ให้เห็นว่า 1 คน ไม่จำเป็นต้องทำแค่ 1 อาชีพ แต่ทุกคนสามารถทำอาชีพหลักควบคู่ไปกับการทำอาชีพเสริมที่ใฝ่ฝันได้ และหากจะเอ่ยถึง พี่หมอ หรือ คุณธีรเมศร์ ธีระชวัลพงศ์ ทุกคนอาจจะยังนึกไม่ออกว่าเขาเป็นใคร แต่เชื่อว่าหากท่านเป็นคนรักรถและชื่นชอบการดูหนังประวัติศาสตร์ จะต้องรู้จักพี่หมอเป็นอย่างดี เพราะพี่หมอคนนี้มีอาชีพเป็นนักแสดง ซึ่งผลงานการแสดงล่าสุดของพี่หมอคือเรื่อง 400 นักรบขุนรองปลัดชู และละครทางช่อง 7 HD เรื่องสมบัติมหาเฮง พี่หมอยังรับบทบาทในการเป็นพิธีกรรายการ DR.CAR ออกอากาศที่ช่อง 9 เอ็มคอตเอชดี ฮั่นแน่หลายท่านคงอยากทราบกันแล้วใช่ไหมว่าพี่หมอทำงานโลดแล่นอยู่ในวงการบันเทิงอยู่ดีๆ กลายมาเป็นคนแปรรูปปลาสลิดแดดเดียวขายได้อย่างไร ตามมาหาคำตอบกัน คุณธีรเมศร์ ธีระชวัลพงศ์ หรือ พี่หมอ DR.CAR หรือที่รู้จักกันดีในบท

ในบรรดาปลาตากแห้งที่มีรสอร่อยจนได้รับความนิยมโด่งดังมานานหลายสิบปีเห็นจะต้องยกนิ้วให้ “ปลาสลิดบางบ่อ” ที่สมุทรปราการอย่างแน่นอน โดยเฉพาะผู้ที่มีวัย 50 ปีขึ้นไป ต้องรู้จักเป็นอย่างดี ปลาสลิดบางบ่อมีความเป็นเอกลักษณ์ตรงขนาดปลามีความพอดีต่อการบริโภค มีเนื้อปลาหวานหอมที่เกิดจากกระบวนการหมักด้วยภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่มีกลิ่นคาวสาบโคลนภายหลังนำไปทอดเพราะเป็นปลาที่เจริญเติบโตในน้ำกร่อย ที่มีพันธุ์หญ้าประจำถิ่นหลายชนิดช่วยปรับสภาพให้น้ำมีคุณภาพ พร้อมกับอาหารที่สมบูรณ์ ฉะนั้น ปลาสลิดบางบ่อจึงยังคงครองใจผู้บริโภคมายาวนาน สร้างความหอมอร่อยของเนื้อและหนังปลาที่กรอบเมื่อผ่านการทอด (บางคนอาจชอบรับประทานหางปลาด้วย) รวมไปถึงรสชาติที่มีความพอดี ไม่เค็มหรือจืด จึงนับเป็นเมนูอาหารที่เหมาะกับทุกวัย แม้ในปัจจุบันพื้นที่และจำนวนการเลี้ยงปลาสลิดของบางบ่อจะลดน้อยลงอันมาจากความเจริญทางสังคมและอุตสาหกรรมที่เข้ามารุกคืบแทนที่ แต่ยังคงมีชาวบ้านบางบ่อและใกล้เคียงยึดอาชีพเลี้ยงปลาสลิดเพื่อแปรรูปตากแห้งขายอยู่ ขณะเดียวกัน มีชาวบ้านบางส่วนได้อพยพไปแสวงหาพื้นที่แห่งใหม่ แหล่งน้ำใหม่ในพื้นที่ราบลุ่มภาคกลาง แล้วนำภูมิปัญญ

ปลาสลิดบางบ่อ สมุทรปราการ ขึ้นชื่อว่าเป็นปลาสลิดที่อร่อยที่สุดในประเทศไทย ด้วยรสชาติที่หอมนุ่ม-กรอบใน จึงเป็นกับข้าวคู่คนไทยมาช้านาน ที่ผ่านมา สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ให้ทุนทำวิจัยในโครงการ การพัฒนาช่องทางการตลาดต่างประเทศ เพื่อส่งออกปลาสลิดแปรรูป จังหวัดสมุทรปราการ ทางท่าเทียบเรือเชียงแสนสู่จีนตอนใต้ ด้วยกระบวนการสื่อสารแบบมีส่วนร่วม ได้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศรัญญ์ทิตา ชนะชัยภูวพัฒน์ รองคณบดีคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ เป็นหัวหน้าทีม ร่วมกับบุคลากรมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ หาช่องทางช่วยเกษตรกรผู้เลี้ยงและผู้แปรรูปปลาสลิด ส่งออกปลาสลิดไปขายที่ประเทศจีนที่ถือเป็นตลาดใหญ่ ด้วยยี่ห้อปลาสลิดบางบ่อคงไม่ต้องบรรยายถึงความอร่อยถูกปากถูกคอคนไทย แต่ถ้าจะส่งไปไกลให้ต่างชาติลิ้มลองคงต้องจับอาบน้ำแต่งตัวกันเสียใหม่ ผศ.ดร.ศรัญญ์ทิตา ให้นักศึกษาร่วมออกแบบบรรจุภัณฑ์ สร้างภาพลักษณ์ให้แบรนด์ดูน่าเชื่อถือขึ้น ที่สำคัญต้องดูดี สะอาด น่ารับประทาน และนอกจากนี้ ยังได้แนะวิธีการทำปลาสลิดแปรรูปในลักษณะต่างๆ เพื่อให้มีตัวเลือกในตลาดมากยิ่งขึ

ปลาสลิดแดดเดียว จัดเป็นผลิตภัณฑ์อาหารที่อาศัยภูมิปัญญาท้องถิ่น รสชาติอร่อย ทำให้มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักดีในชื่อ “ปลาสลิดบางบ่อ” จังหวัดสมุทรปราการ ปลาสลิดแดดเดียวบางบ่อมีคุณภาพและรสชาติอร่อยที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ แตกต่างจากที่อื่น “ปลาสลิดแห้งรสดี” จึงกลายเป็นหนึ่งในคำขวัญของจังหวัดสมุทรปราการ เนื่องจากจังหวัดสมุทรปราการ เป็นเขตเมืองอุตสาหกรรม การเติบโตของภาคอุตสาหกรรมในช่วงที่ผ่านมาได้รุกขยายเข้าสู่พื้นที่ภาคเกษตรอย่างต่อเนื่อง ทำให้พื้นที่การเลี้ยงปลาสลิดลดลง ปริมาณการเลี้ยงปลาสลิดน้อยลง ขนาดปลาสลิดก็เล็กลงเช่นกัน ทำให้เกษตรกรผู้เลี้ยงปลาสลิดประสบภาวะขาดทุน จนเลิกอาชีพเลี้ยงปลาสลิดเป็นจำนวนมาก ส่งผลให้ปริมาณปลาสลิดที่ผลิตได้ไม่เพียงพอต่อความต้องการสำหรับการแปรรูป จึงต้องนำปลาสลิดจากพื้นที่อื่นมาแปรรูปที่อำเภอบางบ่อแทน ส่งผลทำให้เอกลักษณ์ที่แท้จริงของปลาสลิดบางบ่อนั้นสูญหายไป ม.หัวเฉียว พัฒนางานวิจัยเพื่อชุมชน  มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ ก่อตั้งโดยมูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง และเป็นสถาบันการศึกษาที่ตั้งอยู่ในจังหวัดสมุทรปราการ ทางมหาวิทยาลัยได้เล็งเห็นถึงปัญหาปลาสลิดที่เกิดขึ้นในชุมชนท

มีการเลี้ยงปลาสลิดด้วยการปล่อยธรรมชาติ ทำให้ปลาสลิดมีกล้ามเนื้อที่แข็งแรง มีความหอม อร่อย เพราะถ้าปลาเลี้ยงเหยื่อ ปลาจะไม่ได้ออกกำลังกาย กินไม่อร่อย ก่อนนำปลาสลิดไปตาก ต้องขอดเกล็ดก่อน ตัดหัว เอาไส้ปลา ไข่ปลา แยกออกมา แล้วล้างเนื้อปลาให้สะอาดก่อนหมัก ในสมัยก่อนจะคลุกเกลือกับพื้น โดยไม่ได้ล้างน้ำก่อน การหมักจะเป็นอีกกรรมวิธี แต่ปัจจุบันเราทำเพื่อลดขั้นตอน โดยใช้น้ำแข็ง เกลือ ผสมเตรียมไว้ ล้างให้สะอาดแล้วเทลงถังได้เลย ติดต่อ คุณศิวะพร นาคเกิด เจ้าของร้าน “แม่อำนวย ปลาสลิดบางบ่อ” จำหน่ายปลาสลิดมานานตั้งแต่รุ่นคุณยายเผือด คุณแม่อำนวย และคุณศิวะพร เป็นรุ่นที่ 3 ในปี 2557 ได้ขึ้นทะเบียนปลาสลิดแม่อำนวย เป็นสินค้า OTOP ประจำอำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ โทรศัพท์ 086-3963450