มะหาด
ชื่อทั่วไป (Common name) : Lakoocha/Monkey jack tree ชื่อวิทยาศาสตร์ (Scientific name) : Artocarpus lakoocha Family : MORACEAE ช่วงระยะเวลาที่ผ่านมาไม่กี่ปีนี้ สังคมโซเชี่ยลของสาวไทย มีเรื่องฮือฮายอดฮิตเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ครีม-สบู่ ขัดผิว ฟอกหน้าขาวโบ๊ะ ออกมาวางจำหน่ายกันให้เกลื่อนมากมายหลายยี่ห้อ ไม่ต่ำกว่า 20 ชนิด ล้วนแล้วแต่มีชื่อ Lakoocha/Lagoocha เป็นตัวชูโรงทั้งนั้น แต่จะมีใครสักกี่คนที่รู้จักและเคยเห็นต้นเขา ว่า Lakoocha นี่มันต้นอะไรของมันหว่า ตามมาครับ เจ้า Lakoocha ที่ว่าก็คือ ต้นมะหาด บ้านเรานี่แหละ ใช่เลย ไม่ผิด ต้นมะหาด เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ อาจสูงได้ 30-40 เมตร พุ่มกว้าง ใบดกทึบ ตามยอด กิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลปกคลุม เปลือกต้นสีน้ำตาลแก่ อมดำ หากอายุมากๆ จะแตกเป็นร่องสะเก็ด แผ่นๆ ได้เช่นกัน ดอกสีขาวอมเหลือง ช่อเล็กๆ สั้นๆ แยกเพศ แต่อยู่ในต้นเดียวกัน ออกตามซอกกิ่ง ระยะเวลาที่ออกดอก ประมาณเดือนมีนาคม-มิถุนายน และจะติดผลประมาณปลายเดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม คลาดเคลื่อนได้นิดหน่อย ผลดิบสีเขียว กลมๆ รีๆ ผิวขรุขระ พอแก่จัดเริ่มสุกจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองส้มอมแดง ช่วงผลมะหาดสุกในป่า นก หน
ชื่อวิทยาศาสตร์ Artocarpuslakoocha Roxb. ชื่อวงศ์ Moraceae ชื่อสามัญ Lakoocha ชื่ออื่นๆ ขนุนป่า กาแย ตาแปง ตาแป มะหาดใบใหญ่ หาด หาดหนุน ข้อยเป็นหนุ่มอีสาน ร่างสูงใหญ่ ทรงพุ่มทึบ หนา ผิวเปลือกขรุขระ แล้วยังมียางไหลซึมออกมาติดเปลือกต้น ดอก เป็นช่อกลมเล็กๆ มีผล เพาะเมล็ดขยายพันธุ์ได้ กระจายตัวในป่าเต็งรัง ป่าดิบแล้ง และพื้นที่สูงกว่าระดับน้ำทะเล ได้ถึง 1,300 เมตร ทุกคนจึงรู้จักกันว่า เป็นพืชสมุนไพรยืนต้นที่มีเนื้อไม้แข็งแกร่งมาก ชื่อของข้อยแปลกอยู่ที่หลายคนชอบเติมชื่อให้เป็นหนุ่มชาววัง ว่าเป็น “มะหาดเล็ก” เพราะมีอีกชื่อว่า มะหาดใบใหญ่ ทั้งๆ ที่ข้อยชื่อว่า “มะหาด” เฉยๆ แต่มีชื่อที่ข้อยชอบตัวเองมากคือ “หาดหนุน” ก็เลยนึกไปถึงอำเภอหาดใหญ่ แต่จริงๆ แล้ว ข้อยดังอยู่ที่จังหวัดกาฬสินธุ์ เมืองที่มีคำขวัญประจำจังหวัดมีความหมายทุกคำว่า “เมืองฟ้าแดดสงยาง โปงลางเลิศล้ำ วัฒนธรรมผู้ไท ผ้าไหมแพรวา ผาเสวยภูพาน มหาธารลำปาว ไดโนเสาร์สัตว์โลกล้านปี” และข้อยภูมิใจมากที่ได้เป็นต้นไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดกาฬสินธุ์นี้ ก็ขอคุยอีกสักนิดว่า โปงลางก็ดัง ผ้าไหมแพรวาก็มีชื่อ เขื่อนลำปาวก็เป็นเขื่อนดินที่ยาวที
