วนเกษตร
ระบบวนเกษตร หมายถึง การทำเกษตรในพื้นที่ป่า เช่น ปลูกพืชเกษตรแซมในพื้นที่ป่าธรรมชาติ หรือการนำสัตว์ไปเลี้ยงในป่า การเก็บผลผลิตจากป่ามาใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน และการใช้พื้นที่ป่าทำการเพาะปลูกในบางช่วงเวลา สลับกับการปล่อยให้ฟื้นคืนสภาพกลับไปเป็นป่า รวมถึงการสร้างระบบเกษตรให้มีลักษณะเลียนแบบระบบนิเวศป่าธรรมชาติ คือมีไม้ยืนต้นหนาแน่นเป็นส่วนใหญ่ ทำให้ระบบมีร่มไม้ปกคลุมและมีความชุ่มชื้นสูง บางพื้นที่มีชื่อเรียกเฉพาะตามลักษณะความโดดเด่นของระบบนั้นๆ การเกษตรรูปแบบนี้ส่วนใหญ่พบในชุมชนที่อยู่ใกล้ชิดกับพื้นที่ป่าธรรมชาติ เกษตรกรจะผลิตโดยไม่ให้กระทบต่อพื้นที่ป่าเดิม เช่น ไม่โค่นไม้ป่า หรือการนำผลผลิตจากป่ามาใช้ประโยชน์โดยไม่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ “วนเกษตร” เป็นแนวคิดและทางเลือกปฏิบัติทางการเกษตรแบบหนึ่ง ซึ่งรูปแบบจะแตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น โดยสามารถแบ่งเป็นหลายประเภท ดังนี้ 1. วนเกษตรแบบบ้านสวน มีต้นไม้และพืชผลหลายชั้นความสูง โดยปลูกไม้ผล ไม้ยืนต้น สมุนไพร และพืชผักสวนครัวในบริเวณบ้าน 2. วนเกษตรที่มีต้นไม้แทรกในไร่นาหรือทุ่งหญ้า เหมาะกับพื้นที่สูงๆ ต่ำๆ โดยการปลูกต้นไม้เสริมในที่ไม่เหมาะสมกับพื
วนเกษตร เป็นแนวทางการเกษตรที่มุ่งเน้นการรวมกันระหว่างการปลูกพืชและการปลูกป่าในพื้นที่เดียวกัน ซึ่งถือเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างความหลากหลายทางชีวภาพและส่งเสริมการรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ช่วยให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ ลดการใช้สารเคมี และเสริมสร้างระบบนิเวศที่สมดุล การทำวนเกษตรไม่เพียงทำให้พื้นที่เกษตรมีความหลากหลายทางชีวภาพ แต่ยังช่วยเพิ่มพื้นที่สีเขียว ลดการกัดเซาะของดิน และฟื้นฟูแหล่งน้ำ ซึ่งเป็นการพัฒนาเชิงเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมที่สำคัญในการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นให้กับเกษตรกรและชุมชนโดยรอบ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ในฐานะหน่วยงานที่มีบทบาทสำคัญในการจัดหาที่ดินทำกินและพัฒนาพื้นที่เกษตรกร ส.ป.ก. ได้ดำเนินโครงการส่งเสริมการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน ซึ่งวนเกษตรเป็นหนึ่งในแนวทางเกษตรกรรมที่ ส.ป.ก. ส่งเสริมมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 ซึ่งผลการดำเนินงานที่ผ่านมาได้ครอบคลุมพื้นที่กว่า 276,317 ไร่ และเกษตรกร 35,645 ราย ได้รับการสนับสนุน โดยมีครูต้นแบบวนเกษตรจำนวน 103 ราย ที่ทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้และตัวอย่างในการนำวนเกษตรไปปฏิบัติในพื้นที่ต่างๆ อย่างไร
