หนอนหัวดำ

นายฉันทานนท์ วรรณเขจร เลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยถึงสถานการณ์การผลิต มะพร้าวผลแก่ ปี 2568 (ข้อมูลพยากรณ์ ณ พฤศจิกายน 2567) ซึ่งคาดว่า มีเนื้อที่ให้ผลทั้งประเทศ 0.828 ล้านไร่ เพิ่มขึ้นจากปีที่แล้วที่มีเนื้อที่ 0.821 ล้านไร่ (เพิ่มขึ้น 7,368 ไร่ หรือร้อยละ 0.90) ปริมาณผลผลิตทั้งปี 633.25 ล้านผล เพิ่มขึ้นจากปีที่แล้วที่ให้ผลผลิต 600.52 ล้านผล (เพิ่มขึ้น 32.731 ล้านผล หรือร้อยละ 5.45) เนื่องจากในช่วงปลายฤดูฝนของปี 2567 มีปริมาณน้ำฝนเพิ่มขึ้น และหากในปี 2568 สภาพอากาศเอื้ออำนวย มีปริมาณน้ำฝนเพียงพอต่อความต้องการของมะพร้าว ทำให้ต้นมะพร้าวมีการสะสมอาหารและต้นมะพร้าวสมบูรณ์ขึ้น จะส่งผลให้การออกดอกและการติดผลต่อทะลายเพิ่มขึ้น แต่ผลผลิตเพิ่มขึ้นไม่มากนัก เนื่องจากคาดว่า ต้นมะพร้าวจะยังได้รับผลกระทบต่อเนื่องจากช่วงปลายปี 2567 จากการระบาดของหนอนและแมลงศัตรูมะพร้าว เช่น แมลงดำหนาม หนอนหัวดำ และด้วงแรด ทำให้ในปี 2568 ต้นมะพร้าวอาจไม่สมบูรณ์เต็มที่ การติดจั่นและจำนวนผลมะพร้าวต่อทะลายในช่วงปี 2567 ที่จะให้ผลผลิตได้ในปี 2568 ลดลง โดยเฉพาะในจังหวัดประจวบคีรีขัน

สมาคมการค้านวัตกรรมเพื่อการเกษตรไทย สมาคมอารักขาพืชไทย และสมาคมคนไทยธุรกิจเกษตร เข้าร่วมงานวันรณรงค์ป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าวจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ณ อาคารสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนบ้านหินเทิน ตำบลแสงอรุณ อำเภอทับสะแก จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ พร้อมส่งมอบสารเคมีที่ได้รับการแนะนำโดยกรมวิชาการเกษตรนำไปใช้ในพื้นที่ระบาดรุนแรง 500 ไร่ พร้อมอุปกรณ์และชุดป้องกันสารจำนวน 100 ชุด ให้แก่ ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายพีรพันธ์ คอทอง อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร และคณะผู้บริหารกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ให้เกียรติเป็นประธานเปิดงานวันรณรงค์ป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าวจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ พร้อมทั้งสั่งการหน่วยงานแก้ไขปัญหาการระบาดศัตรูมะพร้าวด้วยวิธีผสมผสาน (IPM) โดยป้องกันและกำจัดหนอนดำมะพร้าว ด้วยการผสมผสานระหว่างการใช้สารเคมีฉีดพ่นทางใบ และเจาะเข้าลำต้น เพื่อยับยั้งการระบาด ควบคู่ปล่อยแตนเบียนเพื่อเร่งช่วยเหลือเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวที่กำลังได้รับความเดือดจากการระบาดของแมลงศัตรู

ช่วงนี้เกิดสถานการณ์การระบาดของศัตรูมะพร้าว 5 ชนิด ได้แก่ หนอนหัวดำ แมลงดำหนาม ด้วงแรด ด้วงงวง และไรสี่ขา ใน 29 จังหวัดทั้งประเทศ ในพื้นที่ภาคใต้ 12 จังหวัด ได้แก่ สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช พังงา ภูเก็ต กระบี่ ชุมพร สงขลา สตูล ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และตรัง จังหวัดตรังมีพื้นที่ปลูกมะพร้าว จำนวน 3,662.10 ไร่ ปลูกมากที่สุดคือ อำเภอกันตัง จำนวน 802.89 ไร่ อำเภอเมือง จำนวน 602.83 ไร่ คุณวสันต์ สุขสุวรรณ เกษตรจังหวัดตรัง จึงขอเตือนเกษตรกรและผู้ประกอบการ เช่น ธุรกิจท่องเที่ยว โรงแรม รีสอร์ต ทุกแห่งที่ปลูกมะพร้าวเฝ้าระวังและแก้ปัญหาการจัดการศัตรูมะพร้าวตามแนวทางอย่างยั่งยืน ศัตรูมะพร้าวที่สำคัญและลักษณะการทำลาย มีดังนี้ หนอนหัวดำ ตัวหนอนจะทำลายจากใบล่าง โดยกัดกินผิวใต้ใบและสร้างอุโมงค์ยาวคล้ายทางเดินของปลวก หากการทำลายรุนแรงทำให้มะพร้าวตาย เกษตรกรควรใช้วิธีการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน ประกอบด้วย วิธีกล ได้แก่ การตัดทางใบที่ถูกหนอนทำลายและนำมาเผาทำลาย ใช้ศัตรูธรรมชาติแตนเบียนหนอน Bracon hebetor เพื่อควบคุมระยะหนอนของหนอนหัวดำ อัตราไร่ละ 200 ตัว กระจายทั่วทั้งแปลง โดยปล่อย 12 ครั้ง แต่ละครั้งห่า

ปัจจุบันพื้นที่ปลูกมะพร้าว มีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ผลผลิตมะพร้าวและผลิตภัณฑ์แปรรูปจากมะพร้าว เช่น กะทิ มีราคาสูงขึ้น สาเหตุหลักมาจากการปลูกพืชเศรษฐกิจอื่นทดแทนมะพร้าว เช่น ยางพารา ปาล์มน้ำมัน  นอกจากนั้นแหล่งปลูกมะพร้าวในประเทศไทยยังประสบกับปัญหาแมลงศัตรูมะพร้าวระบาด ประกอบกับภัยแล้งที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้พื้นที่การระบาดของศัตรูมะพร้าว ขยายวงกว้างออกไปอย่างรวดเร็ว แมลงศัตรูมะพร้าวที่กำลังระบาดเป็นปัญหาหนักและเร่งด่วนอยู่ในขณะนี้ ได้แก่ หนอนหัวดำมะพร้าว หากการเข้าทำลายของหนอนหัวดำมะพร้าวระบาดรุนแรงและติดต่อกันเป็นเวลานาน สามารถทำให้มะพร้าวตายได้ หนอนหัวดำมะพร้าว เป็นศัตรูต่างถิ่น หนอนหัวดำมะพร้าวมีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเชียใต้ แถบประเทศอินเดียและศรีลังกา เคยทำความเสียหายต่อมะพร้าวให้แก่ประเทศทั้งสองมาแล้ว  ระยะตัวอ่อนหรือระยะหนอนของแมลงหนอนหัวดำเท่านั้นที่จะลงทำลายโดยการแทะกินผิวใบบริเวณใต้ใบมะพร้าว จากนั้นจะถักใยแล้วนำมูลที่ถ่ายออกมาผสมกับเส้นใยที่สร้างขึ้นเป็นอุโมงค์ยาวเป็นทางครอบคลุมตัวตลอดทางใบมะพร้าว ตัวหนอนจะอาศัยอยู่ในอุโมงค์ที่สร้างขึ้นและแทะกินผิวใบตามทางยาวของอ

หากกล่าวถึง จังหวัดสมุทรสงคราม สิ่งที่หลายคนนึกถึงน่าจะเป็นวิถีชีวิตคนริมคลอง บรรยากาศสวนผลไม้ โดยเฉพาะสวนมะพร้าว ส้มโอ และลิ้นจี่ อีกมุมหนึ่งของจังหวัดสมุทรสงครามคือ การเป็นเมืองปากอ่าว มีดอนหอยหลอด ที่เป็น Unseen Thailand จังหวัดนี้จึงได้ชื่อว่า เป็นเมือง 3 น้ำ คือมีครบทั้งน้ำจืด น้ำเค็ม น้ำกร่อย และด้วยสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน ทำให้วิถีชีวิตของคนในพื้นที่ก็แตกต่างกันไปด้วย ในวันนี้จะขอเล่าถึงบรรยากาศของชุมชนชาวสวนมะพร้าวของจังหวัดสมุทรสงคราม หนึ่งพืชเศรษฐกิจที่ขึ้นชื่อของจังหวัด จังหวัดสมุทรสงครามมีพื้นที่ปลูกมะพร้าวทั้งหมด ประมาณ 67,749 ไร่ แบ่งมะพร้าวออกเป็น 3 ชนิด ได้แก่ มะพร้าวผลแก่ มะพร้าวผลอ่อน และมะพร้าวตาล ที่สร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรเป็นอย่างดี โดยเฉพาะเกษตรกรที่มีอายุมากก็ยังสามารถทำได้ เพราะเป็นพืชที่ไม่ต้องบำรุงดูแลมาก และสามารถให้ผลผลิตได้ตามธรรมชาติ แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ชาวสวนมะพร้าวประสบกับปัญหาการระบาดของศัตรูพืช 2 ชนิด ที่สำคัญคือ แมลงดำหนาม และหนอนหัวดำ ซึ่งสร้างความเสียหายให้แก่ต้นมะพร้าว ไม่แค่เฉพาะจังหวัดสมุทรสงคราม แต่เกษตรกรจังหวัดอื่นๆ ก็ได้รับผลกระทบเช่นก

นางสาวธิดารัตน์ สุดสวาสดิ์ รักษาราชการแทนเกษตรจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เปิดเผยว่า ขณะนี้การเจาะลำต้นมะพร้าวที่สูงกว่า 12 เมตร ประมาณ 2.3 ล้านต้นในพื้นที่ทั้ง 8 อำเภอของจ.ประจวบคีรีขันธ์ เพื่อฉีดสารเคมีกำจัดหนอนหัวดำตามโครงการป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าวด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมพื้นที่ 29 จังหวัด มีความคืบหน้ามากกว่าร้อยละ 98 แล้ว หลังจากจังหวัดประจวบคีรีขันธ์มีพื้นที่ระบาดมากที่สุดในประเทศ ล่าสุดเหลือเพียงต้นมะพร้าวบางส่วนที่ตกค้างอยู่นอกการสำรวจ แต่พบการระบาดช่วงที่รอการจัดซื้อสารเคมีนานกว่า 6 เดือน ซึ่งจะเร่งเข้าดำเนินการให้เสร็จโดยเร็ว จากนั้นทีมเจ้าหน้าที่จากกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จะประเมินผลการใช้สารเคมีเจาะลำต้นมะพร้าวทุกอำเภอที่มีการระบาด “สำหรับต้นมะพร้าวที่ความสูงต่ำกว่า 12 เมตร มีการสำรวจพบการระบาดของหนอนหัวดำประมาณ 9 แสนต้น ขณะนี้ทราบว่าหน่วยงานในส่วนกลางได้จัดซื้อสารเคมีฉีดพ่นทางใบมะพร้าวแล้ว คาดว่าจะจัดส่งมาในพื้นที่ภายในเดือนมกราคมนี้ จากนั้นทีมฉีดพ่นทางใบจะเร่งเข้าดำเนินการฉีดพ่นในสวนมะพร้าวที่ทำเครื่องหมายให้เสร็จภายใน 30 วัน เพื่อให้การกำจัดหนอนหัวดำครอบคลุมต่อเนื่อ

ความสำเร็จของการปลูกพืช ไม้ผลเพื่อให้ได้คุณภาพต้องประกอบด้วยหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการเลือกใช้พันธุ์ที่เหมาะสม กระบวนการปลูกที่ถูกต้อง การดูแลใส่ปุ๋ย และสิ่งสำคัญที่สุดคือเรื่องของแมลงศัตรูและโรคพืช มะพร้าวก็ไม่ต่างกันที่จะต้องให้ความสำคัญกับทุกปัจจัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งความสำคัญของมะพร้าวในฐานะพืชเศรษฐกิจส่งออกที่สร้างรายได้ให้แก่ประเทศ จึงยิ่งต้องใส่ใจกันให้มาก ทั้งนี้ ปัจจัยของมะพร้าวที่สร้างปัญหากับผลผลิตมากที่สุดในเวลานี้คือแมลงศัตรู ที่เข้าโจมตีผลผลิตมะพร้าวไปหลายพื้นที่ จนทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งแก้ปัญหาทุกวิถีทางเพื่อช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกมะพร้าว รวมทั้งยังไม่ต้องการให้กระทบกับรายได้ของประเทศ กรมวิชาการเกษตร ถือเป็นหน่วยงานหลักที่เป็นกำลังสำคัญกับการวางแผนต่อสู้กับศัตรูมะพร้าวในครั้งนี้ ถึงกับต้องบูรณาการทุกภาคส่วนของทุกพื้นที่เพื่อผนึกกำลังหาทางปราบศัตรูของมะพร้าวที่มีอยู่ด้วยกันหลายชนิด ในงานสัมมนา “มะพร้าว…พืชเศรษฐกิจทำเงิน” ได้ให้ความสำคัญกับเรื่องแมลงศัตรูพืช จึงได้เชิญ คุณสุเทพ สหายา นักกีฏวิทยาชำนาญการพิเศษ กลุ่มกีฏและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร มาให้คว

เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน นายศุภนารถ เกตุเจริญ เกษตรจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เปิดเผยว่า หลังจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้จัดสรรงบประมาณดำเนินโครงการป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าวด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมพื้นที่ 29 จังหวัด งบประมาณกว่า 289 ล้านบาท ล่าสุด กรมส่งเสริมการเกษตรได้จัดซื้อจัดจ้างสารเคมีกำจัดหนอนหัวดำและส่งมาในพื้นที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ พบพื้นที่การระบาดมากที่สุดในประเทศ โดยทีมเจ้าหน้าที่อยู่ระหว่างการลงพื้นที่ดำเนินการในสวนมะพร้าว ทำเครื่องหมายไว้จำนวนกว่า 3 ล้านต้น เริ่มจากการเจาะลำต้นมะพร้าวที่มีความสูงมากกว่า 12 เมตร ประมาณ 2.3 ล้านต้น ตั้งเป้าหมายใน 1 สัปดาห์ จะต้องฉีดให้ได้ประมาณ 2,100 ต้น หรือวันละ 300 ต้น คาดว่าใช้เวลา 30 วัน จะเจาะลำต้นมะพร้าวเสร็จสิ้น จากนั้นจะเริ่มดำเนินการในส่วนของต้นมะพร้าวที่มีขนาดต่ำกว่า 12 เมตร มีประมาณ 9 แสนต้น โดยวิธีการฉีดพ่นทางใบเพื่อทำลายหนอน พร้อมขอความร่วมมือเกษตรกรเจ้าของสวนร่วมตรวจสอบการดำเนินการของเจ้าหน้าที่ด้วย ตรวจสอบว่าได้ดำเนินการครบทุกต้นตามที่ได้ทำเครื่องหมายไว้หรือไม่ เพื่อป้องกันการทุจริต นอกจากนี้ภาครัฐยังส่งเสริมการเพาะเลี้ยงแตนเ

นายโชคชัย บุญยัง หัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี เปิดเผยว่า จังหวัดสุราษฎร์ธานีมีการปลูกมะพร้าวใน 19 อำเภอ รวม 164,349.83 ไร่ 14,131 ครัวเรือน เนื้อที่ปลูกมากที่สุดคือ อำเภอเกาะสมุย 66,132 ไร่ รองลงมาอำเภอเกาะพะงัน 63,759 ไร่ และอำเภอเมือง 17,487 ไร่ ซึ่งในปี 2560 พบการระบาดของศัตรูมะพร้าว โดยเฉพาะหนอนหัวดำ จำนวน 3,557 ไร่ คิดเป็นต้นมะพร้าวที่ถูกหนอนหัวดำทำลายรวมทั้งสิ้น 88,926 ต้น แบ่งเป็นมะพร้าวที่มีความสูงมากกว่า 12 เมตร จำนวน 73,558 ต้น และมะพร้าวที่มีความสูงต่ำกว่า 12 เมตร จำนวน 15,368 ต้น ทั้งนี้ สำนักงานเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี ศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จังหวัดสุราษฎร์ธานี ได้ร่วมกับ กรมวิชาการเกษตร องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าว (หนอนหัวดำ) ด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมพื้นที่ โดยการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน ได้แก่ การสร้างการรับรู้และรณรงค์ให้มีการตัดทางใบที่มีหนอนหัวดำทำลายนำมาเผาทิ้ง ส่งเสริมการเลี้ยงแตนเบียนบราคอน ศัตรูธรรมชาติเพื่อควบคุมประชากรหนอนหัวดำ และถ่ายทอดความรู้เรื่องการใช้สารเค

ประเด็นร้อนในวงการมะพร้าว ตอนนี้คงหนีไม่พ้น ปัญหาการแพร่ระบาดของแมลงศัตรูจำนวน 4 ชนิด คือ หนอนหัวดำมะพร้าว แมลงดำหนามมะพร้าว ด้วงแรดมะพร้าว ด้วงงวงมะพร้าว ลองมาทำความรู้จักแมลงศัตรูพืชเหล่านี้ ว่ามีหน้าตา อุปนิสัย และลักษณะการทำลายเป็นอย่างไร รวมทั้งแนวทางป้องกันและการกำจัดแมลงศัตรูพืชแต่ละชนิด    หนอนหัวดำมะพร้าว  ดร.พฤทธิชาติ ปุญวัฒโท นักกีฏวิทยาชำนาญการ หัวหน้ากลุ่มงานวิจัยการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช สำนักวิจัยและพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร โทร. (02) 579-5583 ต่อ 249 ได้บรรยายในหัวข้อ “การป้องกันกำจัดแมลงศัตรูมะพร้าวอ่อนและมะพร้าวแกงอย่างยั่งยืน” ในงานสัมมนาวิชาการเรื่อง เดินหน้าอุตสาหกรรมมะพร้าวไทยจากฐานชีวภาพ จัดโดยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรมวิชาการเกษตร และสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) หนอนหัวดำมะพร้าวเป็นแมลงศัตรูมะพร้าวที่สำคัญในแถบเอเชียใต้ เช่น ประเทศอินเดีย ศรีลังกา ปากีสถาน กัมพูชา เมียนมา อินโดนีเซีย หนอนหัวดำมะพร้าวเป็นแมลงศัตรูพืชต่างถิ่นที่เข้ามาระบาดในประเทศไทย โดยพบครั้งแรกที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เมื่อปี 2550 ปัจจุบันพบการแพร่ระบาดของ