ฮาวาย
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Artrocarpus altilis Common name : Bread fruit Family : MORACEAE สาเก ไม้วงศ์เดียวกับขนุนที่มีทรงพุ่มสง่างามร่มรื่น ใบใหญ่ ขอบใบเป็นจักสวยงาม เดิมมีถิ่นกำเนิดอยู่แถบโปลีนีเซียน ทะเลใต้ มหาสมุทรแปซิฟิก เป็นไม้โตเร็ว ไม่เลือกดินปลูก สามารถเติบโตได้ง่ายทุกที่ สาเกมีทั้งดอกตัวผู้และดอกตัวเมียอยู่บนต้นเดียวกัน แต่แยกคนละดอก ผลสีเขียวทรงกลมรี ขนาดน้องๆ มะพร้าว ออกดอกออกผลโดยทั่วไปปีละ 2 ครั้ง ในบ้านเราปัจจุบันมีปลูกกันอยู่ สองสามชนิด ชนิดแรกคือ สาเกพันธุ์ข้าวเหนียว ผลจะใหญ่ เนื้อแน่น เวลาฝานเป็นชิ้นนำไปเชื่อมแล้วไม่ร่วนซุย แตกง่าย ไม่เหมือนสาเกอีกชนิดหนึ่งคือ สาเกพันธุ์ข้าวเจ้า ซึ่งผลขนาดเล็กกว่า เนื้อหยาบ ร่วนซุยกว่าชนิดแรกดังกล่าว ส่วนอีกชนิดที่หาดูยากคือ จำปาดะ มีแต่เม็ด เนื้อไม่ค่อยมี จะไม่พูดถึงในที่นี้แล้วกันนะครับ อนึ่ง สาเกนั้น เมื่อร้อยกว่าปีที่ผ่านมาเป็นที่ตื่นตาต้องใจแก่ชาวยุโรปมาก โดยเฉพาะประเทศอังกฤษ ถือว่าเป็นไม้ผลพิเศษ ที่มีรสชาติสุดยอด ขนาดมีเรื่องเล่าว่า ผู้ที่ไปพบ และนำสาเกออกจากถิ่นเดิมไปปลูกยังต้องผจญภัยเอาชีวิตแทบไม่รอดมาแล้ว จนถึงกับมีการไปถ่ายทำเป็นภาพ
ตั้งแต่ไหนแต่ไรมาแล้ว หากพูดถึงมะละกอ คนไทยจะคุ้นเคยกับ คำว่า “มะละกอแขกดำ” กันดี มะละกอแขกดำ มีจุดเริ่มต้นที่อำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี จากนั้นก็กระจายไปยังภูมิภาคต่างๆ มะละกอเป็นพืชที่กลายพันธุ์ง่าย เมื่อนำไปปลูกถิ่นอื่นนานๆ ลักษณะก็จะเปลี่ยนไป เมื่อพบสิ่งที่ดี ผู้ปลูกก็จะเก็บสิ่งนั้นไว้ สถานีวิจัยพืชสวนท่าพระ จังหวัดขอนแก่น นำมะละกอแขกดำไปปรับปรุงพันธุ์ ได้ชื่อว่า “แขกดำท่าพระ” ศูนย์วิจัยพืชสวนศรีษะเกษ นำแขกดำไปปรับปรุงพันธุ์ ได้ชื่อว่า “แขกดำศรีษะเกษ” เกษตรกรที่จังหวัดจันทบุรี ปลูกมะละกอแขกดำกันมาก จนเกิดการกลายพันธุ์ รู้จักกันดีในนาม “แขกดำหนองแหวน” คุณปรุง ป้อมเกิด เกษตรกรที่อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม ปลูกมะละกอมานาน เขาเก็บรักษาสายพันธุ์ไว้ จนเรียกได้ว่า “แขกดำนายปรุง” แขกดำสายพันธุ์ต่างๆ ที่มีอยู่ ไม่ได้ตั้งขึ้นเพื่อหวังดัง หรือหวังเป็นการค้า แต่พบลักษณะที่แปลกและแตกต่างอย่างชัดเจน อาจจะเป็นรูปร่าง รวมทั้งคุณสมบัติภายใน อย่างสี รสชาติ ความต้านทานโรค ผลผลิตต่อต้น พยายามถามหาที่มาของชื่อมะละกอ …ทำไม จึงชื่อ แขกดำ รองศาสตราจารย์วิจิตร วังใน อดีตอาจารย์ภาควิชาพืชสวน คณะ
มีถิ่นกำเนิดเดิมจากรัฐฮาวาย ประเทศสหรัฐอเมริกา ถูกนำเข้ามาปลูกและขยายพันธุ์ในประเทศไทยหลายปีแล้ว สามารถเจริญเติบโตมีดอกและติดผลดกเหมือนกับปลูกในถิ่นกำเนิดเดิมทุกอย่าง ขนาดผลใหญ่ เนื้อในเป็นสีเหลือง ฉ่ำน้ำ รสเปรี้ยวแต่ไม่จัดจ้านเหมือนกับน้ำมะนาวไทย น้ำและเปลือกผลมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ที่สำคัญ ไม่มีเมล็ด จึงนิยมปลูกอย่างแพร่หลาย เป็นไม้พุ่ม ต้นสูง 3-5 เมตร กิ่งอ่อน มีหนามแหลมเล็กน้อย ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับรูปรีแกมรูปใบหอก ปลายและโคนใบแหลม ขอบใบเรียบ เนื้อใบค่อนข้างหนาสีเขียวสด ดอกออกเป็นดอกเดี่ยวๆ สีขาว ร่วงง่าย ดอกมีกลิ่นหอมเย็นชื่นใจ ผลกลมรีเป็นรูปหยดน้ำ มีขนาดใหญ่ ผลอ่อนสีเขียว เมื่อแก่หรือสุกเปลือกผลจะเป็นสีเหลือง คนไทยเรียก มะนาวฮาวาย หรือ มะนาวนมยาน เป็นไม้ประดับบ้านสวยงามมาก เพราะลูกจะออกไม่ขาด หรือคั้นเอาแต่น้ำปรุงอาหารคาวหวานรับประทาน ขยายพันธุ์ ด้วยการตอนกิ่ง และเสียบยอด แหล่งที่มา : คุณบุญส่ง พูลพัฒน์ จังหวัดเพชรบุรี โทรศัพท์ 086-169-8033
