เกษตรกรผู้ปลูกข้าวนาปี

ซื้อผักกินตามตลาดทุกวันนี้ รู้สึกไหมว่าราคาแอบแรงขึ้นเรื่อยๆ พอคิดอยากจะลองปลูกกินเองที่บ้าน ก็ดันติดปัญหาเรื่องไม่มีพื้นที่ ดินไม่พร้อม หรือไม่มีเวลาดูแลอีก เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้ามนี้ กลายมาเป็นหัวข้อพูดคุยบนเวที SX IDEA LAB ภายในงาน SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) ในช่วงเวิร์กชอป ‘Seed Saving 101: เก็บเมล็ดพันธุ์ง่าย ๆ สไตล์คนเมือง’ โดย อ.ลิขิต มณีสินธุ์ อาจารย์พิเศษด้านการปรับปรุงพันธุ์และการผลิตเมล็ดพันธุ์ ม.แม่โจ้ และผู้ร่วมก่อตั้ง บริษัท เฟิร์สท์ ออร์แกนิค ซีดส์ จำกัด อ.ลิขิต ได้เปิดประเด็นชวนคิดว่า การสร้างความยั่งยืนทางอาหารเป็นสิ่งที่เราควรจะคำนึง แต่รู้สึกว่าเราจะไม่ค่อยได้คิดถึงเรื่องนี้สักเท่าไหร่ ซึ่งจริงๆ แล้ว แม้คนเมืองจะมีข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ แต่การปลูกผักสวนครัวง่ายๆ ในกระถางเพียงใบเดียว ไม่ว่าจะเป็นพริก มะเขือเทศ หรือต้นหอม ก็ช่วยเซฟเงินในกระเป๋า แถมยังสร้างความสุขเล็กๆ หลังบ้านได้เหมือนกัน พอพูดถึงเรื่องเมล็ดพันธุ์ หลายคนมักจะสับสนระหว่าง เมล็ดพันธุ์ลูกผสม (Hybrid) กับ พันธุ์เปิด (OP) อ.ลิขิต เลยถือโอกาสปรับความเข้าใจผิดยอดฮิตให้ฟังว่า ลูกผสมไม่ใช่การดัดแปลง

หากได้อ่านหนังสือ “เครื่องต้น ก้นครัว” โดย “สมาคมนักข่าวแห่งประเทศไทย” ที่พิมพ์ครั้งแรกเมื่อเกือบสี่ทศวรรษก่อนในวันที่โลกต้องเผชิญกับ “ปัญหาโลกร้อน” อย่างเต็มที่เช่นปัจจุบัน จะเข้าใจว่าเหตุใด “ในหลวงรัชกาลที่ 9” จึงทรงรับสั่งกับ “ต้นเครื่องประจำสำนักพระราชวัง” ให้ทำเมนู “คะน้าผัดหมู” ไม่ใช่ “หมูผัดคะน้า” เพราะ “ความพอดี” คือ “สัญลักษณ์แห่งการอยู่รอด” ที่แท้จริง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุค “ขยะอาหารล้นโลก” ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ไชยนันต์ แท่งทอง อาจารย์ประจำภาควิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย ในฐานะประธานโครงการเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนด้วยรูปแบบ “Living Lab” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวถึงโครงการรณรงค์ลดขยะอาหารที่กำลังดำเนินการอยู่ในช่วงสำรวจและออกแบบโครงสร้างพื้นฐานของการบริหารจัดการโรงอาหารของคณะฯ เพื่อบรรลุเป้าหมาย “ลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก” เป็นที่ทราบกันดีว่า “ขยะอาหาร” ที่หมักหมมเป็นจำนวนมากจะทำให้เกิด “ก๊าซมีเทน” แทนที่ “ออกซิเจน” และส่อเค้า “ภาวะโลกร้อน” จึงกลายเป็นโจทย์ซึ่งนับเป็น “วาระโลก” ท้าทายความพยายามเพื่อ “ต่ออนาคต” ประชากรโลก โดยคณะสาธารณสุข

ธ.ก.ส. เดินหน้า ตามมติ ครม. ที่ได้มีการเพิ่มเติมวงเงินช่วยเหลือโครงการไร่ละพัน กว่า 1,500 ล้านบาท เริ่มโอนวันนี้ 135,978 ครัวเรือน วงเงิน 835.43 ล้านบาท เงินต้องถึงมือเกษตรกรโดยเร็วที่สุด บรรเทาภาระค่าครองชีพ เติมสภาพคล่องครัวเรือนชาวนา 11 พฤศจิกายน 2569 — นายฉัตรชัย ศิริไล ผู้จัดการ ธ.ก.ส. เปิดเผยว่า คณะกรรมการ ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร โดย ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในฐานะประธานกรรมการธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) มอบหมายให้ ธ.ก.ส. เร่งโอนเงินช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกข้าวในอัตราไร่ละ 1,000 บาท สูงสุดครัวเรือนละ 10,000 บาท ในส่วนของการเพิ่มเติมวงเงินโครงการไร่ล่ะพัน ปีการผลิต 2568/2569 โดยเริ่มโอนเงินเข้าบัญชีเกษตรกรผู้มีสิทธิภายในวันนี้ (11 พฤศจิกายน 2569) จำนวน 135,978 ครัวเรือน วงเงินรวม 835.43 ล้านบาท เพื่อบรรเทาภาระค่าใช้จ่าย เติมสภาพคล่อง และให้ความช่วยเหลือถึงมือพี่น้องชาวนาโดยเร็วที่สุด การดำเนินการดังกล่าวมีขึ้นภายหลังคณะรัฐมนตรี และคณะกรรมการธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) มีมติเห็นชอบเพิ่ม

กระแสถกเถียงเรื่อง “สิทธิในเมล็ดพันธุ์” กลายเป็นประเด็นร้อนในสังคมไทย หลังความร่วมมือระหว่างภาคเอกชนและมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในการวิจัยและพัฒนา “กะเพรา” 4 สายพันธุ์ใหม่ จุดคำถามสำคัญถึงอนาคตการถือครองสิทธิในพันธุ์พืช ความมั่นคงทางอาหาร และผลกระทบต่อเกษตรกรไทยในระยะยาว  แม้ความกังวลเหล่านี้จะเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ แต่ท่ามกลางกระแสวิพากษ์วิจารณ์ สิ่งหนึ่งที่ไม่ควรถูกมองข้ามคือ ประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกมีระบบส่งเสริมงานวิจัยและคุ้มครองพันธุ์พืชอย่างไร เพราะในยุคที่สภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงรุนแรง โรคและแมลงศัตรูพืชเพิ่มขึ้น รวมถึงการแข่งขันทางการเกษตรที่เข้มข้นขึ้น “เมล็ดพันธุ์” กำลังกลายเป็นทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศอย่างแท้จริง  ตลาดเมล็ดพันธุ์โลกกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยมีมูลค่าประมาณ 67,260 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดว่าจะเพิ่มเป็นกว่า 116,000 ล้านดอลลาร์ภายในปี 2577 ขณะที่อุตสาหกรรมเมล็ดพันธุ์ไทยมีมูลค่าราว 24,000 ล้านบาท และไทยยังเป็นผู้ส่งออกเมล็ดพันธุ์ผักรายใหญ่อันดับ 8 ของโลก  คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าใครเป็นเจ้าของเมล็ดพันธุ์ แต่ค