ซื้อผักกินตามตลาดทุกวันนี้ รู้สึกไหมว่าราคาแอบแรงขึ้นเรื่อยๆ พอคิดอยากจะลองปลูกกินเองที่บ้าน ก็ดันติดปัญหาเรื่องไม่มีพื้นที่ ดินไม่พร้อม หรือไม่มีเวลาดูแลอีก เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้ามนี้ กลายมาเป็นหัวข้อพูดคุยบนเวที SX IDEA LAB ภายในงาน SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) ในช่วงเวิร์กชอป ‘Seed Saving 101: เก็บเมล็ดพันธุ์ง่าย ๆ สไตล์คนเมือง’ โดย อ.ลิขิต มณีสินธุ์ อาจารย์พิเศษด้านการปรับปรุงพันธุ์และการผลิตเมล็ดพันธุ์ ม.แม่โจ้ และผู้ร่วมก่อตั้ง บริษัท เฟิร์สท์ ออร์แกนิค ซีดส์ จำกัด
อ.ลิขิต ได้เปิดประเด็นชวนคิดว่า การสร้างความยั่งยืนทางอาหารเป็นสิ่งที่เราควรจะคำนึง แต่รู้สึกว่าเราจะไม่ค่อยได้คิดถึงเรื่องนี้สักเท่าไหร่ ซึ่งจริงๆ แล้ว แม้คนเมืองจะมีข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ แต่การปลูกผักสวนครัวง่ายๆ ในกระถางเพียงใบเดียว ไม่ว่าจะเป็นพริก มะเขือเทศ หรือต้นหอม ก็ช่วยเซฟเงินในกระเป๋า แถมยังสร้างความสุขเล็กๆ หลังบ้านได้เหมือนกัน
พอพูดถึงเรื่องเมล็ดพันธุ์ หลายคนมักจะสับสนระหว่าง เมล็ดพันธุ์ลูกผสม (Hybrid) กับ พันธุ์เปิด (OP) อ.ลิขิต เลยถือโอกาสปรับความเข้าใจผิดยอดฮิตให้ฟังว่า ลูกผสมไม่ใช่การดัดแปลงพันธุกรรม (GMOs) แต่เป็นการคัดเลือกและผสมข้ามสายพันธุ์ตามธรรมชาติ เพื่อให้ได้พืชที่แข็งแรงและทนทานต่อโรค ที่สำคัญคือ เมล็ดลูกผสมก็สามารถเก็บไว้ปลูกต่อได้ ไม่ได้ห้ามเก็บอย่างที่หลายคนเข้าใจ แถมบางทีอาจได้ผลผลิตที่มีความหลากหลายและปรับตัวเก่งกว่าเดิมด้วยซ้ำ
ส่วนใครที่อยากลองเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกเอง อ.ลิขิต ได้แนะนำเทคนิคง่ายๆ โดยแบ่งตามธรรมชาติของพืชเป็น 2 กลุ่มหลัก สำหรับกลุ่ม ‘เมล็ดแห้ง’ อย่างพวกถั่ว พริก ผักโขม กะเพรา หรือโหระพา สามารถรอให้ผลหรือฝักแก่แห้งคาต้น แล้วค่อยแกะเอาเมล็ดที่สมบูรณ์ไปผึ่งลมได้เลย
แต่ถ้าเป็นกลุ่ม ‘เมล็ดเปียก’ ที่มีเมือกหุ้ม เช่น มะละกอ แตง เมล่อน หรือมะเขือเทศ อ.ลิขิต แนะนำให้นำเมล็ดพร้อมน้ำเมือกใส่ภาชนะพลาสติกทิ้งไว้ 1 คืน เพื่อให้เกิดการย่อยสลายตามธรรมชาติก่อน แล้วตื่นเช้ามาคอยเอาไปล้าง ซึ่งวิธีนี้จะช่วยให้ล้างเมือกเหนียวๆ ออกได้ง่ายขึ้น
ขั้นตอนสำคัญตอนล้าง คือให้สังเกต ‘เม็ดจม vs เม็ดลอย’ โดย อ.ลิขิต เล่าเทคนิคคัดเมล็ดให้ฟังว่า เมล็ดที่ลอยน้ำคือเมล็ดที่เบาและไม่สมบูรณ์ เนื่องจากต้นอ่อนภายในมีขนาดเล็กและขาดสารอาหาร จึงควรช้อนทิ้งไป และเลือกใช้เฉพาะเมล็ดที่จมน้ำเท่านั้น จากนั้นก็นำไปใส่ถุงตาข่ายหรือถุงสบู่ที่มีรูระบายอากาศ แล้วนำไปแขวนผึ่งลมไว้หน้าคอมเพรสเซอร์แอร์นอกบ้าน
สำหรับการเก็บรักษาให้ใช้ได้นานๆ แค่ตากเมล็ดให้แห้งสนิท ใส่ซองฟอยล์หรือถุงปิดสนิทแช่ตู้เย็นช่องธรรมดา แต่ถ้าอยากเก็บยาวๆ ระดับ 10 ปี ให้ใส่ถุงกระดาษคู่กับสารดูดความชื้น บรรจุลงโหลแก้วปิดฝาให้แน่นแล้วแช่ช่องฟรีซ แต่มีข้อควรระวังสำคัญคือ ห้ามเก็บเมล็ดจากผลที่เป็นโรคเด็ดขาด เช่น พริกที่เป็นโรคกุ้งแห้งหรือแอนแทรคโนส เพราะเชื้อราจะติดไปกับเมล็ดพันธุ์และตามไประบาดในแปลงใหม่ได้
ใครที่อยากเติมไอเดียความรู้ นวัตกรรม พร้อมร่วมปรับความคิด รับมือการเปลี่ยนแปลง เพื่ออยู่รอดไปด้วยกัน มาร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างโลกที่ยั่งยืนในงาน SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) มหกรรมความยั่งยืนที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียน ในงานยังมีนวัตกรรมและเวิร์กชอปสนุกๆ แบบนี้รออยู่อีกเพียบ ตั้งแต่วันนี้ ถึงวันที่ 15 พ.ย. 69 เวลา 10.00 – 20.00 น. ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ (QSNCC) เข้าชมฟรีตลอดงาน
#SX2026 #SustainabilityExpo2026 #การเก็บเมล็ดพันธุ์ #ความมั่นคงทางอาหาร #เกษตรอินทรีย์
หากพูดถึงการปลูกพืชสร้างรายได้ หลายคนอาจนึกถึงพืชเศรษฐกิจยอดนิยมอย่างข้าว อ้อย มันสำปะหลัง หรือผักสวนครัว แต่รู้หรือไม่ว่า “สมุนไพรไทย” ที่พบเห็นได้ทั่วไป ก็เป็นอีกหนึ่งพืชทางเลือกที่มีศักยภาพสร้างรายได้ไม่น้อย หากรู้จักวางแผนการปลูก เลือกชนิดพืชให้เหมาะสมกับฤดูกาล และที่สำคัญต้องรู้ว่าตลาดต้องการอะไร เพราะการปลูกสมุนไพรให้ขายได้ราคาดี ไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงคุณภาพ การเก็บเกี่ยว และกระบวนการแปรรูป วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านได้มีโอกาสพูดคุยกับ คุณเนตร–พัชรวัลย์ สว่างศิลป์ เจ้าของสวนสมุนไพรภูปางสวรรค์ จังหวัดอุทัยธานี เป็นอีกหนึ่งผู้ที่มองเห็นโอกาสสร้างรายได้จากสมุนไพรไทย ด้วยประสบการณ์ในวงการสมุนไพรมานานหลายปี ทั้งการเพาะปลูก การรวบรวมวัตถุดิบ และการรับซื้อสมุนไพรจากเกษตรกรทั่วประเทศ เพื่อส่งต่อให้กับโรงงานผลิตยาชั้นนำของประเทศ คุณเนตรได้นำองค์ความรู้จากประสบการณ์จริงมาพัฒนาระบบการปลูกสมุนไพรแบบผสมผสาน โดยเน้นการใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด พร้อมเผยเทคนิคปลูกสมุนไพร 3 ชนิดในพื้นที่ 1 ไร่ ที่มีโอกาสสร้างรายได้รวมแตะหลัก 150,000 บาท หากบริหารจัดการอย่างเหม
2 สามีภรรยา คุณครูทวีวุฒิ และ คุณครูสายหยาด จันทร์คูเมือง เกิดและเติบโตในครอบครัวชาวนา ช่วยพ่อแม่ทำนามาแต่วัยเด็ก หลังเรียนจบก็รับราชการครู และมีอาชีพเสริมเป็นชาวนาในช่วงวันหยุด บนเนื้อที่ 200 ไร่ ในพื้นที่บ้านโพนเดื่อ หมู่ที่ 4 ตำบลทุ่งหลวง อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด คุณครูทวีวุฒิ และ คุณครูสายหยาด มีโอกาสเข้าร่วมโครงการ “เพาะดี กินดี – ข้าว” ซึ่งบริษัท ซินเจนทา ครอป โปรเทคชั่น จำกัด ร่วมกับ องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ประจำประเทศไทย เดินหน้าส่งเสริมการผลิตข้าวอย่างยั่งยืนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มุ่งพัฒนาศักยภาพชาวนามากกว่า 150 คน ใน 3 จังหวัด ได้แก่ ร้อยเอ็ด อุบลราชธานี และสุรินทร์ ผ่านการเรียนรู้จากแปลงสาธิต 6 แปลง แปลงละ 8 กรรมวิธีทดลอง ภายใต้แนวคิด “ปลูกข้าวเท่าทันภูมิอากาศ” (Climate-Smart Rice Farming) โดยถ่ายทอดองค์ความรู้และแนวทางการจัดการนาข้าวอย่างมีประสิทธิภาพ ครอบคลุมตั้งแต่การจัดการธาตุอาหารตามผลวิเคราะห์ดิน การใช้สารกระตุ้นชีวภาพ (Bio stimulant) ไปจนถึงการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (Integrated Pest Management: IPM) เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบประสิท
“กะเพรา” หนึ่งในพืชผักสมุนไพรที่อยู่คู่ครัวไทย และเป็นวัตถุดิบสำคัญของเมนูยอดนิยมอย่าง “ผัดกะเพรา” เบื้องหลังอาหารจานคุ้นเคยนี้ไม่ได้มีเพียงรสชาติและความหอมที่เป็นเอกลักษณ์ แต่ยังมีความท้าทายด้านการผลิต โดยเฉพาะการรักษาคุณภาพวัตถุดิบให้สม่ำเสมอ มีปริมาณเพียงพอต่อความต้องการของตลาด และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดกระบวนการผลิต จากความต้องการวัตถุดิบที่เพิ่มขึ้น ประกอบกับการขยายตัวของอุตสาหกรรมอาหารพร้อมทาน ทำให้การพัฒนากะเพราสายพันธุ์ใหม่เข้ามามีบทบาทสำคัญ ไม่ใช่เพียงการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต แต่ยังเป็นโอกาสในการสร้างระบบเกษตรที่เชื่อมโยงงานวิจัย เกษตรกร และผู้ประกอบการเข้าด้วยกัน โดยมีเป้าหมายคือการสร้างวัตถุดิบคุณภาพดีและรายได้ที่มั่นคงให้กับภาคเกษตรไทย หนุนเกษตรกรปลูกกะเพราครบวงจร เติมความรู้ ทุน สร้างตลาดมั่นคง “Advertiser” คุณเจนจิรา หอมมะลิ ผู้จัดการฝ่ายส่วนวิชาการเกษตร บริษัท ซีพีแรม จำกัด กล่าวว่า บริษัทดำเนินโครงการ “เกษตรกรคู่ชีวิต” มาอย่างต่อเนื่องกว่า 19 ปี เพื่อส่งเสริมเกษตรกรผู้ปลูกกะเพราอย่างครบวงจร โดยให้ความสำคัญกับการสนับสนุน 3 ด้าน ได้แก่ ความรู้ ทุน และการตลาด “แนวคิ
“โกโก้” พืชที่แค่ได้ยินชื่อ ภาพของความหอมหวาน ละมุน และรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ก็ลอยมาทันที นอกเหนือจากความอร่อยแล้ว โกโก้ยังเคยถูกยกให้เป็น “พืชเศรษฐกิจทางเลือกใหม่” ที่หอมหวานสำหรับเกษตรกรไทยในหลายพื้นที่ แต่ในความเป็นจริง เส้นทางของโกโก้ไทยไม่ได้หอมหวานเหมือนรสชาติของมันเลย ย้อนกลับไปในช่วงที่โกโก้เริ่มบูมใหม่ๆ เกษตรกรจำนวนมากมองเห็นโอกาสและแห่ปลูกตามกระแส โดยขาดการศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ทำให้ตกเป็นเหยื่อของกลุ่มมิจฉาชีพที่เข้ามาหลอกขายต้นพันธุ์พ่วงด้วยคำสัญญาว่าจะ “ประกันราคาและรับซื้อคืนแน่นอน” ซึ่งในช่วงแรกก็มีการรับซื้อจริง แต่พอนานวันเข้า กลุ่มผู้รับซื้อกลับหายเข้ากลีบเมฆ ทิ้งให้เกษตรกรหลายรายต้องชอกช้ำขาดทุนและปล่อยสวนทิ้งร้างเพราะไม่มีตลาดรองรับ ถึงอย่างนั้น โกโก้ก็ไม่ได้เป็นพืชฝันร้ายของทุกคน สำหรับเกษตรกรกลุ่มที่ยอมล้มลุกคลุกคลาน ลองผิดลองถูก และไม่ยอมแพ้ จนค้นพบว่าทางรอดของการปลูกโกโก้คือ “ต้องพึ่งพาตัวเอง” หนึ่งในคนที่พิสูจน์เรื่องนี้จนเห็นผลจริงก็คือ ผอ.วรวิทย์ ทิศานุรักษ์ อดีตผู้อำนวยการโรงเรียน และเจ้าของ “โกโก้เมืองลี Organic Farm” ในตำบลปิงหลวง อำเภอนาหมื่น จังหวัดน่า
