เลี้ยงปลานิล

ในยุคที่เกษตรกรจำนวนมากต่างมองหาอาชีพที่สามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน การเลี้ยงปลานิลในบ่อดินถือเป็นหนึ่งในทางเลือกที่หลายคนเริ่มให้ความสนใจ เพราะลงทุนไม่สูงมาก ดูแลไม่ยุ่งยาก และมีตลาดรองรับตลอดทั้งปี เช่นเดียวกับ “คุณเจริญชัย หวังครอบกลาง” เกษตรกรตำบลละหาน อำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ ที่เริ่มต้นจากศูนย์ เคยทำงานในเมืองใหญ่ รวมถึงไปทำงานต่างประเทศ ก่อนจะตัดสินใจกลับบ้านเกิด เพื่อสร้างชีวิตใหม่จากผืนน้ำและผืนดินของตนเอง จากเพียงบ่อทดลองหนึ่งบ่อในปี 2550 วันนี้สามารถพัฒนาเป็นอาชีพหลักที่สร้างรายได้ให้ครอบครัวอย่างมั่นคง ด้วยการจัดการบ่ออย่างมีระบบ การให้อาหารที่เหมาะสมและการทำตลาดอย่างหลากหลาย จนกลายเป็นต้นแบบการเลี้ยงปลาบ่อดินที่บริหารจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพทั้งต้นทุนและผลผลิต คุณเจริญชัย เล่าให้ฟังว่า กว่าจะได้มาทำเกษตรเหมือนเช่นทุกวันนี้ เริ่มแรกได้เข้าไปในเมืองใหญ่เพื่อทำงานในโรงงานต่างๆ และต่อมาได้มีโอกาสไปทำงานยังต่างประเทศ โดยในช่วงนั้นสามารถเก็บเงินและนำมาซื้อที่ดินเป็นของตนเองได้ การทำงานต่างประเทศครั้งนั้นจึงเป็นจุดเริ่มต้นให้มีแหล่งเงินทุนของตนเองมากขึ้น เมื่อ

ถ้าตั้งใจ ตั้งมั่น มีเป้าหมายในการดำรงชีพที่แน่นอน ไม่ว่าจะประสบกับปัญหาใด ก็ย่อมทลายกำแพงไปสู่เป้าหมายนั้นได้ เช่น คุณสุวัฒน์ แข็งแรง ชาวบ้านหมู่ที่ 1 ตำบลตุยง อำเภอหนองจิก จังหวัดปัตตานี หนุ่มใหญ่ที่มีใจรักการประมงมาตั้งแต่เล็ก อาจเพราะชีวิตผูกพันอยู่กับคลองใกล้บ้าน เห็นการเปลี่ยนแปลงของน้ำขึ้นและลงตามเวลา รู้ถึงช่วงเวลาของน้ำจืด น้ำเค็ม เพราะเป็นคลองที่เชื่อมต่อเส้นทางไปสู่ทะเล ความผูกพันเช่นนี้ ทำให้เขารักการทำประมง และยึดอาชีพประมงมาโดยตลอด ก่อนหน้านี้ ชาวบ้านหลายคนรู้จักคุณสุวัฒน์ ในแบบของชาวประมงที่เลี้ยงปลากะพง สร้างรายได้และทำกำไรดี เป็นตัวอย่างหนึ่งของอำเภอ เป็นที่ยอมรับมานานกว่า 10 ปี แต่เพราะสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไป ทำให้คุณสุวัฒน์ จำเป็นต้องปรับตามเพื่อความอยู่รอด คุณสุวัฒน์ มีอาชีพหลักที่ทำควบคู่ไปกับการทำประมงคือ การเปิดอู่รับซ่อมรถ ซึ่งการทำประมงของสุวัฒน์ คือการเลี้ยงปลากะพงในบ่อ คุณสุวัฒน์ เล่าให้ฟังว่า ก่อนหน้าเลี้ยงปลากะพง เขาเคยเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์มาก่อน ได้ผลดี แต่เปลืองต้นทุนในเรื่องของอาหาร ประกอบกับมีที่ให้เช่าเป็นพื้นที่ทำบ่อเลี้ยงกุ้งเก่า จึงขอเช่าเพื่อเล

คุณไว สายกระสุน อยู่บ้านเลขที่ 28 หมู่ที่ 3 ตำบลเทนมีย์ อำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ เกษตรกรที่เลี้ยงปลานิลมามากกว่า 20 ปี โดยเรียนรู้จากการอ่านหนังสือ พร้อมทั้งลองผิดลองถูกด้วยตนเอง จนทำให้เขาประสบผลสำเร็จ ยึดการเลี้ยงปลานิลเป็นอาชีพหลัก เพราะสร้างรายได้ให้กับเขาได้เป็นอย่างดี   ทดลองทำเกษตรหลายอย่าง สุดท้าย จบลงที่เลี้ยงปลานิล คุณไว เล่าให้ฟังว่า ชีวิตก่อนที่จะประสบผลสำเร็จเหมือนทุกวันนี้ ต้องฟันฝ่าอุปสรรคมากมายหลายอย่าง ซึ่งปัญหาเหล่านั้นเป็นดังบททดสอบที่ทำให้เขาได้รับประสบการณ์ “สมัยก่อนนี้ผมทำมาหลายอย่าง ไร่นาสวนผสมบ้าง เลี้ยงปลาเล็กๆ น้อยๆ บางทีก็ปลูกผักตามหัวคันนา รายได้นี่ถือว่าได้ไหม ก็พอได้ แต่มันน้อยมาก ต่อมาเลี้ยงเป็ดเลี้ยงหมูคือทุกอย่างล้มเหลวหมด เลยคิดว่าถ้าเราจะอยากมีเงินเก็บเยอะๆ ก็คงยาก เลยตัดสินใจกับภรรยาว่าจะหาอย่างอื่นทำใหม่ ผมจึงตัดสินใจมาขุดบ่อเลี้ยงปลาเลยที่นี้” คุณไว เล่าถึงอุปสรรคที่เข้ามาในชีวิต ประมาณปี 2526 คุณไว เล่าว่า เริ่มเลี้ยงปลาอย่างจริงจัง ซึ่งในช่วงนั้นมีบ้างที่ล้มลุกคลุกคลาน ช่วงแรกทดลองเลี้ยงปลาดุกเป็นอย่างแรก พอปี 2537 คนหันมากินปลานิลจึงเปลี่

“ปลานิล” เป็นสัตว์น้ำทางเลือกที่มีศักยภาพทางการผลิตและการตลาด เพราะปลานิลเลี้ยงง่าย ทนทานต่อสภาพแวดล้อม และมีคุณค่าทางโภชนาการ โปรตีนสูง ปัจจุบันปลานิลที่นิยมเลี้ยงมี 2 สายพันธุ์ คือ ปลานิลดำ และปลานิลแดง (ปลาทับทิม) ซึ่งปลากลุ่มนี้สามารถนำไปปรุงอาหารได้หลากหลายเมนู จึงเป็นสินค้าขายดีเป็นที่ต้องการของตลาดตลอดทั้งปี          เกษตรกรในพื้นที่บ้านวังม่วง หมู่ 3 ตำบลธารปราสาท อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา  เดิมทีมีรายได้หลักจากอาชีพทำนา แต่ประสบปัญหาผลผลิตตกต่ำ จึงเปลี่ยนมาขุดบ่อเลี้ยงปลา สร้างรายได้ เลี้ยงปลามาหลายชนิด แต่ไม่รุ่งจนกระทั่งหันมาเลี้ยงปลานิล สร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำ โดยเข้าร่วมโครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ ร่วมมือร่วมใจพัฒนาสู่บริษัท ปลานิลแปลงใหญ่วังม่วง จำกัด  และที่นี่กลายเป็นแหล่งปลานิลที่ใหญ่ที่สุดของโคราช         ปัจจุบัน ปลานิล เป็นหนึ่งในสินค้าเกษตรทางเลือกของจังหวัดนครราชสีมา พื้นที่เลี้ยงปลานิลทั้ง 2 สายพันธุ์ ครอบคลุม 3 อำเภอ ได้แก่ อำเภอครบุรี อำเภอโนนสูง และอำเภอบ้านเหล

ระยะเวลาเพียงไม่กี่ปี จากการเริ่มต้นขุดบ่อดินเลี้ยงปลาด้วยเงินเพียง 30,000 บาท บนพื้นที่ 3 ไร่ แต่ปัจจุบันกิจการทำฟาร์มปลาขยายพื้นที่มากเกือบ 20 ไร่ มีบ่อพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ บ่ออนุบาลลูกปลา เป็นเจ้าของฟาร์มปลาที่มีลูกค้าในวงแคบ (พื้นที่ไม่ไกลจากฟาร์ม) แต่มูลค่าการสั่งซื้อสูง ทั้งยังเปิดตลาดค้าส่งลูกปลานิลไปยังประเทศเพื่อนบ้าน แต่ถึงกระนั้น จำนวนลูกปลาที่ผลิตส่งให้กับเกษตรกรและเอเย่นต์ขายปลาแต่ละเดือน ไม่เคยเพียงพอต่อความต้องการ ปราชญ์ปลานิล แห่งจังหวัดนครสวรรค์ คุณเศวตฉัตร สมสวย ประสบความสำเร็จการทำฟาร์มปลา เพาะพันธุ์ปลานิลและปลาทับทิม ได้รับการยอมรับว่าเป็นฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาที่มีระบบการจัดการภายในฟาร์มที่ดี เป็นต้นแบบและครบวงจร ที่ได้ชื่อว่าเป็นปราชญ์ปลานิล แห่งจังหวัดนครสวรรค์ เพราะเป็นบุคคลที่พร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยีการเลี้ยงและแนวคิดในการทำฟาร์มให้ประสบความสำเร็จ ให้กับผู้สนใจและเกษตรกรทุกรายที่ก้าวเข้ามา คุณเศวตฉัตร มีความรู้พื้นฐานด้านการทำฟาร์มมาก่อน แต่เป็นฟาร์มสุกร ซึ่งร่ำเรียนมาเฉพาะทาง ไม่เกี่ยวข้องกับการทำประมง ดังนั้น พื้นฐานความรู้ในการทำประมงจึงเริ่มต้นจากศูนย์ เป็นความโชคดี

เมื่อครั้งที่ลงใต้สุดแดนสยามไปที่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ในใจคือไกลสุดไกล แต่เมื่อไปแล้วใจบอกเลยว่า คุ้มที่ได้มาเยือน อำเภอเบตงแห่งนี้ เพราะมีหลายสิ่งที่น่าสนใจ น่าติดตาม น่าศึกษา และอีกหลายๆ ประการที่บรรยายออกมาได้ไม่หมด ว่าเหตุผลใดที่ควรมายังอำเภอนี้ พื้นที่อำเภอเบตง มีลักษณะเป็นหัวหอกยื่นเข้าไปในประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ในแนวเทือกเขาสันกาลาคีรี ด้วยภูมิประเทศของอำเภอเบตงส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงจึงทำให้เบตงมีอากาศดี และมีหมอกตลอดปี ข้อดีส่วนนี้นี่เอง ที่ทำให้พื้นที่อำเภอเบตง มีเรื่องของการทำเกษตรกรรมที่มีลักษณะพิเศษ คุณศักดิ์ศรี สง่าราศรี ชายหนุ่มวัยเหมาะแก่การทำงานหนัก เจ้าของสวนทุเรียนมูซังคิง และผลไม้อีกหลายชนิดในพื้นที่อำเภอเบตง นัดพบกับ “เทคโนโลยีชาวบ้าน” เพื่อให้ข้อมูลเกี่ยวกับการเลี้ยงปลานิลในสายน้ำไหล ที่คุณศักดิ์ศรีช่วยกันกับคุณพ่อ เพื่อทำเป็นรายได้เสริมกึ่งรายได้หลัก ที่ต้องบอกเช่นนี้ เพราะเริ่มแรก การเลี้ยงปลานิล เป็นแนวคิดที่ต้องการใช้เวลาที่เหลือสร้างรายได้เสริม แต่เมื่อดำเนินมาได้สักระยะ รายได้เสริมที่คาดการณ์ไว้ กลับกลายเป็นรายได้หลักที่ดีตัวหนึ่ง “ผมเริ่มเลี้ยงปลานิล เมื่อ 12