แปรรูปไผ่

การนำลำไผ่มาใช้ประโยชน์ ในแต่ละชนิดงานอาจต้องพิจารณาสายพันธุ์ก่อน เพราะไผ่แต่ละพันธุ์มีคุณสมบัติข้อดี/ข้อเสียแตกต่างกัน ดังนั้น การเลือกใช้ลำไผ่ที่เหมาะสมกับการใช้งานจะช่วยลดต้นทุนได้ ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบอาชีพปลูกไผ่ขายลำ อย่าง คุณกฤษณ หอมคง มองว่าเส้นทางอาชีพนี้ยังมีความรุ่งโรจน์ เพียงแต่ขอให้ใส่ใจอย่างเต็มที่เท่านั้น คุณกฤษณ ประกอบอาชีพผู้ปลูกขายลำไผ่และเจ้าของธุรกิจน้ำใบไผ่ จากจังหวัดกาญจนบุรี ถือเป็นคนรุ่นใหม่หัวใจเกษตรอย่างแท้จริง รู้จักกับไผ่มาตั้งแต่เกิดก็ว่าได้เพราะครอบครัวทำธุรกิจขายลำไผ่ส่งไปขายที่ชลบุรีเพื่อนำไปเลี้ยงหอยแมลงภู่ ภายหลังจากเรียนจบในระดับมหาวิทยาลัย โดนคุณพ่อดึงตัวเข้ามารับสานงานต่อด้วยการตระเวนรับซื้อไผ่จากทางภาคเหนือเป็นหลัก จนทำให้เกิดการเรียนรู้และเข้าใจธรรมชาติไผ่เป็นอย่างดี คุณกฤษณ หอมคง คุณกฤษณ มีสวนไผ่ที่บ้านตั้งชื่อว่า “สวนภูมิใจ” เขาบอกว่าเหตุผลที่มาของชื่อสวนแห่งนี้เพราะเคยมีนายทุนนำเงินมาให้เพื่อต้องการให้สานต่อสิ่งที่ผมเคยไปกล่าวไว้เรื่องการส่งเสริมปลูกไผ่เมื่อปี 2549 ที่น่านเพื่อให้ชาวบ้านปลูกไผ่รวก ความจริงแล้วที่น่านไม่จำเป็นต้องส่งเสริมให้ปลูก

ไผ่ เป็นไม้พุ่มที่มีหลากหลายชนิดและหลายสกุล อยู่ในวงศ์หญ้า มีลักษณะแตกกอเป็นไม้พุ่มเล็กถึงขนาดใหญ่ ลำต้นมีความสูงประมาณ 5-15 เมตร เป็นข้อปล้องผิวเกลี้ยงแข็งมีสีเขียวหรือเหลืองแถบเขียว สีของลำต้นมีความแตกต่างกัน แล้วแต่ชนิดและสายพันธุ์ ใบ เป็นใบเลี้ยงเดี่ยว กว้างประมาณ 1-2 นิ้ว ยาว 5-12 นิ้ว ดอกออกเป็นช่อตามปลายยอด เมื่อใดก็แล้วแต่ที่ไผ่ออกดอก ไผ่ก็จะตายในเวลาต่อมา แต่ทั้งนี้การออกดอกของไผ่นั้นถือว่านานและยากมาก ไผ่ เป็นไม้ที่ขึ้นง่ายและเจริญเติบโตได้ดีในทุกสภาพอากาศ และสามารถปลูกได้กับดินทุกชนิด จึงไม่เป็นเรื่องที่ต้องกังวลสำหรับผู้ที่ต้องการปลูก ไผ่เป็นไม้ที่อยู่กับชีวิตของคนไทยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ตั้งแต่ หน่อ ลำต้น ใบ ราก เยื่อไผ่ และขุยไผ่ คุณปรีชา เวชประสิทธิ์ อยู่บ้านเลขที่ 51 หมู่ที่ 9 ตำบลปากกราน อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นผู้ที่มีความคิดริเริ่มนำไผ่มาใช้สำหรับทำเป็นใยขัดผิว โดยทดลองแบบลองผิดลองถูกจนประสบผลสำเร็จ ทำให้เกิดนวัตกรรมทำเงินสร้างรายได้ให้กับเขาได้เป็นอย่างดี จากนักวาดรูป ก้าวสู่นักคิด สร้างผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญ

เดิมทีการเรียนรู้เรื่องของพืชพรรณ อาจจะช้าแต่ก็สนุกสนาน ยกตัวอย่างก่อนหน้านี้มี “ชมรมรักษ์กล้วย” จุดกำเนิดมาจาก คุณสมรรถชัย ฉัตราคม อดีตข้าราชการกรมส่งเสริมการเกษตร ปัจจุบันเกษียณจากราชการแล้ว สมาชิกมีการพบปะกัน แลกเปลี่ยนข้อมูลไปจนถึงต้นพันธุ์ ถึงแม้สมาชิกชมรมจะแยกย้าย แต่ก็ได้ให้สิ่งดีๆ ไว้กับวงการมากมาย โดยเฉพาะพันธุ์กล้วย พบว่ามีมากกว่า 200 พันธุ์ ในยุคดิจิตอล การเรียนรู้เรื่องของพืชพรรณทำได้เร็ว มีการตั้งกลุ่มในรูปแบบของเพจ เฟซบุ๊ก และไลน์ แยกเป็นพืชแต่ละตัวชัดเจน เช่น กลุ่มอนุรักษ์ทุเรียน กลุ่มไม้โตเร็ว กลุ่มเกษตรพอเพียง กลุ่มผู้ผลิตมะม่วง นอกจากข้อมูลข่าวสารแล้ว พันธุ์พืชกระจายตัวเร็วมาก เพราะระบบการขนส่งทั่วถึง อย่างเกษตรกรที่เชียงใหม่ อยากได้ยอดมะม่วงจากนนทบุรีไปเปลี่ยนพันธุ์ เพียง 2 วันก็ทำได้แล้ว การซื้อการขายก็สะดวกกว่าเก่าก่อนมากๆ กลุ่ม Western bamboo park ก่อตั้งขึ้นมา โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่จังหวัดกาญจนบุรี สาเหตุที่ใช้จังหวัดนี้เป็นศูนย์กลางนั้น จังหวัดกาญจนบุรี มีชื่อเสียงเรื่องไผ่มานาน ที่นี่มีการตัดลำไผ่มาอบส่งต่างประเทศ ชนิดและพันธุ์ไผ่หายากก็มีไม่น้อย ยกตัวอย่าง ไผ่ม

6 ปีก่อน ที่บ้านเลขที่ 6 หมู่ที่ 8 ตำบลท่าตาล อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก คุณอภิสิทธิ์ แสวงหา ชาวจังหวัดอุบลราชธานี ย้ายตามภรรยามาอยู่ที่นี่ และเริ่มทำการเกษตร โดยการปรับพื้นที่ของครอบครัวภรรยา ที่ทำสวนดั้งเดิมอยู่แล้ว พื้นที่ 15 ไร่ ให้เป็นสวนผสมผสาน สวนผสมผสาน ประกอบไปด้วย ผลไม้หลายชนิด พืชผักสวนครัว ที่สามารถเก็บขายได้ทุกวัน บ่อน้ำ และที่อยู่อาศัย คุณอภิสิทธิ์ ให้ความสำคัญกับ “ไผ่” ถึงกับมีพื้นที่ปลูกเฉพาะไผ่ 7 ไร่ ไผ่ที่นำมาปลูก เป็น ไผ่กิมซุ่ง “ผมเลือกปลูกไผ่ เพราะเป็นพืชที่ใช้ประโยชน์ได้ครบทุกส่วน และไผ่กิมซุ่ง เป็นพันธุ์ที่เจริญเติบโตรวดเร็ว และให้ผลผลิตดี” การปลูกไผ่ที่ดี ควรไว้ลำเพียง กอละ 3-4 ลำ เท่านั้น แต่สำหรับคุณอภิสิทธิ์ มีเป้าหมายของการปลูกไผ่ โดยจะแปรรูปเพิ่มมูลค่า จึงไว้ลำไผ่มากกว่า เพื่อรอให้ลำไผ่แก่ แล้วนำไปใช้ ซึ่งไม่มีผลอะไรกับผลผลิต ยังคงเก็บหน่อไผ่จำหน่ายได้เหมือนเดิม ตั้งแต่เริ่มลงมือปลูกทุกอย่าง ก็เริ่มงดใช้สารเคมีไปพร้อมๆ กันในพื้นที่ทั้งหมด ผลผลิตที่ได้จากพื้นที่ทั้งหมด จึงเป็นผลิตผลที่ปราศจากสารเคมี เมื่อนำไปจำหน่ายก็ได้ราคาดี มีรายได้ต่อเดือน 20,000-30

หัตถกรรมไม้ไผ่บ้านทุ่งต้อม อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย เป็นอีกกลุ่มอาชีพที่ชาวบ้านทุ่งต้อมตั้งใจอนุรักษ์ไม้ไผ่ พืชในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์ จึงร่วมมือร่วมใจกันผลิตงานหัตถกรรมจากไม้ไผ่โดยการนำทักษะ ภูมิปัญญา ผสมผสานกับการออกแบบให้มีความทันยุคสมัย เน้นการผลิตให้มีความเป็นธรรมชาติโดยไม่ใช้โลหะ นับเป็นผลงานของชาวบ้านที่ใช้ความละเอียด ประณีต คงทน และแข็งแรง กระทั่งได้รับความสนใจสั่งซื้อจนผลิตไม่ทัน คุณสี น้อยฟ้า อยู่บ้านเลขที่ 162 หมู่ที่ 5 บ้านทุ่งต้อม ตำบลศรีดอนชัย อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย ประธานกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่ทุ่งต้อม บอกว่า งานไม้ไผ่เป็นอาชีพที่ชาวบ้านในพื้นที่ทำกันมานานเป็นรายได้เสริมซึ่งต่างคนต่างทำ ผลิตเป็นสิ่งของเครื่องใช้จากไม้ไผ่ ทำแบบซ้ำๆ ตั้งราคาแล้วขายกันเอง ขายได้บ้างไม่ได้บ้าง ทำให้เสียโอกาสเนื่องจากในพื้นที่มีไผ่อยู่จำนวนมาก ดังนั้น เมื่อสักปีกว่าจึงมาหารือกันว่าควรรวมเป็นกลุ่มดีกว่า เพราะแต่ละคนมีความสามารถทักษะ ภูมิปัญญา จะได้นำออกมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ขณะเดียวกัน ตั้งใจว่าจะผลิตของใช้จากไผ่โดยไม่ใช้ตะปู/น็อต เพื่อต้องการจะอนุรักษ์ความเป็นธรรมชาติไว้ให้ได้มากที่สุ

ช่วงไม่กี่ปีมานี้ จะเห็นมนุษย์เงินเดือนลาออกจากงานประจำ หันมายึดอาชีพเกษตรกรรมกันมากขึ้นเรื่อยๆ จุดเด่นอย่างหนึ่งของคนกลุ่มนี้คือ ก่อนปลูกพืชชนิดใด จะศึกษาหาความรู้ว่าพืชชนิดนั้นๆ เหมาะกับดินประเภทใด พร้อมหาตลาดรองรับไว้เรียบร้อย ซึ่งเมื่อมีการวางแผนและมีการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบก็สามารถคืนทุนได้ในระยะเวลาไม่นานนัก จากนั้นเก็บเกี่ยวผลผลิตที่เป็นผลกำไร ซึ่งถือเป็นรายได้ดีทีเดียว อย่าง คุณวิชิต ทองประสาร หรือ คุณแมน อายุ 41 ปี เจ้าของ “สวนไผ่ทองประสาร” และ คุณสุภาวดี บุญทศ หรือ คุณมด อยู่ที่ตำบลโคกสำราญ อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร สองสามีภรรยาที่เคยทำงานในบริษัทเอกชนมาก่อน โดยคุณแมนนั้นเป็นถึงผู้จัดการศูนย์รถยนต์มิตซูบิชิ ในจังหวัดบุรีรัมย์ สุดท้ายเมื่อปลายปี 2557 ตัดสินใจมาเป็นเกษตรกรเต็มตัว เพราะมองว่าแม้จะมีตำแหน่งใหญ่โตเพียงใด แต่ก็คือลูกจ้างอยู่วันยังค่ำ สู้ออกมาทำอาชีพอิสระเป็นเจ้าของกิจการเองดีกว่า ซึ่งวันหนึ่งลูกๆ ก็ยังสามารถสืบทอดต่อไปได้ จุดเด่น ไผ่ตงอินโดฯ คุณวิชิต เล่าที่มาที่ไปของการปลูกไผ่ตง สายพันธุ์อินโดฯ ว่า ก่อนหน้านี้ได้เริ่มศึกษาหาพืชที่เหมาะกับสภาพอากาศ และสภาพดินข

มีท่านผู้อ่านจำนวนไม่น้อยที่ยังคิดว่าไผ่มีไม่กี่สายพันธุ์ หรือหลายท่านยังปักใจเชื่อว่าไผ่ก็มีลักษณะเหมือนกัน แต่ความจริงหาเป็นเช่นนั้นไม่ เพราะเมื่อนักวิชาการหรือผู้คร่ำหวอดกับไผ่ อย่าง รศ. ธัญพิสิษฐ์ พวงจิก จากภาควิชาเทคโนโลยีการเกษตร คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (ศูนย์รังสิต) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งเป็นผู้ที่มีประสบการณ์ด้านไผ่มายาวนาน แล้วยังตระเวนศึกษาสายพันธุ์ไผ่หลายชนิดทั่วประเทศ จึงพบว่าในประเทศไทยมีสายพันธุ์จำนวนมาก แล้วในเนื้อหาการสัมมนาครั้งที่แล้ว อาจารย์ธัญพิสิษฐ์ ยังสรุปสายพันธุ์ไผ่หลักให้เข้าใจมากยิ่งขึ้น สำหรับเนื้อหาการสัมมนาในตอนนี้เป็นการลงลึกเพื่อค้นหาว่าไผ่พันธุ์ใดเหมาะกับการนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อะไร โดยเฉพาะที่กำลังได้รับความสนใจในเรื่องการนำนวัตกรรมมาแปรรูปไผ่เป็นผลิตภัณฑ์น้ำไผ่ ทั้งนี้ คุณประสาน สุขสุทธิ์ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว ซึ่งท่านนี้ได้ศึกษาเรื่องความเป็นมา-เป็นไปของไผ่มาอย่างลึกซึ้ง แล้วได้ออกไปส่งเสริมให้ชาวบ้านปลูกเพื่อให้เกิดความเหมาะสมถูกต้อง จนในที่สุดได้มาสร้างเป็นผลิตภัณฑ์น้ำไผ่เป็นของตัวเอง และจากนี้ไปฟังเนื้อหารา