ปัจจุบัน จังหวัดนครราชสีมา อาศัยแหล่งน้ำจากเขื่อนใหญ่ 4 แห่ง เพื่อการอุปโภคบริโภค รักษาระบบนิเวศ และใช้ในภาคการเกษตร ประกอบด้วย เขื่อนลำตะคอง อำเภอสีคิ้ว เป็นแหล่งน้ำหลักของชุมชนเมืองโคราช รวมทั้งพื้นที่อำเภอปากช่อง สีคิ้ว และสูงเนิน เขื่อนลำพระเพลิง อำเภอปักธงชัย ที่เหลืออีก 2แห่งคือ เขื่อนมูลบนและเขื่อนลำแชะ ตั้งอยู่ใน อำเภอครบุรี
ผลกระทบจากวิกฤตโลกรวน ทำให้สภาพภูมิอากาศแปรปรวน ฝนไม่ตกตามฤดูกาล ประกอบกับ เขื่อนลำตะคองอยู่ในพื้นที่ของเขตเงาฝน ส่งผลให้มีปริมาณน้ำต้นทุนไหลเข้าเขื่อนลดลงสวน ทางกับปริมาณความต้องการใช้น้ำของชาวโคราชที่มีแนวโน้มขยายตัวเพิ่มขึ้นทุกปี ที่ผ่านมาเทศบาลนครนครราชสีพยายามแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำโดยดึงปริมาณน้ำดิบ จากเขื่อนลำแชะ มาใช้ในการผลิตน้ำประปา ทำให้มีน้ำใช้สำหรับอุปโภคบริโภคอย่างเพียงพอ
ถึงเวลาปรับปรุง “เขื่อนลำแชะ ”
โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาลำแชะ ได้ก่อสร้างและส่งน้ำช่วยเหลือเกษตรกรมาตั้งแต่พ.ศ. 2542 จนถึงปัจจุบันเป็นระยะเวลาเกือบ 30 ปี เนื่องจากการใช้งานต่อเนื่องยาวนาน รวมทั้งผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เปลี่ยนแปลงไปในปัจจุบัน ทำให้ระบบส่งน้ำเดิมบางส่วนชำรุดเสียหาย เกิดการสูญเสียน้ำในระบบ และส่งผลให้พื้นที่เกษตรกรรมตอนท้ายน้ำประสบปัญหาขาดแคลนน้ำอย่างต่อเนื่อง และพื้นที่บางส่วนยังประสบปัญหาอุทกภัยและการระบายน้ำ
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดสรรน้ำให้สอดรับกับความต้องการในปัจจุบัน กรมชลประทานได้วางแผนปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาลำแชะ สำหรับมาตรการใช้สิ่งก่อสร้างแบ่งเป็น 10 กลุ่มโครงการ ครอบคลุมการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ทั้งมาตรการผันน้ำเติมระบบคลองชลประทาน ก่อสร้างอาคารบังคับน้ำและระบบผันน้ำจากฝายบ้านแชะ ฝายบ้านไผ่ 1 และสถานีสูบน้ำบ้านไร่ เพื่อดึงน้ำจากลำแชะและแม่น้ำมูลเข้ามาเติมในคลองสายหลัก ลดภาระการใช้น้ำจากเขื่อนลำแชะโดยตรง รวมทั้งซ่อมแซมและปรับปรุงโครงสร้างเดิม เช่น ซ่อมแซมดาดคอนกรีตคลองส่งน้ำที่ชำรุดรวม 38.5 กิโลเมตร และปรับปรุงคลองส่งน้ำที่มีปัญหาตกท้องช้างหรือท้องคลองสูง เพื่อให้ส่งน้ำไปถึงปลายคลองได้อย่างทั่วถึง โดยจะขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีการพัฒนาระบบโทรมาตรและ IoT (Internet of Things) ซึ่งมีการติดตั้งห้องควบคุม 1 แห่ง สถานีรอง 4 แห่ง และสถานีสนาม 10 แห่ง เพื่อตรวจสอบและบริหารจัดการน้ำแบบเรียลไทม์ แม่นยำ และประหยัดกำลังคน
นอกจากนี้ยังเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำและบรรเทาอุทกภัย โดยขุดลอกลำแชะที่ตื้นเขินรวม 6 ช่วง ระยะทาง 17 กิโลเมตร ปรับปรุงท่อลอดคลองส่งน้ำที่กีดขวางทางน้ำหลาก รวมถึงปรับปรุงคลองส่งน้ำ 33L-RMC เชื่อมสู่แม่น้ำมูล เพื่อบรรเทาปัญหาอุทกภัย และเพิ่มประสิทธิภาพและความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการน้ำ พร้อมทั้งเสริมสร้าง ความเข้มแข็งของกลุ่มผู้ใช้น้ำ เพื่อร่วมกันบริหารจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ
เมื่อโครงการปรับปรุงนี้แล้วเสร็จ จะสร้างผลประโยชน์ครอบคลุมในหลายมิติ ทั้งด้านการเกษตรจะมีพื้นที่ชลประทาน 98,467 ไร่ ที่ได้รับน้ำอย่างยั่งยืนและทั่วถึงมากขึ้น ลดปัญหาความเหลื่อมล้ำระหว่างพื้นที่ต้นน้ำและท้ายน้ำ ในด้านอุปโภค-บริโภคสร้างความมั่นคงให้กับระบบประปาหมู่บ้าน ประปาเทศบาล และการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาครบุรี นครราชสีมา และเฉลิมพระเกียรติ รองรับความต้องการใช้น้ำในอีก 20 ปีข้างหน้า สำหรับด้านภัยแล้งและอุทกภัยจะบรรเทาความเสียหายจากน้ำท่วมขังในพื้นที่ริมลำแชะในฤดูน้ำหลาก และเพิ่มปริมาณน้ำสำรองไว้ใช้ในช่วงวิกฤตภัยแล้ง การปรับปรุงโครงการฯ ลำแชะในครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงแค่การซ่อมแซมโครงสร้างคอนกรีต แต่เป็นการเติมระบบอัจฉริยะและการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อให้พี่น้องชาวโคราชมีน้ำกินน้ำใช้ และทำการเกษตรได้อย่างมั่งคั่งและยั่งยืน
พร้อมรับมือภัยธรรมชาติ
นายพงศ์ฤทธิ์ ชื่นอารมณ์ ผู้อำนวยการโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาลำแชะ จังหวัดนครราชสีมา เปิดเผยว่า โครงการฯ ลำแซะของเราเป็นเขื่อนขนาดใหญ่มีความจุ 275 ล้าน ลบ.ม. ปัจจุบันถูกใช้งานมาร่วม 30 ปีแล้ว อาคารบังคับน้ำและคลองส่งน้ำบางส่วนชำรุดทรุดโทรม ขณะเดียวกันการใช้ประโยชน์พื้นที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้คลองส่งน้ำทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาปรับปรุงโครงการให้มีประสิทธิภาพกลับมาเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ หรือดีกว่าเดิม ซึ่งบริษัทที่ปรึกษาได้เสนอให้มีการดึงน้ำฝนที่ตกท้ายเขื่อนลำแซะที่ไหลลงแม่น้ำมูล ดึงน้ำส่วนนี้กลับเข้ามาเติมในระบบชลประทาน เพื่อประหยัดน้ำต้นทุนจากเขื่อน ในเบื้องต้นได้จัดประชุมเกษตรกรผู้รับน้ำในพื้นที่อำเภอครบุรี และโชคชัยได้รับทราบแผนงานโครงการ ในระยะ 4 -5 ปีข้างหน้าจะดำเนินงานในรูปแบบใดบ้าง
วัตถุประสงค์หลักของการสร้างเขื่อนลำแชะ คือบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตร ในพื้นที่ชลประทาน 9.8 หมื่นไร่ เกษตรกรส่วนใหญ่ใช้น้ำเพื่อการทำนาเป็นหลัก รองลงมาคือ ปลูกอ้อย และมันสำปะหลังบางส่วน ระยะหลังเกษตรกรเริ่มมีการปรับเปลี่ยนที่นา มาปลูกพืชที่มีมูลค่าสูง คือ ทำสวนทุเรียน ทุกวันนี้ อำเภอครบุรี มีพื้นที่ปลูกทุเรียนเยอะขึ้น
นอกจากสนับสนุนการใช้น้ำเพื่อการเกษตรแล้ว เขื่อนลำแซะยังจัดสรรน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคในชุมชน เพื่อจัดทำประปาหมู่บ้าน นอกจากนี้ แต่ละหมู่บ้านจะมีสระรับน้ำ ใช้อุปโภคบริโภคในช่วงฤดูแล้ง นอกจากนี้เขื่อนลำแซะทำหน้าที่จัดส่งน้ำให้สถานีผลิตน้ำเฉลิมพระเกียรติ(ท่าช้าง) การประปาส่วนภูมิภาคสาขานครราชสีมา
“ ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา เขื่อนลำตะคองมีปริมาณน้ำค่อนข้างน้อย ทุกวันนี้ เทศบาลนครราชสีมาจึงหันมาใช้น้ำจากเขื่อนลำแซะเป็นหลัก เพื่อนำไปผลิตน้ำประปาให้กับเทศบาล นอกจากนี้ เขื่อนลำแซะยังปล่อยน้ำเพื่อรักษาระบบนิเวศ ลงสู่แม่น้ำมูล นอกจากนี้ หากได้รับการร้องเรียนจากเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งหอยปูปลาในแม่น้ำมูลหรือลำแซะ ประสบปัญหาน้ำน้อย ทางเขื่อนก็จะส่งน้ำไปช่วยแก้ปัญหาตามคำร้องขอของเกษตรกร ”
ทุกวันนี้ การทำนาปี เกษตรกรไม่มีปัญหาขาดแคลนน้ำ หากปีไหน เขื่อนลำแซะเก็บกักน้ำมากถึง 80% ก็มีศักยภาพสนับสนุนน้ำให้เกษตรกรทำนาปรังได้ 6-8 หมื่นไร่ แต่หากปีไหน เขื่อนลำแซะมีน้ำน้อย ก็จะเก็บสำรองน้ำไว้ ไม่ปล่อยน้ำให้เกษตรกรทำนาปรัง
ที่ผ่านมา พื้นที่การเกษตรในโซนนี้ ไม่เคยประสบปัญหาอุทกภัยรุนแรง แม้เจอฝนตกติดต่อกัน 2- 3 วันก็ระบายน้ำได้หมด อย่างไรก็ตาม ทางโครงการฯ ก็วางแผนป้องกันอุทกภัยไว้ล่วงหน้า หากเกิดกรณีฝนตกหนัก น้ำในเขื่อนจำเป็นต้องระบาย พื้นที่ด้านล่างของเขื่อนก็มีปริมาณน้ำเยอะอยู่แล้ว ทางโครงการวางแผนบายพาสน้ำผ่านคลองส่งน้ำ คือ คลอง 33 แอลลงแม่น้ำมูลโดยตรง ทำให้น้ำไม่ผ่านอำเภอครบุรีเลย วิธีนี้ช่วยลดผลกระทบช่วงท้ายน้ำ และเพิ่มการระบายน้ำให้เร็วขึ้น
แนะเลื่อนฤดูทำนา “ ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ”
“ ในภาวะปกติ ฝนมักตกในช่วงเดือนกรกฎาคม – สิงหาคมแต่เนื่องจากในปีนี้ประเทศไทยกำลังเผชิญเอลนิโญ ทำให้ฝนตกน้อย เจอสภาวะอากาศร้อน ดินแห้งหมดเลย หากทำนาช่วงนี้ เสี่ยงเจอวิกฤตฝนทิ้งช่วง ขอแนะนำให้เกษตรกร ปลูกข้าวช่วงวันแม่ เก็บเกี่ยวในช่วงวันพ่อ จะได้ผลผลิตที่ดีตามที่ต้องการ ”
สำหรับเกษตรกรที่ทำเกษตรเชิงเดี่ยว กรมชลประทานเสนอให้เกษตรกรลองปรับเปลี่ยนแนวคิดหันมาปลูกพืชที่หลากหลาย เช่น ขุดสระเลี้ยงปลา ปลูกพืชที่ใช้น้ำน้อย หรือปลูกพืชที่มีมูลค่าสูงเพื่อเป็นแนวทางสร้างรายได้หรือโอกาสทางการตลาดให้มากขึ้นกว่าเดิม อย่างเช่น การปลูกทุเรียน ไม้ผลทำเงินที่กำลังได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในอำเภอครบุรี
หลายคนอาจมองว่า ใบไม้ที่ร่วงอยู่ใต้ต้น หรือพืชที่ปลูกอยู่ริมรั้วบ้าน เป็นเพียงสิ่งธรรมดาที่ไม่มีมูลค่า แต่ในความเป็นจริงแล้ว พืชหลายชนิดที่อยู่ใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นใบมะละกอ ใบมะม่วง ใบฝรั่ง ใบมะนาว ไปจนถึงไม้ดอกหลากหลายชนิดที่ปลูกไว้เพื่อความสวยงาม ล้วนเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ตลาดสมุนไพรและอุตสาหกรรมสุขภาพยังมีความต้องการอย่างต่อเนื่อง เพราะในสายตาของผู้ที่เข้าใจตลาดสมุนไพรแล้ว “ใบไม้ทุกใบมีมูลค่า” เพียงแต่ต้องรู้ว่าจะนำไปต่อยอดอย่างไร วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะพาไปรู้จัก ‘อาชีพรับซื้อสมุนไพร’ กับ คุณนุช–ณิชาดา กิตติโชติธนกุล เจ้าของ “ณิชาดา บ้านสมุนไพร63” เป็นหนึ่งในธุรกิจที่หลายคนอาจไม่เคยรู้จัก แต่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์สมุนไพร ชาชง หรือเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพจำนวนมาก ล้วนต้องอาศัยเครือข่ายผู้รวบรวมวัตถุดิบจากเกษตรกรรายย่อยทั่วประเทศ ก่อนส่งต่อเข้าสู่กระบวนการแปรรูป จุดเริ่มต้นของหลายธุรกิจที่ประสบความสำเร็จ มักไม่ได้เกิดจากความต้องการกำไรสูงสุด แต่เกิดจาก “ทางรอด” ของชีวิต เช่นเดียวกับเรื่องราวของธุรกิจสมุนไพรแห่งนี้ ที่เริ่มต้นจากวินาทีที่ชีวิตเกือบถึงทางตัน เมื่อ “สมุนไพร” คือโอกาสสุดท้าย คุ
โดยทั่วไป วานิลลาถูกมองว่าเป็นพืชที่ให้ผลผลิตได้ดีในพื้นที่ที่มีอากาศค่อนข้างเย็นและมีความชื้นเหมาะสม เช่น พื้นที่สูงในภาคเหนือ หรือบางพื้นที่ของภาคอีสาน เนื่องจากการออกดอกของวานิลลามักได้รับอิทธิพลจากสภาพอากาศที่เย็นลงในบางช่วงของปี ทำให้หลายคนมองว่าพื้นที่ภาคใต้ไม่ใช่แหล่งปลูกวานิลลาที่เหมาะสม แต่ปัจจุบันนี้ได้เริ่มมีการปลูกวานิลลาเชิงพาณิชย์ในพื้นที่ภาคใต้แล้ว โดยเฉพาะที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีอดีตข้าราชการวัยเกษียณเป็นผู้บุกเบิกทดลองปลูกมานานกว่า 3 ปี หลังศึกษาสายพันธุ์และปรับวิธีการจัดการแปลงให้สอดคล้องกับสภาพภูมิอากาศในพื้นที่ ปีนี้นับเป็นครั้งแรกที่สวนวานิลลาแห่งนี้จะเริ่มเก็บเกี่ยวผลผลิตเชิงการค้า โดยคาดการณ์ผลผลิตไว้ประมาณ 40 เปอร์เซ็นต์ สำหรับผลผลิตในรอบแรก ขณะเดียวกันเจ้าของสวนได้วางแผนด้านการตลาดล่วงหน้า ทั้งการหาช่องทางจำหน่ายและการต่อยอดช่องทางสร้างรายได้ที่หลากหลาย เพื่อรองรับผลผลิตที่กำลังจะออกสู่ตลาด สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของวานิลลาในฐานะพืชมูลค่าสูงที่สามารถปรับตัวเข้ากับพื้นที่ปลูกใหม่ๆ ได้ หากมีการบริหารจัดการที่เหมาะสม พี่ยา-ตรียา กลิ่นสุคนธ์ อดีตข้าราชการวัยเ
ช่วงนี้กระแสใช้พื้นที่น้อยให้เป็นประโยชน์เป็นอีกหนึ่งเทรนด์ในการสร้างรายได้ โดยเฉพาะเกษตรกรในหลายพื้นที่เริ่มให้ความสนใจและหันมาปรับเปลี่ยนการทำเกษตร โดยให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตหรือสิ่งที่ตนเองมีอยู่ให้มากขึ้น เพื่อได้ทำในสิ่งที่รักและเกิดรายได้ไปพร้อมกับการได้อยู่กับครอบครัวได้อย่างมีความสุข สิ่งนี้เองเป็นจุดเริ่มต้นให้กับใครหลายๆ คนที่ทำงานในเมืองใหญ่ได้หันกลับไปใช้เวลาในบ้านเกิดมากขึ้น ว่าที่ ร.ต.หญิง จินตหรา รักภักดี หรือ คุณต่าย เป็นหนึ่งในนั้นที่ไม่ได้มองหาความสุขจากการที่ต้องทำงานในเมืองใหญ่ แต่ได้กลับมาอยู่บ้านเกิดที่จังหวัดมหาสารคาม และใช้พื้นที่รอบบ้านเลี้ยงสัตว์น้ำหลายๆ ชนิดจนประสบผลสำเร็จ และที่เป็นสินค้าเอกในการสร้างรายได้นั้นก็คือปลาซิว โดยคุณต่ายให้เหตุผลว่าปัจจุบันปลาซิวในแหล่งน้ำธรรมชาติเริ่มมีจำนวนน้อยลง จึงทำให้ปลาชนิดนี้เมื่อเลี้ยงและขยายพันธุ์ได้ ส่งผลให้เป็นจุดเริ่มต้นเป็นที่ต้องการของลูกค้าทั้งในพื้นที่และจังหวัดอื่นๆ ที่ห่างไกลออกไป จุดเริ่มต้นเลี้ยงปลาซิว 4 ตัว ขยายพันธุ์จนเกิดรายได้ คุณต่าย เล่าฟังว่า เริ่มแรกเดิมทีทำงานประจำอยู่ที่กรุงเทพมหานคร ต่อมาได้ย้า
จ.นครพนม ภายหลังมีฝนตกชุกต่อเนื่อง กลายเป็นฤดูกาลสำคัญของชาวบ้านดอนแดง หมู่ที่ 5 ต.บ้านเสียว อ.นาหว้า จ.นครพนม กว่า 200 ครัวเรือน ถือเป็นหมู่บ้านอาชีพแปลกที่เดียวในไทย ที่มีรายได้จากการล่าปลิงควายมาแปรรูปส่งขายให้นายทุน ส่งออกไปยังประเทศจีน สร้างรายได้มานานกว่า 20 ปี โดยช่วงฤดูฝนถือเป็นโอกาสทอง ชาวบ้านจะออกไปล่าปลิงควายตามแหล่งน้ำ ห้วย หนอง คลอง บึง ที่มีปลิงชุกชุม มาแปรรูปทำปลิงตากแห้งส่งขาย นายไพฑูรย์ ท้าวนาง นักล่าปลิง รวมถึงพ่อค้ารับซื้อปลิงควาย ชาวบ้านดอนแดง ต.บ้านเสียว อ.นาหว้า จ.นครพนม เปิดเผยว่า อาชีพล่าปลิงควายเป็นอาชีพที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษในหมู่บ้านมานานกว่า 10-20 ปี เนื่องจากเคยมีชาวบ้านไปรู้จักกับนายทุน รับซื้อปลิงส่งออกไปขายประเทศจีน จึงมาแนะนำชาวบ้านให้ทดลองทำ ออกไปล่าปลิงตามแหล่งน้ำมาขาย ทั้งตัวสด และแปรรูปปลิงตากแห้งขาย แล้วแต่ความถนัด จนสามารถสร้างรายได้จริง จึงสืบทอดเป็นอาชีพมาถึงปัจจุบัน จะมีการรับซื้อตลอดปี แต่ที่มีปลิงมากที่สุดคือช่วงฤดูฝน เป็นโอกาสทองออกล่าปลิง “ช่วงฤดูฝนเป็นโอกาสทองออกล่าปลิงหนองน้ำที่มีปลิงชุมจะเป็นหนองน้ำนิ่ง เช่น หนองหาร หนองบึง ที่มีผักตบหร
