“กะเพรา” อาจเป็นเพียงผักสวนครัวสำหรับหลายคน แต่สำหรับเกษตรกรในจังหวัดขอนแก่น กำลังกลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง เมื่อการเพาะปลูกไม่ได้อาศัยเพียงประสบการณ์เหมือนในอดีต แต่ผสานองค์ความรู้ การคัดเลือกสายพันธุ์ และการจัดการแปลงปลูกอย่างเป็นระบบ ทำให้กะเพราป่ากลายเป็นวัตถุดิบคุณภาพที่ตอบโจทย์ทั้งผู้ผลิตอาหารและผู้บริโภค พร้อมเปิดโอกาสให้เกษตรกรมีตลาดรองรับผลผลิตที่ชัดเจน
คุณจามจุรี แก้วใสย ผู้ช่วยผู้จัดการทั่วไป บริษัท ซีพีแรม จำกัด เปิดเผยถึงแนวทางการพัฒนาการปลูกกะเพราป่าภายใต้ “โครงการเกษตรกรคู่ชีวิต” ซึ่งดำเนินงานก้าวสู่ปีที่ 19 ในอำเภอบ้านแฮด จังหวัดขอนแก่น โดยมีเป้าหมายยกระดับการปลูกกะเพราท้องถิ่นเข้าสู่ระบบการผลิตตามมาตรฐาน GAP สร้างแหล่งวัตถุดิบที่มีคุณภาพ ปลอดภัย และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ รองรับการผลิตเมนูข้าวกะเพรา ซึ่งเป็นเมนูยอดนิยมในร้านสะดวกซื้อ ผ่านการเชื่อมโยงเกษตรกร ชุมชน และกระบวนการรับซื้อผลผลิตเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การเพาะปลูก การรับซื้อ ไปจนถึงการนำวัตถุดิบเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหาร ช่วยสร้างรายได้ที่มั่นคงให้กับเกษตรกรและเสริมความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานราก
“หัวใจของขอนแก่นโมเดล คือการเปลี่ยนรูปแบบการเพาะปลูกแบบดั้งเดิม ให้เป็นระบบการผลิตวัตถุดิบต้นน้ำ ที่ได้มาตรฐานและเชื่อมต่อกับความต้องการของตลาด กลายเป็นเกษตรแม่นยำและประณีต เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการได้รับการสนับสนุน ตั้งแต่การถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยี อาทิ การเตรียมดิน การจัดการน้ำ การควบคุมศัตรูพืชตามมาตรฐาน GAP การเก็บเกี่ยว ไปจนถึงการคัดแยกผลผลิตก่อนส่งเข้าโรงงาน เพื่อให้ได้กะเพราที่มีคุณภาพสม่ำเสมอ ปลอดภัย และตรวจสอบย้อนกลับได้”
อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้กะเพราป่ามีคุณภาพสม่ำเสมอ คือการพัฒนาสายพันธุ์ให้เหมาะกับการผลิตเชิงการค้า โดยสายพันธุ์ที่ใช้มีจุดเด่นด้านการเจริญเติบโตเร็ว ให้ผลผลิตดี ทนต่อสภาพอากาศ โรค และแมลง ช่วยลดความเสี่ยงในการผลิต และทำให้วัตถุดิบมีคุณภาพสม่ำเสมอก่อนเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหาร
นอกจากนี้ การคัดเลือกเกษตรกรเข้าร่วมโครงการยังให้ความสำคัญกับพื้นที่เพาะปลูก โดยแปลงปลูกต้องอยู่ในพื้นที่รอบโรงงาน ไม่มีปัญหาน้ำท่วม และมีแหล่งน้ำเพียงพอตลอดทั้งปี เพื่อให้สามารถผลิตกะเพราได้อย่างต่อเนื่อง
คุณจามจุรี อธิบายต่อว่า กะเพราป่าที่นำมาส่งเสริมเกษตรกรเป็นสายพันธุ์ที่ผ่านการคัดเลือกให้ตรงตามความต้องการ จากนั้นจะเพาะเมล็ดพันธุ์แท้เพาะเป็นต้นกล้า และส่งมอบให้เกษตรกรนำไปปลูก เมื่อกะเพราออกเมล็ดแล้ว เกษตรกรสามารถเก็บเมล็ดไว้ปลูกในรอบถัดไปได้
“กะเพราป่าของเราจะมีลักษณะพันธุ์เฉพาะ จุดเด่นคือ ก้านจะมีสีเหลือบม่วง กลีบดอกต้องเป็นสีขาว คือเมื่อมองแล้วจะเห็นชัดว่า นี่เป็นลักษณะชัดเจนของเรา ซึ่งแปลงเกษตรกรที่อยู่ในเครือข่ายของเรา จะส่งเจ้าหน้าที่เข้ามาดูอยู่ทุกปี ถ้าปีที่ 1 หรือ ปีที่ 2 เข้าไปเห็นไม่พบการกลายพันธุ์ ก็สามารถเก็บเมล็ดปลูกไปได้เรื่อยๆ แต่ถ้ามีการกลายพันธุ์ก็จะส่งต้นพันธุ์ใหม่มาให้เกษตรกรปลูกทันที”
คุณจามจุรี กล่าวเพิ่มเติมว่า กล้าพันธุ์กะเพราป่าที่ส่งมอบให้เกษตรกรเป็นพันธุ์แท้ โดยมีทีมงานติดตามดูแลและสนับสนุนสายพันธุ์อย่างต่อเนื่องโดยไม่มีค่าใช้จ่าย อีกทั้งยังมีเจ้าหน้าที่ให้คำแนะนำด้านการเพาะปลูกอย่างใกล้ชิด เนื่องจากแต่ละพื้นที่มีสภาพแวดล้อมและวิธีการจัดการแปลงที่แตกต่างกัน จึงต้องปรับแนวทางการดูแลให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่
จากองค์ความรู้ดังกล่าว ทำให้เกษตรกรหลายรายสามารถปรับเปลี่ยนการผลิตและลดต้นทุนได้ หนึ่งในนั้นคือ คุณยุทธภูมิ โยวะ เกษตรกรต้นแบบโครงการเกษตรกรคู่ชีวิต จังหวัดขอนแก่น ซึ่งเดิมปลูกตะไคร้และพืชผสมผสานหลายชนิด ทำให้มีต้นทุนและใช้แรงงานจำนวนมาก
เมื่อต้นปี 2569 คุณยุทธภูมิได้เข้าร่วมอบรมการปลูกกะเพรากับกลุ่มเกษตรกรในจังหวัดขอนแก่น จนมองเห็นโอกาสในการสร้างรายได้ และตัดสินใจเข้าร่วมโครงการ โดยมีทีมวิชาการลงพื้นที่ให้คำแนะนำตั้งแต่การเตรียมดิน การวางรอบปลูก การจัดการน้ำ การใส่ปุ๋ย รวมถึงการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการผลิต ส่งผลให้ได้กะเพราที่มีคุณภาพสม่ำเสมอทั้งกลิ่น สี และขนาด สามารถส่งผลผลิตเข้าสู่โรงงานได้อย่างต่อเนื่อง
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นไม่เพียงช่วยเพิ่มรายได้ให้ครอบครัวอย่างเป็นรูปธรรม แต่ยังสามารถสร้างกำไรจากการปลูกกะเพราป่ากว่า 25% อีกทั้งยังเกิดการจ้างงานในชุมชน โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่เข้ามาช่วยเด็ดและคัดแยกใบกะเพรา ทำให้มีรายได้เสริมและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
“ตั้งแต่ทำมาก็ถือว่ามีผลผลิตต่อเนื่องดีครับ และที่สำคัญคือผลผลิตที่ได้มีการที่ส่งจำหน่ายแน่นอน ทำให้ไม่ต้องกังวลจากการที่ไม่รู้ว่าผลิตแล้วจะไปส่งขายที่ไหน”
สำหรับเคล็ดลับการปลูกกะเพราป่าให้ได้ผลผลิตที่ดี คุณยุทธภูมิ แนะนำว่า หลังนำต้นกล้าอายุประมาณ 1 เดือนลงปลูกในแปลง จะใช้เวลาดูแลอีกประมาณ 1 เดือน จึงเริ่มเก็บเกี่ยวได้ โดยสิ่งที่สำคัญที่สุดคือระบบระบายน้ำ เพราะกะเพราป่าไม่ชอบน้ำขัง หากมีน้ำขังเป็นเวลานานจะส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของต้น
“การให้น้ำก็จะมีทั้งให้น้ำด้วยสปริงเกลอร์ และการให้น้ำด้วยสายยาง ที่นี่ถือว่ามีแหล่งน้ำเพียงพอครับ พร้อมทั้งใช้น้ำบาดาลช่วยด้วยอีกหนึ่งช่องทาง ส่วนการป้องกันเชื้อรา เราก็จะรดน้ำให้เป็นเวลา โดยจะไม่ให้เลยหลัง 16.00 น. ก็จะช่วยให้สามารถควบคุมในเรื่องของเชื้อราได้เป็นอย่างดี”
อีกฤดูกาลที่ต้องวางแผนคือช่วงฤดูหนาว ซึ่งเป็นช่วงที่กะเพราแตกยอดน้อยที่สุด เนื่องจากอุณหภูมิลดต่ำลง คุณยุทธภูมิจึงต้องเพิ่มพื้นที่ปลูก เพื่อให้มีผลผลิตเพียงพอต่อความต้องการของโรงงานตลอดทั้งปี
ด้านการบำรุงดิน คุณยุทธภูมิให้ความสำคัญกับการวิเคราะห์ดินก่อนใส่ปุ๋ย โดยจะนำตัวอย่างดินไปตรวจเพื่อดูว่าขาดธาตุอาหารชนิดใด จากนั้นจึงเลือกใช้ปุ๋ยให้ตรงกับความต้องการของพืช ควบคู่กับการใส่ปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อช่วยให้ดินร่วนซุย รากเดินได้ดี ซึ่งเหมาะกับสภาพดินร่วนปนทรายในพื้นที่
“ใบกะเพราที่ออกมา ผมจะเก็บอาทิตย์ละ 3 ครั้ง หลังจากคัดแล้วเป็นใบที่สวยมีคุณภาพ จะได้ใบครั้งละ 15 กิโลกรัม ใน 1 เดือน ก็จะเก็บอยู่ที่ 12 ครั้ง ซึ่งราคาที่ทางโรงงานรับซื้อจะอยู่ที่ 140 บาทต่อกิโลกรัม”
ท้ายที่สุด การปลูกกะเพราป่าในจังหวัดขอนแก่นสะท้อนให้เห็นว่า เมื่อการผลิตเริ่มต้นจากการเลือกสายพันธุ์ที่เหมาะสม มีการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจัดการแปลงอย่างต่อเนื่อง และเกษตรกรนำเทคนิคต่างๆ ไปปรับใช้ ไม่ว่าจะเป็นการจัดการน้ำ การบำรุงดิน การวางแผนผลผลิตตามฤดูกาล หรือการรักษาคุณภาพของสายพันธุ์ ก็สามารถยกระดับกะเพราพื้นบ้านให้กลายเป็นวัตถุดิบคุณภาพ สร้างรายได้ที่มั่นคง และเพิ่มโอกาสในการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมอย่างยั่งยืน
หลายคนอาจมองว่า ใบไม้ที่ร่วงอยู่ใต้ต้น หรือพืชที่ปลูกอยู่ริมรั้วบ้าน เป็นเพียงสิ่งธรรมดาที่ไม่มีมูลค่า แต่ในความเป็นจริงแล้ว พืชหลายชนิดที่อยู่ใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นใบมะละกอ ใบมะม่วง ใบฝรั่ง ใบมะนาว ไปจนถึงไม้ดอกหลากหลายชนิดที่ปลูกไว้เพื่อความสวยงาม ล้วนเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ตลาดสมุนไพรและอุตสาหกรรมสุขภาพยังมีความต้องการอย่างต่อเนื่อง เพราะในสายตาของผู้ที่เข้าใจตลาดสมุนไพรแล้ว “ใบไม้ทุกใบมีมูลค่า” เพียงแต่ต้องรู้ว่าจะนำไปต่อยอดอย่างไร วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะพาไปรู้จัก ‘อาชีพรับซื้อสมุนไพร’ กับ คุณนุช–ณิชาดา กิตติโชติธนกุล เจ้าของ “ณิชาดา บ้านสมุนไพร63” เป็นหนึ่งในธุรกิจที่หลายคนอาจไม่เคยรู้จัก แต่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์สมุนไพร ชาชง หรือเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพจำนวนมาก ล้วนต้องอาศัยเครือข่ายผู้รวบรวมวัตถุดิบจากเกษตรกรรายย่อยทั่วประเทศ ก่อนส่งต่อเข้าสู่กระบวนการแปรรูป จุดเริ่มต้นของหลายธุรกิจที่ประสบความสำเร็จ มักไม่ได้เกิดจากความต้องการกำไรสูงสุด แต่เกิดจาก “ทางรอด” ของชีวิต เช่นเดียวกับเรื่องราวของธุรกิจสมุนไพรแห่งนี้ ที่เริ่มต้นจากวินาทีที่ชีวิตเกือบถึงทางตัน เมื่อ “สมุนไพร” คือโอกาสสุดท้าย คุ
จ.นครพนม ภายหลังมีฝนตกชุกต่อเนื่อง กลายเป็นฤดูกาลสำคัญของชาวบ้านดอนแดง หมู่ที่ 5 ต.บ้านเสียว อ.นาหว้า จ.นครพนม กว่า 200 ครัวเรือน ถือเป็นหมู่บ้านอาชีพแปลกที่เดียวในไทย ที่มีรายได้จากการล่าปลิงควายมาแปรรูปส่งขายให้นายทุน ส่งออกไปยังประเทศจีน สร้างรายได้มานานกว่า 20 ปี โดยช่วงฤดูฝนถือเป็นโอกาสทอง ชาวบ้านจะออกไปล่าปลิงควายตามแหล่งน้ำ ห้วย หนอง คลอง บึง ที่มีปลิงชุกชุม มาแปรรูปทำปลิงตากแห้งส่งขาย นายไพฑูรย์ ท้าวนาง นักล่าปลิง รวมถึงพ่อค้ารับซื้อปลิงควาย ชาวบ้านดอนแดง ต.บ้านเสียว อ.นาหว้า จ.นครพนม เปิดเผยว่า อาชีพล่าปลิงควายเป็นอาชีพที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษในหมู่บ้านมานานกว่า 10-20 ปี เนื่องจากเคยมีชาวบ้านไปรู้จักกับนายทุน รับซื้อปลิงส่งออกไปขายประเทศจีน จึงมาแนะนำชาวบ้านให้ทดลองทำ ออกไปล่าปลิงตามแหล่งน้ำมาขาย ทั้งตัวสด และแปรรูปปลิงตากแห้งขาย แล้วแต่ความถนัด จนสามารถสร้างรายได้จริง จึงสืบทอดเป็นอาชีพมาถึงปัจจุบัน จะมีการรับซื้อตลอดปี แต่ที่มีปลิงมากที่สุดคือช่วงฤดูฝน เป็นโอกาสทองออกล่าปลิง “ช่วงฤดูฝนเป็นโอกาสทองออกล่าปลิงหนองน้ำที่มีปลิงชุมจะเป็นหนองน้ำนิ่ง เช่น หนองหาร หนองบึง ที่มีผักตบหร
โดยทั่วไป วานิลลาถูกมองว่าเป็นพืชที่ให้ผลผลิตได้ดีในพื้นที่ที่มีอากาศค่อนข้างเย็นและมีความชื้นเหมาะสม เช่น พื้นที่สูงในภาคเหนือ หรือบางพื้นที่ของภาคอีสาน เนื่องจากการออกดอกของวานิลลามักได้รับอิทธิพลจากสภาพอากาศที่เย็นลงในบางช่วงของปี ทำให้หลายคนมองว่าพื้นที่ภาคใต้ไม่ใช่แหล่งปลูกวานิลลาที่เหมาะสม แต่ปัจจุบันนี้ได้เริ่มมีการปลูกวานิลลาเชิงพาณิชย์ในพื้นที่ภาคใต้แล้ว โดยเฉพาะที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีอดีตข้าราชการวัยเกษียณเป็นผู้บุกเบิกทดลองปลูกมานานกว่า 3 ปี หลังศึกษาสายพันธุ์และปรับวิธีการจัดการแปลงให้สอดคล้องกับสภาพภูมิอากาศในพื้นที่ ปีนี้นับเป็นครั้งแรกที่สวนวานิลลาแห่งนี้จะเริ่มเก็บเกี่ยวผลผลิตเชิงการค้า โดยคาดการณ์ผลผลิตไว้ประมาณ 40 เปอร์เซ็นต์ สำหรับผลผลิตในรอบแรก ขณะเดียวกันเจ้าของสวนได้วางแผนด้านการตลาดล่วงหน้า ทั้งการหาช่องทางจำหน่ายและการต่อยอดช่องทางสร้างรายได้ที่หลากหลาย เพื่อรองรับผลผลิตที่กำลังจะออกสู่ตลาด สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของวานิลลาในฐานะพืชมูลค่าสูงที่สามารถปรับตัวเข้ากับพื้นที่ปลูกใหม่ๆ ได้ หากมีการบริหารจัดการที่เหมาะสม พี่ยา-ตรียา กลิ่นสุคนธ์ อดีตข้าราชการวัยเ
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เดินหน้าสนับสนุนและเพิ่มช่องทางตลาดให้แก่ขบวนการสหกรณ์อย่างต่อเนื่อง ล่าสุดยกขบวนความอร่อยและขนสินค้าอัตลักษณ์จากสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรมาจัดแสดงและจำหน่ายภายในรัฐสภา (สัปปายะสภาสถาน) ภายใต้คอนเซ็ปต์ “ผลิตภัณฑ์และสินค้าดาวเด่นของสหกรณ์” ตั้งแต่วันนี้ ไปจนถึงวันที่ 2 กรกฎาคม 2569 นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พร้อมด้วย นายนิรันดร์ มูลธิดา อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ และคณะเจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมสหกรณ์ ร่วมกิจกรรมเปิดบูธจำหน่ายสินค้าดาวเด่นจากสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร ณ บริเวณชั้น 1 โซน C (รอบสระมรกต) อาคารรัฐสภา พร้อมเปิดเผยว่า การจัดกิจกรรมในครั้งนี้กรมส่งเสริมสหกรณ์ได้คัดสรรสินค้าของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรระดับดาวเด่นคุณภาพดีส่งตรงจากเกษตรกรผู้ผลิตสินค้าและสมาชิกสหกรณ์ มาร่วมออกบูธจำหน่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์กันอย่างคับคั่งรวม 16 บูธ เพื่อให้สมาชิกผู้ทรงเกียรติ ข้าราชการ และบุคลากรในรัฐสภาได้เลือกชมและช้อปสินค้าคุณภาพในราคายุติธรรม โดยแบ่งผลิตภัณฑ์ออกเป็น 4 หมวดหมู่หลัก ได้แก่ 1. หมวดผลไม้สดและเครื่องดื่มคัดพิเศษ ไฮไลต์เด็ดอย่าง ทุเรียนน้ำแร่
