“โรคใบด่าง” กลายเป็นคำที่เกษตรกรผู้ปลูกมันสำปะหลัง ไม่อยากได้ยินมากที่สุดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เพราะเพียงแค่โรคระบาดเข้าพื้นที่ ผลผลิตที่เคยหวังไว้ก็อาจหายไปในพริบตา ทำให้รายได้ลดลง ต้นทุนเพิ่มขึ้น และส่งผลกระทบไปทั้งระบบ ตั้งแต่เกษตรกร โรงงานแปรรูป ไปจนถึงการส่งออกของประเทศ
วันนี้ กรมวิชาการเกษตรจึงไม่ได้มองการแก้ปัญหาเพียงแค่การกำจัดโรค แต่กำลังวางหมากใหม่ทั้งระบบ ตั้งแต่การพัฒนาพันธุ์มันสำปะหลังต้านทานโรค การใช้เทคโนโลยีในแปลงปลูก การลดต้นทุนไปจนถึงการยกระดับการผลิตสู่ “มันสำปะหลังโลว์คาร์บอน” เพื่อให้เกษตรกรไทยแข่งขันได้ในตลาดโลกอีกครั้ง
ระหว่างการนำคณะสื่อมวลชนลงพื้นที่ศูนย์วิจัยพืชไร่ระยอง นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ปัจจุบันโรคใบด่างมันสำปะหลังถือเป็นปัญหาเร่งด่วนของประเทศ เนื่องจากมันสำปะหลังเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญที่สร้างรายได้ แต่กลับได้รับผลกระทบจากการระบาดของเชื้อ Sri Lankan Cassava Mosaic Virus ซึ่งมีแมลงหวี่ขาวและท่อนพันธุ์ที่ติดเชื้อเป็นตัวแพร่กระจายโรค
“ประเทศไทยเคยส่งออกผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังได้ปีละ 30-40 ล้านตัน แต่ปัจจุบันเหลือเพียงประมาณ 20 ล้านตันเท่านั้น ผลกระทบไม่ได้เกิดกับเกษตรกรอย่างเดียว แต่ลามไปถึงคนในห่วงโซ่อุตสาหกรรมกว่า 5 ล้านคน”
ข้อมูลล่าสุดพบว่า โรคใบด่างแพร่ระบาดแล้วกว่า 586,562 ไร่ ในพื้นที่ 33 จังหวัด กระทบเกษตรกรผู้ปลูกมันสำปะหลังมากกว่า 600,000 ครัวเรือน สะท้อนให้เห็นว่า หากไม่เร่งแก้ไข ประเทศไทยอาจสูญเสียความสามารถ การแข่งขันในตลาดโลกมากกว่าที่เป็นอยู่
“กวก.ระยอง 19”
ความหวังใหม่ของเกษตรกร
หนึ่งในไฮไลต์สำคัญของการลงพื้นที่ครั้งนี้ คือการเปิดตัวมันสำปะหลังพันธุ์ใหม่ล่าสุด “กวก.ระยอง 19” ซึ่งกรมวิชาการเกษตรใช้เวลาปรับปรุงพันธุ์มาตั้งแต่ปี 2563 สายพันธุ์ใหม่นี้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อรับมือกับปัญหาโดยตรง ทั้งต้านทานโรคใบด่างและโรคพุ่มแจ้ได้ดี พร้อมให้ผลผลิตเฉลี่ย 6-8 ตันต่อไร่ และหากมีระบบชลประทานที่เหมาะสม รวมถึงใช้ชีวภัณฑ์ช่วยจัดการแปลง ก็มีโอกาสเพิ่มผลผลิตได้ถึง 8-10 ตันต่อไร่
อธิบดีกรมวิชาการเกษตรย้ำว่า เป้าหมายสำคัญไม่ใช่แค่การได้พันธุ์ใหม่ แต่คือการทำให้เกษตรกรมีรายได้กลับคืนมาอย่างเป็นรูปธรรม แม้การรับรองพันธุ์พืชจะต้องใช้เวลาตามขั้นตอน แต่จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น กรมวิชาการเกษตรจึงเร่งเดินหน้าทำงานเชิงรุก
โดยตั้งเป้าภายในปี 2570 จะเริ่มขยายแปลงทดลองพันธุ์ “กวก.ระยอง 19” ไปยังเกษตรกรต้นแบบ 8 แห่งทั่วประเทศ เพื่อเก็บข้อมูลจริงในพื้นที่ และคาดว่าจะเห็นผลผลิตชุดแรกในช่วงเดือนพฤษภาคม 2570 ก่อนเข้าสู่กระบวนการรับรองพันธุ์อย่างเป็นทางการ
เร่งขยายท่อนพันธุ์ จากหลักพันสู่หลักล้าน
อีกหนึ่งโจทย์ใหญ่ของพันธุ์ใหม่ คือ “ท่อนพันธุ์” ปัจจุบัน กวก.ระยอง 19 มีท่อนพันธุ์เริ่มต้นเพียงประมาณ 2,000 ท่อน ซึ่งยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของเกษตรกรทั่วประเทศ นายรพีภัทร์ เล่าว่า กรมวิชาการเกษตรจึงนำเทคโนโลยีเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ และเทคโนโลยีขยายพันธุ์แบบทวีคูณเข้ามาช่วย เพื่อเร่งเพิ่มจำนวนให้แตะระดับหลักหมื่นภายในปีนี้ ก่อนขยายไปสู่หลักล้านท่อนในอนาคต
พร้อมกันนี้ ยังมีการเสนอของบประมาณและเงินกู้ฉุกเฉินรวมกว่า 6,500 ล้านบาท เพื่อเร่งผลิตท่อนพันธุ์ต้านทานโรค กระจายสู่เกษตรกร และตั้งเป้าแก้ปัญหาการขาดแคลนท่อนพันธุ์ให้แล้วเสร็จภายใน 5 ปี
ไม่ใช่แค่พันธุ์ดี
แต่ต้องปลูกแบบใหม่
นายรพีภัทร์ ยังกล่าวต่ออีกว่า การใช้พันธุ์ต้านทานโรคเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากต้องการให้เกษตรกรลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตอย่างยั่งยืน จึงได้พัฒนา “แปลงมันสำปะหลังบูรณาการ 8 นวัตกรรม” ที่รวบรวมเทคโนโลยีและองค์ความรู้ไว้ในแปลงเดียว ตั้งแต่การปลูกพืชแซมอย่างถั่วลิสงในช่วง 3-4 เดือนแรก เพื่อสร้างรายได้ระหว่างรอเก็บเกี่ยว การจัดการแมลงศัตรูพืชอย่างเหมาะสม การใช้โดรนเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ไปจนถึงการใช้ชีวภัณฑ์และการจัดการแปลงที่ช่วยลดต้นทุนและลดการใช้สารเคมี
ไฮไลต์สำคัญคือ การยกระดับสู่ “มันสำปะหลังโลว์คาร์บอน” ซึ่งได้รับการรับรองมาตรฐาน T-VER จากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก ถือเป็นหน่วยงานภาครัฐแห่งแรกของไทยที่ได้รับการรับรองในด้านนี้
แนวทางดังกล่าวไม่เพียงช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ลดการใช้ปุ๋ยและสารเคมี แต่ยังเปิดโอกาสให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มจากคาร์บอนเครดิตในอนาคต ซึ่งกำลังเป็นเทรนด์ใหม่ของภาคเกษตรทั่วโลก
ถึงเวลายกระดับมันสำปะหลังไทย
นายรพีภัทร์กล่าวทิ้งท้ายว่า การแก้ปัญหาโรคใบด่างครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงการรับมือกับโรคระบาด แต่คือการยกระดับอุตสาหกรรมมันสำปะหลังไทยทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ
“เราต้องการให้เกษตรกรมีพันธุ์ที่ดี มีเทคโนโลยีที่เหมาะสม ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และสร้างมูลค่าเพิ่มจากแนวคิดโลว์คาร์บอน เพราะอนาคตการแข่งขันไม่ได้วัดกันแค่ผลผลิต แต่ต้องวัดกันที่คุณภาพ ความยั่งยืน และการตอบโจทย์ตลาดโลก”
ท้ายที่สุด หากทุกภาคส่วนเดินหน้าไปในทิศทางเดียวกัน ทั้งการพัฒนาพันธุ์ การผลิตท่อนพันธุ์สะอาด การจัดการแปลงด้วยนวัตกรรม และการสร้างมาตรฐานการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ก็มีโอกาสไม่น้อยที่ประเทศไทยจะสามารถพลิกวิกฤตโรคใบด่าง ให้กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ และพามันสำปะหลังไทยกลับมายืนแถวหน้าของตลาดโลกได้อีกครั้ง
ในภาวะที่โลกกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์เอลนีโญที่ส่งผลกระทบไปทั่วทุกหย่อมหญ้า แน่นอนว่ากลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดคือเกษตรกรที่ต้องพึ่งพาน้ำในการทำมาหากิน เมื่อเกิดสภาวะฝนทิ้งช่วง ปริมาณน้ำฝนสะสมต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้ระดับน้ำในเขื่อนหลักลดลงจนเสี่ยงต่อการเกิดวิกฤตภัยแล้งอย่างรุนแรง “โคก หนอง นา โมเดล” จึงถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญที่จะเข้ามาช่วยบรรเทาและแก้ปัญหาเหล่านี้ แม้ในบางพื้นที่อาจจะยังไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาได้เต็ม 100 เปอร์เซ็นต์ แต่อย่างน้อยก็เป็นเสมือนหลักประกัน ที่ช่วยทุเลาความเดือดร้อน ช่วยให้เกษตรกรรอดพ้นจากภัยแล้ง และยังสามารถสร้างรายได้เลี้ยงปากท้องจากพืชผลที่ปลูกไว้ได้ในคราวเดียวกัน คุณรินทร์-นรินทร์ แสงพิชัย อดีตเทรดเดอร์หนุ่มผู้เคยใช้ชีวิตในเมืองหลวง แต่เมื่อต้องเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 ทำให้ทุกอย่างหยุดนิ่ง และไม่สามารถออกไปใช้ชีวิตตามปกติได้ จึงเกิดความเบื่อหน่ายและทำให้ได้ตระหนักถึงความไม่มั่นคงในชีวิตเมื่อยามอาหารเริ่มขาดแคลน กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาตัดสินใจกลับมาตั้งหลักที่บ้านเกิดในจังหวัดเชียงราย เพื่อพลิกฟื้นผืนดินทำกินเดิมของครอบครัว และก้าวสู่บทบาทผู้ก
อีกไม่นานประเทศไทยจะได้เป็นเจ้าภาพจัดงานระดับโลก ที่รวมเอาความงดงามของพืชพรรณ เทคโนโลยีด้านการเกษตร และวัฒนธรรมจากหลายประเทศ มาไว้ในที่เดียว กับ งานมหกรรมพืชสวนโลกจังหวัดอุดรธานี พ.ศ. 2569 ซึ่งจะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 ถึงวันที่ 14 มีนาคม 2570 รวมระยะเวลา 134 วัน ณ พื้นที่ชุ่มน้ำหนองแด ตำบลกุดสระ อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี ถือเป็นอีกหนึ่งงานสำคัญที่เปิดโอกาสให้ประชาชนได้ท่องเที่ยว เรียนรู้ และสัมผัสประสบการณ์ใหม่ๆ ผ่านโลกของพืชสวนและนวัตกรรมด้านการเกษตร พร้อมช่วยสร้างสีสันให้กับการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ขณะนี้การเตรียมความพร้อมของงานมีความคืบหน้าอย่างมาก และพร้อมเกือบสมบูรณ์แล้ว โดยการจัดสวนภายในพื้นที่งานดำเนินการไปได้เกือบ 100% เหลือเพียงสวนขององค์กรภายในประเทศบางส่วน และสวนจากนานาชาติอีก 15 ประเทศ ที่กำลังทยอยเข้ามาดำเนินการจัดแสดง ซึ่งหลายองค์กรได้เริ่มเข้าพื้นที่แล้ว ถือเป็นความคืบหน้าที่สำคัญก่อนการเปิดงานอย่างเป็นทางการ นอกจากพื้นที่จัดแสดงสวนแล้ว อาคารสำคัญภายในงานจำนวน 4-5 หลัง ก็สร้
คณะกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูฯ อนุมัติ 25 แผนองค์กรเกษตรกร เตรียมพร้อมงานฟื้นฟูและพัฒนาทั่วประเทศ นางวรรณี มหานีรานนท์ เลขาธิการสำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร (กฟก.) และในฐานะเลขานุการคณะกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร เปิดเผยว่า สำนักงาน กฟก. ได้จัดประชุมคณะกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร ครั้งที่ 23/2569 โดยมี นายกุญชร สุธรรมวิจิตร ทำหน้าที่ประธานการประชุม ซึ่งที่ประชุมได้พิจารณาอนุมัติแผนองค์กรเกษตรกร จำนวน 25 แผน โดยไม่ผูกพันงบประมาณ ประกอบด้วย โครงการเงินกู้ยืม 8 แผน โครงการเงินอุดหนุน 6 แผน และโครงการเงินอุดหนุนกรณีภัยพิบัติ 11 แผน เพื่อเตรียมความพร้อมในการขับเคลื่อนโครงการฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกรในทุกภูมิภาคของประเทศ สำหรับโครงการที่มีวงเงินเกิน 500,000 บาท คณะกรรมการบริหารฯ ได้อนุมัติเงินกู้ยืมให้แก่องค์กรเกษตรกร จำนวน 2 โครงการ วงเงินรวม 1,900,000 บาท ได้แก่ โครงการพัฒนาการแปรรูปพืชสมุนไพร (ข่าตากแห้ง) ของกลุ่มบ้านทรายงาม 2 จังหวัดอุตรดิตถ์ และโครงการรวบรวมผลผลิตเกษตรอินทรีย์และการแปรรูป ของกลุ่มฮักน้ำจาง จังหวัดลำปาง นอกจากนี้ที่ประชุมยังรับทราบผลการเบิกจ่า
แม้โรคใบด่างมันสำปะหลังจะยังคงเป็นวิกฤตสำคัญ ที่สร้างความเสียหายให้กับแปลงปลูกทั่วประเทศ แต่เกษตรกรต้นแบบในจังหวัดระยองกลับพิสูจน์ให้เห็นว่า หากเริ่มต้นด้วย “ท่อนพันธุ์สะอาด” ควบคู่กับการวิเคราะห์ดินและจัดการธาตุอาหารอย่างถูกต้อง ก็สามารถยกระดับผลผลิตได้ถึง 6 ตันต่อไร่ พร้อมลดความเสี่ยงจากโรค และเพิ่มรายได้อย่างเป็นรูปธรรม นี่คือแนวทางที่กรมวิชาการเกษตรกำลังผลักดันให้เกิดขึ้นในพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังทั่วประเทศ เพื่อฟื้นศักยภาพการผลิตของพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญต่ออุตสาหกรรมอาหาร อาหารสัตว์ แป้ง เอทานอล และการส่งออกของไทย คุณศศิญา ปานตั้น รองอธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังในแต่ละพื้นที่ มีความรุนแรงและลักษณะการระบาดแตกต่างกัน การแก้ปัญหาจึงไม่สามารถใช้แนวทางเดียวได้ทั้งหมด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการเริ่มต้นด้วย “ท่อนพันธุ์สะอาด” เพราะโรคใบด่างเกิดจากเชื้อไวรัส ไม่สามารถรักษาให้หายได้ เมื่อแปลงปลูกติดโรคแล้ว สิ่งที่ต้องทำคือกำจัดต้นที่เป็นโรคและป้องกันไม่ให้แพร่กระจายไปยังพื้นที่อื่น กรมวิชาการเกษตรจึงเร่งถ่ายทอดองค์ความรู้แก่เกษตรกร ตั้งแต่การคัดเลือกท่อนพันธุ์ที
