น้ำมันหอมระเหย (Essential Oil) คือ น้ำมันกลิ่นหอมที่พืชสร้างขึ้นและเก็บไว้ในดอก ใบ ผล ลำต้น ตลอดจนเมล็ด ซึ่งกลิ่นเหล่านี้ มีคุณสมบัติเด่นที่แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับองค์ประกอบทางเคมีของน้ำมันหอมระเหยที่อยู่ในพืชแต่ละชนิดเช่น สารterpinenในน้ำมันไพลมีสรรพคุณคลายกล้ามเนื้อ สาร eugenol ในน้ำมันหอมระเหยที่ได้จากพืชตระกูลกะเพราช่วยดึงดูลแมลง ส่วนสาร Citronellol oil จากใบตะไคร้หอมช่วยไล่แมลง ขณะที่สารชาวิโคล (Chavicol) จากใบพลูมีคุณสมบัติยับยั้งการเจริญของเชื้อจุลินทรีย์บางชนิด
ทุกวันนี้ น้ำมันหอมระเหยของไทย ที่สกัดจากพืชสมุนไพรตามธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ ใบไม้ และเปลือกไม้ โดยน้ำมันหอมระเหยบริสุทธิ์ที่ได้จากการกลั่นแยกจะมีกลิ่นหอมและติดทนกว่าน้ำมันหอมระเหยที่ผสมจากสารเคมีเลียนแบบธรรมชาติแล้ว ยังมีคุณสมบัติทางยาที่โดดเด่นมีสารประกอบที่มีกลไกออกฤทธิ์ที่มีผลต่อระบบต่างๆ ของร่างกาย ช่วยบรรเทาอาการไข้ ปวดหัว วิงเวียน คลื่นไส้อาเจียนได้ ฯลฯ จึงเป็นที่ต้องการตลาดทั้งในประเทศและส่งออก
น้ำมันหอมระเหย ถือเป็นหัวใจสำคัญของอุตสาหกรรมเครื่องหอมและสปา ทำหน้าที่สร้างเอกลักษณ์และบำบัดด้วยกลิ่น (Aromatherapy) นิยมใช้นวดสปา นวดแผนไทย และใช้เครื่องพ่นกระจายกลิ่น เพื่อสร้างความผ่อนคลายแล้ว น้ำมันหอมระเหยยังถูกใช้ในอุตสาหกรรมยา รวมทั้งอุตสาหกรรมเครื่องสำอางและความงาม โดยเป็นส่วนผสมของเครื่องสำอาง สบู่ ยาสระผม ธูปหอม ครีมนวด น้ำมันนวด น้ำหอม ผลิตภัณฑ์ไล่แมลงต่างๆ ฯลฯ
นวัตกรรมกระบวนการกลั่นสมุนไพร
เพื่อเพิ่มมูลค่าทางธุรกิจของสมุนไพรไทย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน (มทร.อีสาน) วิทยาเขตขอนแก่นได้เปิดตัวนวัตกรรมกระบวนการกลั่นสมุนไพร สร้างเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน ภายใน “มหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2569 ” ซึ่งจัดโดย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ในช่วงกลางปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นที่สนใจของผู้ประกอบการด้านสมุนไพรและธุรกิจสปา
ผศ.ดร.เครือวัลย์ มาลาศรี อาจารย์ประจำสาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรมมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตขอนแก่นให้ข้อมูลว่า มทร.อีสาน ขอนแก่น ได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ ( บพท. ) ให้ดำเนินนำร่องช่วยแก้ไขปัญหาความยากจนให้เบาบางลง พร้อมช่วยยกระดับเศรษฐกิจฐานราก ในกลุ่มจังหวัดอีสานตอนกลาง (ร้อยเอ็ด, ขอนแก่น, มหาสารคาม และกาฬสินธุ์) ซึ่งรู้จักในชื่อ “ร้อยแก่นสารสินธุ์” ซึ่งมีเส้นความยากจนอยู่ต่ำสุดเสมอ
ทีมนักวิจัย มทร.อีสานขอนแก่น จึงเกิดแนวคิดเปลี่ยนสมุนไพรพื้นถิ่นอีสาน สู่ผลิตภัณฑ์น้ำมันหอมระเหยที่มีมูลค่าสูง โดยแปรรูปด้วยนวัตกรรมการกลั่นที่ทันสมัย เพื่อยกระดับสมุนไพรท้องถิ่นให้มีมาตรฐาน ตอบโจทย์ความต้องการของตลาดสุขภาพและตลาด Wellness ที่กำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง ทั้งในไทยและต่างประเทศ สร้างรายได้ที่มั่นคงให้เกษตรกร วิสาหกิจชุมชนและผู้ประกอบการตลอดห่วงโซ่คุณค่า จากพืชสมุนไพรในชุมชน สู่ผลิตภัณฑ์ที่พร้อมแข่งขันในตลาดโลกอย่างยั่งยืน
จุดเด่นของนวัตกรรมเครื่องกลั่น
ดร.บุญสิริ ปิตตาแสง อาจารย์ประจำสาขาวิชาครุศาสตร์อุตสาหกรรมเครื่องกล คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตขอนแก่น กล่าวว่า เครื่องกลั่นอุตสาหกรรมแบบเดิมมีขนาดใหญ่ ต้องลงทุนสูง ใช้วัตถุดิบจำนวนมาก สิ้นเปลืองเชื้อเพลิง หากใช้การกลั่นระดับครัวเรือน มักใช้วัสดุไม่ได้มาตรฐาน ควบคุมอุณหภูมิยาก คุณภาพสารไม่คงที่ อัตราผลิตน้ำมันน้อย
แต่นวัตกรรมเครื่องกลั่นของ มทร.อีสานขอนแก่น พลิกโฉมการกลั่นสมุนไพรสู่มาตรฐานการผลิตระดับชุมชน เพราะมีจุดเด่นสำคัญคือ เป็นระบบกลั่นด้วยชุดควบแน่นที่ได้รับการออกแบบใหม่ ช่วยเพิ่มปริมาณน้ำมันหอมระเหย ลดระยะเวลาในการผลิต และรักษาคุณภาพของสารสำคัญจากสมุนไพรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้เกษตรกรและวิสาหกิจชุมชนสามารถยกระดับวัตถุดิบทางการเกษตรสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงได้ด้วยตัวเอง
ถังกลั่นขนาดบรรจุ 30 ลิตร กว้าง 2 เมตร สูง 1.5 เมตร น้ำหนัก 50 กก. อายุการใช้งานประมาณ 4 ปี ผลิตจากสแตนเลส 304 คุณภาพสูง ไม่ปนเปื้อนโลหะ ได้กลิ่นชัดเจน สะอาด ได้น้ำมันปริมาณมากขึ้น ต่อรอบการกลั่นและคุณภาพคงที่ ลดเวลาในการกลั่น เพิ่มประสิทธิภาพการควบแน่นใช้พลังงานน้อยลง รองรับเชื้อเพลิงชีวมวล ลดการใช้พลังงานฟอสซิส เพิ่มประสิทธิภาพในการกลั่น ลดระยะเวลาเปลี่ยนวัตถุดิบต่อรอบการกลั่น ควบคุมอุณหภูมิได้แม่นยำ กลั่นได้คุณภาพสูง
ผลการวิจัย พบว่า ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดในการกลั่น คือ 120 -150 นาที จะให้ปริมาณน้ำมันหอมระเหยออกมาสูงที่สุด ปริมาณลดลงหลังจาก 150 นาที เนื่องจากสารสำคัญถูกสกัดออกไปจนหมด และความร้อนเริ่มทำให้คุณภาพของน้ำมันเสื่อมลง ตะไคร้ให้ปริมาณสูงที่สุด รองลงมาคือ มะกรูด ไพล และขมิ้นชันตามลำดับ
นวัตกรรมเครื่องกลั่นสู่ผู้ใช้งานจริง
สมุนไพรท้องถิ่นกำลังกลายเป็นพืชเศรษฐกิจใหม่ของชุมชน เมื่อถูกนำมาแปรรูปกลั่นเป็นน้ำมันหอมระเหยและผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง ช่วยสร้างรายได้หมุนเวียนภายในพื้นที่ เพิ่มโอกาสทางการตลาด และสร้างอาชีพ ที่มั่นคงให้เกษตรกรไทย
อ.อินทร์ธัชว์ ศรีบุตต์ คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสกลนครกล่าวว่า จากการทดลองพบว่า พืชสมุนไพรท้องถิ่นที่มีศักยภาพนำมาผ่านกระบวนการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันหอมระเหยซี่งเป็นที่ต้องการของตลาด ได้แก่
1. ว่านสาวหลง (น้ำหอม ผลิตภัณฑ์อโรม่า เทียนหอม สเปรย์ปรับอากาศ ) ตะไคร้ ( สเปรย์ไล่ยุง น้ำมันนวด สเปรย์ปรับอากาศ น้ำมันอโรม่า )
2. กระชาย ( น้ำมันนวด ผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผม ผลิตภัณฑ์สุขภาพ สเปรย์สมุนไพร )
3. ไพล ( น้ำมันนวดคลายกล้ามเนื้อ ยาหม่อง ลูกประคบ ผลิตภัณฑ์สปา )
4. ข่า ( น้ำมันนวด ผลิตภัณฑ์สปา อโรมาเธอราพี น้ำกลั่นสมุนไพร ผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย )
5.ขมิ้น ( สบู่สมุนไพร โลชั่น ครีมบำรุงผิว น้ำมันนวด สเปรย์บำรุงผิว ผลิตภัณฑ์ดูแลผิว )
6. เห็ดเยื่อไผ่ (เซรั่มบำรุงผิว ครีมบำรุง ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง)
ที่ผ่านมา ทีมนักวิจัยได้ส่งต่อนวัตกรรมเครื่องกลั่น สู่ชุมชนต้นแบบปลูกสมุนไพร ในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธ์ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนผลิตสมุนไพรเดชาสมงาม ซึ่งเป็นผู้ผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์สมุนไพร วิสาหกิจแปรรูปสมุนไพรบ้านสังข์ จังหวัดร้อยเอ็ด ซึ่งมีพื้นที่ปลูกสมุนไพร ได้แก่ ตะไคร้ ขมิ้น ไพล และข่า เนื้อที่ปลูกรวมกว่า 10 ไร่ 2 งาน ครัวเรือนที่ร่วมปลูกกว่า 30 ครัวเรือน สร้างผลกระทบเชิงบวก กับพื้นที่ชุมชนในห่วงโซ่ 402 ครัวเรือน 2 พันคน และ จังหวัดร้อยเอ็ด 50 ครัวเรือน 200 คน ช่วยสร้างอาชีพ สร้างรายได้ และยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนอย่างยั่งยืน โดย นำสมุนไพรในพื้นที่มาใช้ประโยชน์อยู่ก่อนหน้านี้ ให้มีคุณภาพและมีมาตราฐาน จนสามารถส่งขายไปยังต่างประเทศสร้างรายได้ให้กับชุมชนได้อย่างยั่งยืน ตลอดจน หจก.ดีเอสเฮิร์บ จำกัด ซึ่งเป็นผู้ประกอบการรับจ้างกลั่น OEM สินค้าที่ผ่านกระบวนการผลิตด้วยนวัตกรรมดังกล่าว ได้มาตรฐานการผลิตของ อย. GMPและโอทอป
สินค้าน้ำมันหอมระเหยได้มาตรฐานสากลเป็นที่ต้องการสูงในกลุ่มอุตสาหกรรมสปาและอโรม่า ในประเทศต่างๆ สามารถส่งออกผ่านตัวแทนจำหน่ายไปยังตลาดต่างประเทศได้แก่ กลุ่มตะวันออกกลาง และเอเซียแล้ว ด้านตลาดในประเทศ ทีมนักวิจัยยังได้สร้างโมเดลธุรกิจชุมชนและแพตฟอร์ม “ ร้านร่ำรวย ” ซึ่งพัฒนาเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม เพื่อเชื่อมโยง “ คนซื้อ เจอ คนสวน ” ซึ่งปัจจุบันสินค้าน้ำมันหอมระเหยในโครงการนี้ ผลิตให้กับโรงพยาบาลธวัชบุรี และโรงพยาบาลสุวรรณภูมิ
สืบเนื่องจากนายวัชระพล ขาวขำ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้สั่งการให้กรมประมงเร่งแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ โดยมุ่งการจำกัดพื้นที่การระบาด การกำจัดปลาหมอคางดำออกจากระบบนิเวศ และการส่งเสริมการนำปลาไปใช้ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ เพื่อสร้างแรงจูงใจในการจำกัดและกำจัดจำนวนประชากรปลาหมอคางดำนั้น ล่าสุด สำนักงานประมงจังหวัดราชบุรีร่วมกับหน่วยงานคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบายของกรมประมง (Fisheries Co-ordinator : FC) จังหวัดราชบุรี ประกอบด้วย ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดราชบุรี ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดเพชรบุรี หน่วยป้องกันและปราบปรามประมงน้ำจืดเขื่อนแก่งกระจาน เพชรบุรี และเทศบาลตำบลเจ็ดเสมียน จัดกิจกรรม “ลงแขกลงคลองกำจัดปลาหมอคางดำ” พร้อมประกวดแข่งขันจับปลาหมอคางดำชิงเงินรางวัล 1พันบาท ระหว่างวันที่ 6–7 สิงหาคม 2569 ในพื้นที่คลองหนองบางงู หมู่ที่ 6 ตำบลเจ็ดเสมียน อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี นายอำนาจ จีนขาวขำ ประมงจังหวัดราชบุรีกล่าวว่า สำนักงานประมงจังหวัดราชบุรี ได้จัดกิจกรรมแข่งขันจับปลาหมอคางดำควบคู่กับกิจกรรม “ลงแขกลงคลอง” บริเวณคลองหนองบางงู หมู่ 6 ต.เจ็ด
“วานิลลา” พืชมูลค่าสูงที่กำลังมาแรงในกลุ่มเกษตรกรไทย หลายคนมีทุนมากพอจะลงแปลงใหญ่ แต่ก็มีอีกไม่น้อยที่อยากทดลองปลูกแต่ติดเรื่อง “พื้นที่และงบประมาณ” วันนี้ เทคโนโลยีชาวบ้าน มีเทคนิคเด็ดจาก คุณอ้อ-สาวิตตรี สระทองเทียน เจ้าของ The Vanilla จ.นครปฐม มาถ่ายทอดวิธีการปลูกวานิลลาในตะกร้าหรือเข่ง สำหรับคนที่อยากปลูกประดับไว้ข้างบ้าน หรือปลูกทดลองมือก่อนขยายแปลงจริงในอนาคต โดยไม่ต้องสร้างโรงเรือนให้เปลืองงบ อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม 1. ตะกร้า/เข่งพลาสติก แบบมีรูระบายน้ำรอบทิศทาง ขนาดกว้างประมาณ 23-25 นิ้ว 2. เชือกโยงทุเรียน (เชือกริบบิ้น) แข็งแรง ทนทาน ตากแดด 2-3 ปีไม่เปื่อย (เหนือกว่าเชือกฟางและใช้ง่ายกว่าลวด) 3. ตาข่ายพลาสติก สำหรับม้วนทำเสากลาง 4. กาบมะพร้าวสับ วัสดุปลูกหลัก วิธีการปลูกทีละขั้นตอน 1. ขึ้นเสาและเตรียมกระถาง ม้วนตาข่ายพลาสติกเป็นทรงกระบอก ให้สูงเลยขอบตะกร้าขึ้นมาประมาณ 80-90 เซนติเมตร 2. วางเสาตาข่ายไว้ตรงกึ่งกลางตะกร้า แล้วใช้เชือกโยงทุเรียนมัดขึงเสากับตะกร้าให้แน่นหนา ไม่หลุดเขยื้อน 3. อัดกาบมะพร้าวสับใส่ลงในช่องกลางเสาตาข่ายจนเต็ม และโรยกาบมะพร้าวสับรอบๆ เสาในเข่งให้เต็มเช่นกัน
วันที่ 5 สิงหาคม 2569 เวลา 10.00 น. ณ ห้องประชุม 6A สำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร นายกุญชร สุธรรมวิจิตร รองประธานกรรมการบริหาร ปฏิบัติหน้าที่แทนประธานกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการบริหาร ครั้งที่ 27/2569 โดยมี นางวรรณี มหานีรานนท์ เลขาธิการสำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร (กฟก.) ทำหน้าที่เลขานุการคณะ นางวรรณี เปิดเผยว่า การประชุมครั้งนี้มีระเบียบวาระเพื่อพิจารณา ซึ่งที่ประชุมมีมติอนุมัติแผนองค์กรเกษตรกร ภายใต้โครงการฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 จำนวน 133 แผน/โครงการ วงเงินรวม 9,928,928 บาท เพื่อส่งเสริมการฟื้นฟูอาชีพ เพิ่มศักยภาพการผลิต สร้างรายได้ และเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรเกษตรกรในทุกภูมิภาคของประเทศ ประกอบด้วย แผนเงินอุดหนุน จำนวน 118 แผน วงเงิน 6.29 ล้านบาท แผนเงินกู้ยืม จำนวน 8 แผน วงเงิน 3.24 ล้านบาท และแผนอุดหนุนเพื่อช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ จำนวน 7 แผน วงเงิน 400,000 บาท ทั้งนี้ คณะกรรมการบริหารฯ ได้ให้ข้อเสนอแนะและกำชับให้สำนักงานตรวจสอบรายละเอียดของทุกโครงการอย่างรอบคอบ ให้เป็นไปตา
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เดินหน้าดึงศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) สร้างความเข้มแข็งภาคการเกษตรไทย รับมือโลกที่เปลี่ยนแปลงและมีความผันผวนรอบด้าน ทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น ความผันผวนของตลาด และการแข่งขันที่ทวีความรุนแรง โดยมุ่งส่งเสริมให้เกษตรกรมีองค์ความรู้ เท่าทันสถานการณ์ และสามารถนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดต้นทุน ยกระดับคุณภาพสินค้า และสร้างรายได้อย่างยั่งยืน นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวภายหลังเปิดโครงการ “ตลาดองค์ความรู้สู่การพัฒนาเกษตรนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืนเกษตรกรไทย” ณ จังหวัดกาญจนบุรี ว่าการขับเคลื่อนภาคการเกษตรท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง จำเป็นต้องทำให้องค์ความรู้เข้าถึงเกษตรกรและสามารถนำไปใช้ได้จริง ซึ่งการให้ “เกษตรกรเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา” และเปิดพื้นที่ให้เกิดการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้จากผู้ที่ปฏิบัติจริงในพื้นที่ เชื่อมโยงกับองค์ความรู้จากภาครัฐ นักวิชาการ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา เพื่อนำไปสู่การพัฒนาที่ตอบโจทย์บริบทของแต่ละพื้นที่ ปัจจุบ
