ท่ามกลางสถานการณ์ต้นทุนการผลิตภาคเกษตรที่พุ่งสูง โดยเฉพาะ “ปุ๋ยเคมี” ที่ปรับราคาขึ้นต่อเนื่อง กลายเป็นแรงกดดันสำคัญต่อเกษตรกรไทยในทุกภูมิภาค หลายพื้นที่เริ่มมองหาทางเลือกใหม่ที่ไม่เพียงช่วยลดต้นทุน แต่ยังต้องตอบโจทย์ความยั่งยืนของดินและสิ่งแวดล้อม หนึ่งในทางออกที่กำลังได้รับความสนใจคือ “การทำปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกลับกอง” เทคโนโลยีง่ายๆ แต่ให้ผลลัพธ์คุ้มค่าในระยะยาว
การทำปุ๋ยหมักรูปแบบนี้ อาศัยหลักการทางวิทยาศาสตร์ที่เรียกว่า การพาความร้อน (Chimney Convection) ร่วมกับกระบวนการย่อยสลายแบบใช้ออกซิเจน (Aerobic Decomposition) โดยภายในกองปุ๋ยจะเกิดความร้อนจากกิจกรรมของจุลินทรีย์ ความร้อนดังกล่าวจะลอยตัวขึ้น ทำให้อากาศเย็นจากภายนอกไหลเข้ามาแทนที่ เกิดการหมุนเวียนอากาศตามธรรมชาติ ส่งผลให้การย่อยสลายเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องโดยไม่จำเป็นต้อง “พลิกกอง” เหมือนวิธีดั้งเดิม
หัวใจสำคัญของการทำปุ๋ยหมักอยู่ที่ “สัดส่วนของวัตถุดิบ” ซึ่งต้องสมดุลระหว่างคาร์บอนและไนโตรเจน โดยคาร์บอนมาจากเศษพืช เช่น ฟางข้าว ใบไม้ หรือซังข้าวโพด ขณะที่ไนโตรเจนมาจากมูลสัตว์ เช่น มูลวัว มูลไก่ หรือมูลสุกร อัตราส่วนที่เหมาะสมคือ 4 ต่อ 1 นอกจากนี้ ยังต้องมีองค์ประกอบสำคัญอีก 3 ประการ ได้แก่ ความชื้น ออกซิเจน และจุลินทรีย์ ซึ่งเป็นตัวขับเคลื่อนกระบวนการย่อยสลายทั้งหมด
ขั้นตอนการทำไม่ซับซ้อน เริ่มจากการวางเศษพืชเป็นชั้นหนาประมาณ 10 เซนติเมตร จากนั้นโรยมูลสัตว์ทับ แล้วทำสลับชั้นไปเรื่อยๆ พร้อมจัดรูปทรงกองให้เป็น “ทรงสามเหลี่ยม” ซึ่งถือเป็นจุดเด่นของเทคนิคนี้ เพราะช่วยให้การระบายอากาศภายในกองมีประสิทธิภาพมากขึ้น ความสูงของกองไม่ควรเกิน 150 เซนติเมตร และต้องรดน้ำให้มีความชื้นพอเหมาะ โดยไม่ให้มีน้ำไหลออกจากกอง
ในระหว่างการหมัก ทุกๆ 10 วัน ควรใช้ไม้แทงกองปุ๋ยเพื่อสร้างช่องอากาศ ช่วยให้จุลินทรีย์ทำงานได้ดีขึ้น ที่สำคัญคือ “ห้ามเหยียบกองปุ๋ย” เพราะจะทำให้โครงสร้างแน่น อากาศไม่สามารถไหลเวียนได้ ส่งผลให้กระบวนการย่อยสลายช้าลง
ข้อดีของปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกอง นอกจากช่วยลดแรงงานและเวลาแล้ว ยังได้ปุ๋ยอินทรีย์ที่มีคุณภาพ อุดมไปด้วยธาตุอาหารหลัก ธาตุอาหารรอง และจุลธาตุที่จำเป็นต่อพืช อีกทั้งยังช่วยปรับปรุงโครงสร้างดิน เพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำ และฟื้นฟูระบบนิเวศในดิน ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการเกษตรระยะยาว
ในด้านการใช้งาน ปุ๋ยหมักสามารถใส่ได้ในอัตรา 300-3,000 กิโลกรัมต่อไร่ หรือไม่เกิน 2 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสภาพดินและชนิดพืชที่ปลูก
ฉะนั้นในยุคที่ต้นทุนการผลิตผันผวนและไม่แน่นอน การพึ่งพาปัจจัยภายนอกเพียงอย่างเดียวอาจไม่ใช่คำตอบอีกต่อไป การหันกลับมาใช้ทรัพยากรในฟาร์ม เช่น เศษพืชและมูลสัตว์ เพื่อผลิตปุ๋ยใช้เอง ไม่เพียงช่วยลดค่าใช้จ่าย แต่ยังเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันทางการเกษตรให้กับเกษตรกรไทย
ปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกอง จึงไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่กำลังกลายเป็น “คำตอบ” ของเกษตรกรยุคใหม่ ที่ต้องการทั้งความคุ้มค่า ประสิทธิภาพ และความยั่งยืนในระยะยาว
อ้างอิง
กรมส่งเสริมการเกษตร
กองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 08 เมษายน 2569
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
หลายๆ คนอยากจะมีแปลงปลูกดอกไม้สวยๆ ไว้ชื่นชม แต่จะปลูกยังไงให้รอดไม่ตุยไปก่อน วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะมาแนะนำสายพันธุ์กุหลาบที่ใครปลูกก็รอด ปลูกประดับบ้าน ประดับสวน หรือจะปลูกให้แฟน คนที่รัก แทนความหมายดีๆ ให้กันได้ การปลูกกุหลาบต้องมาจากความใส่ใจ คอยดูแล หมั่นรดน้ำ ให้ปุ๋ย เพื่อให้ดอกสมบูรณ์เจริญงอกงาม ก่อนที่จะเริ่มปลูก ควรศึกษาสายพันธุ์ที่จะนำมาปลูกก่อน ว่ากุหลาบชอบอะไร บางสายพันธุ์ชอบแดด ทนโรค แต่สิ่งสำคัญที่สุดของการปลูกกุหลาบคือดิน ต้องเป็นดินเฉพาะสำหรับปลูกกุหลาบจะทำให้เจริญเติบโตได้ดีนั่นเอง 1. กุหลาบมองเคอร์ Mon Coeur ชื่อภาษาฝรั่งเศส แปลว่า My heart หรือหัวใจของฉัน จุดเด่น : ดูแลง่าย ทนโรค โตเร็ว ไม่มีหนาม เป็นสายพันธุ์ที่ทนความร้อนในไทยได้อย่างดี เป็นรูปทรงถ้วย เป็นกุหลาบพุ่มสูง สามารถสูงได้ถึง 185 เซนติเมตร เป็นสายพันธุ์ที่ตอบโจทย์หลายๆ คน ทนโรค ทนแมลงได้ดี 2. กุหลาบชัวร์เอมมานูเอล Soeur Emmanuelle เป็นกุหลาบฝรั่งเศส ลักษณะต้นเป็นพุ่มสูง สามารถปล่อยเลื้อยได้ ถ้าปลูกในไทยจะสามารถสูงถึง 3-4 เมตร ดอกใหญ่ สีชมพูม่วงอ่อนๆ มีกลิ่นหอมแรง จุดเด่น : สามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี ดอกดก
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
