ท่ามกลางแรงกดดันของภาคเกษตรไทยทั้งเรื่องต้นทุนที่พุ่งสูง สภาพดินที่เสื่อมโทรม และโจทย์ด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มข้นขึ้น “ไบโอชาร์” กำลังถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นหนึ่งในคำตอบใหม่ของระบบการผลิตที่ยั่งยืนมากขึ้น
ดร.สัญชัย คูบูรณ์ จากทีมวิจัยตัวเร่งปฏิกิริยา (CAT) กลุ่มวิจัยการเร่งปฏิกิริยาระดับนาโน การดูดซับและการคำนวณ (NCAS) นาโนเทค สวทช. อธิบายว่า ในหลายประเทศ โดยเฉพาะญี่ปุ่นและออสเตรเลีย ไบโอชาร์ถูกนำไปใช้ในภาคเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในฐานะวัสดุปลูกทดแทนพีทมอส และเป็นสารปรับปรุงดินที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต
กลุ่มวิจัยการเร่งปฏิกิริยาระดับนาโน การดูดซับและการคำนวณ (NCAS) นาโนเทค สวทช.
มีข้อมูลจากงานวิจัยจำนวนมากรองรับว่า การใช้ไบโอชาร์ร่วมกับปุ๋ยสามารถลดการใช้ปุ๋ยลงได้ประมาณ 20% โดยไม่กระทบต่อผลผลิต ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของวัสดุชนิดนี้ในฐานะเครื่องมือช่วยลดต้นทุนในระยะยาว
“เมื่อหันกลับมามองบริบทของประเทศไทยยังพบว่า การใช้งานไบโอชาร์ยังไม่แพร่หลายมากนัก ส่วนหนึ่งมาจากข้อจำกัด ด้านต้นทุนการผลิตที่ยังสูง เมื่อเทียบกับวัสดุปลูกทั่วไปในตลาด รวมถึงการรับรู้ของผู้ใช้งานที่ยังไม่เข้าใจคุณสมบัติ และวิธีการใช้อย่างถูกต้อง ทำให้ไบโอชาร์ยังคงอยู่ในสถานะเทคโนโลยีที่มีศักยภาพ แต่ยังไม่ถูกใช้เต็มที่”
ชี้ทางรอดไบโอชาร์ไทย ลดต้นทุนด้วยโซนนิ่ง
บริหารชีวมวลทั้งระบบ
ดร.สัญชัย กล่าวต่อไปให้เห็นว่า การผลักดันไบโอชาร์ในประเทศไทยจำเป็นต้องมองในระดับ “ระบบ” มากกว่าการพัฒนาเฉพาะตัววัสดุ โดยเริ่มตั้งแต่การบริหารจัดการวัตถุดิบทางการเกษตรที่ควรถูกนิยามใหม่จาก “ของเหลือทิ้ง” เป็น “ของเหลือใช้” ที่ยังมีคุณค่าและสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ต่อ โดยกระบวนการเปลี่ยนชีวมวลเหล่านี้ให้เป็นไบโอชาร์อาศัยเทคโนโลยี Pyrolysis หรือการให้ความร้อนในสภาวะที่มีออกซิเจนจำกัด แม้จะเป็นกระบวนการที่มีประสิทธิภาพ แต่ก็ต้องอาศัยพลังงานและการควบคุมที่เหมาะสม จึงมีต้นทุนเข้ามาเกี่ยวข้องโดยตรง
“ปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่งคือ เรื่องของการขนส่งและการจัดเก็บวัตถุดิบ หากชีวมวลกระจายตัวอยู่ไกลจากแหล่งผลิต จะทำให้ต้นทุนเพิ่มสูงขึ้นทันที ดังนั้นแนวคิดโซนนิ่งหรือการจัดวางพื้นที่วัตถุดิบ แหล่งผลิต และพื้นที่ใช้งานให้อยู่ใกล้กัน จึงเป็นหัวใจสำคัญที่จะทำให้ไบโอชาร์สามารถแข่งขันในเชิงเศรษฐกิจได้”
ในมุมของโอกาสทางธุรกิจ ดร.สัญชัยมองว่า หากมีการวางแผนที่ดี ไบโอชาร์สามารถต่อยอดเป็นแหล่งรายได้ใหม่ให้กับเกษตรกรและชุมชนได้ ไม่จำเป็นต้องจำกัดอยู่แค่การผลิตในระดับอุตสาหกรรม แต่สามารถเริ่มต้นได้ตั้งแต่ระดับครัวเรือนหรือวิสาหกิจชุมชน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีชีวมวลจำนวนมาก เช่น ซังข้าวโพด แกลบ หรือเศษไม้ ซึ่งหากสามารถรวบรวมและแปรรูปได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็อาจสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุที่เคยถูกมองข้ามได้อย่างเป็นรูปธรรม
ทางด้านในเชิงเทคโนโลยี ปัจจุบันนาโนเทค สวทช. ดร.สัญชัย บอกว่า ได้ทำการพัฒนาเตาผลิตไบโอชาร์ในระดับกึ่งอุตสาหกรรมที่สามารถรองรับชีวมวลประมาณ 1-2 ตันต่อวัน และให้ผลผลิตไบโอชาร์ในสัดส่วนราว 30% ของวัตถุดิบ โดยมีความชื้นไม่เกิน 20-30% ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับที่สามารถนำไปใช้งานต่อได้ทันที ต้นทุนของระบบดังกล่าวอยู่ที่ประมาณ 5-10 ล้านบาท เหมาะสำหรับภาคอุตสาหกรรมหรือกลุ่มที่ต้องการทดลองความเป็นไปได้ในเชิงพาณิชย์
ขณะเดียวกัน สำหรับเกษตรกรรายย่อยก็มีทางเลือกเป็นเตาขนาดเล็กที่มีจำหน่ายทั่วไปหรือพัฒนาโดยนักวิจัยในมหาวิทยาลัยต่างๆ ทั่วประเทศ ซึ่งสามารถใช้ผลิตไบโอชาร์ในระดับครัวเรือนได้
ไบโอชาร์ช่วยอุ้มน้ำ-ลดปุ๋ย
ฟื้นดินยั่งยืน แต่ต้องคุมการเผา
ดร.สัญชัย กล่าวถึงความสำคัญของความปลอดภัยในการใช้งาน เนื่องจากกระบวนการผลิตเกี่ยวข้องกับความร้อนสูงและก๊าซจากการเผาไหม้ หากขาดความเข้าใจอาจก่อให้เกิดอันตรายได้ เพราะยังต้องคำนึงถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการควบคุมไม่ให้เกิดฝุ่น PM 2.5 จากการเผาที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญในบริบทของประเทศไทย
เมื่อพิจารณาในมิติของการใช้งานในแปลงเกษตร ไบโอชาร์มีคุณสมบัติเด่นจากโครงสร้างที่มีรูพรุนจำนวนมาก ทำให้สามารถกักเก็บน้ำและธาตุอาหารได้ดี ส่งผลให้การปลดปล่อยธาตุอาหารเป็นไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป ลดการสูญเสียจากการชะล้าง และช่วยลดความถี่ในการใส่ปุ๋ย ซึ่งไม่เพียงช่วยลดต้นทุนปุ๋ย แต่ยังลดค่าแรงงานในระยะยาวอีกด้วย
“ไบโอชาร์ยังช่วยเพิ่มปริมาณอินทรียวัตถุในดิน เสริมสร้างโครงสร้างดินให้เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของรากพืช และยังเป็นแหล่งอาศัยของจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศของดิน”
อย่างไรก็ตาม การใช้งานไบโอชาร์ไม่สามารถใช้สูตรเดียวกับทุกพื้นที่ได้ ดร.สัญชัย กล่าวเสริมว่า ยังจำเป็นต้องวิเคราะห์สภาพดินก่อนว่า ขาดธาตุอาหาร ขาดความชื้น หรือขาดจุลินทรีย์ เพื่อเลือกแนวทางการใช้งานที่เหมาะสม เช่น ในพื้นที่ดินทรายที่แห้งแล้ง อาจต้องใช้ไบโอชาร์ร่วมกับจุลินทรีย์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ขณะที่บางพื้นที่อาจเน้นการเสริมธาตุอาหารเป็นหลัก
ไบโอชาร์ โอกาสใหม่เกษตรไทย
สู่ตลาดคาร์บอนเครดิตโลก ดึงการลงทุน
นอกเหนือจากมิติทางการเกษตร ดร.สัญชัย กล่าวในช่วงท้ายว่า ไบโอชาร์ยังเชื่อมโยงไปสู่โอกาสใหม่ในระดับนโยบายและเศรษฐกิจ โดยเฉพาะเรื่อง “คาร์บอนเครดิต” ซึ่งกำลังได้รับความสนใจจากนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศ เนื่องจากไบโอชาร์มีคุณสมบัติในการกักเก็บคาร์บอนในดินในระยะยาว ทำให้สามารถนำไปใช้เป็นกลไกหนึ่งในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้
ปัจจุบันมีบริษัทจากหลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และสิงคโปร์ เข้ามาหารือเกี่ยวกับการลงทุนในประเทศไทย โดยมองเห็นศักยภาพของชีวมวลที่มีอยู่จำนวนมาก แต่กลไกการซื้อขายคาร์บอนเครดิตในไทยยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นและเป็นแบบสมัครใจ ทำให้ราคายังไม่ชัดเจน และจำเป็นต้องมีการพัฒนาโครงสร้างตลาดและนโยบายที่เหมาะสมในอนาคต
“แม้คาร์บอนเครดิตจะเป็นโอกาส แต่การดำเนินการต้องคำนึงถึงความสมดุล ไม่ควรเร่งใช้มาตรการทางภาษีหรือข้อบังคับที่เข้มงวดเกินไป จนกระทบต่อความสามารถในการแข่งขันของภาคธุรกิจ”
ท้ายที่สุด ดร.สัญชัยสะท้อนมุมมองว่า การพัฒนาไบโอชาร์ไม่ใช่เพียงเรื่องของเทคโนโลยี แต่เป็นเรื่องของ “การเปลี่ยนวิธีคิด” ของทุกภาคส่วน ตั้งแต่เกษตรกรที่ต้องหันมาให้ความสำคัญกับการจัดการวัสดุเหลือใช้โดยไม่เผาทำลาย ไปจนถึงภาควิจัยและหน่วยงานรัฐที่ต้องทำหน้าที่ถ่ายทอดองค์ความรู้และพัฒนาเทคโนโลยีให้เข้าถึงได้จริงในระดับพื้นที่ พร้อมเปิดโอกาสให้เกิดความร่วมมือระหว่างชุมชน มหาวิทยาลัย และหน่วยงานต่างๆ เพื่อร่วมกันหาทางออกที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่
ในวันที่ปัญหาสิ่งแวดล้อมกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวมากขึ้น ไบโอชาร์อาจไม่ใช่คำตอบทั้งหมด แต่เป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้ภาคเกษตรไทยก้าวไปสู่ระบบการผลิตที่มีประสิทธิภาพ ควบคู่กับความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างยั่งยืนในอนาคต
หากต้องการรู้ข้อมูลเกี่ยวกับไบโอชาร์มากขึ้น ลงทะเบียนร่วมงานฟรี ในการประชุมระดมสมอง Biochar Consortium ครั้งที่ 4 : ห่วงโซ่คุณค่าของไบโอชาร์สำหรับการเกษตร ภายในงานประชุมวิชาการประจำปี สวทช. ครั้งที่ 21 (NAC2026) จัดขึ้นภายใต้แนวคิด “เศรษฐกิจยั่งยืนด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี” (Sustainable Economy through Science and Technology) ระหว่างวันที่ 24-28 เมษายน 2569 ณ อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จังหวัดปทุมธานี หรือติดต่อ โทร. 02-564-8000
ผู้เขียน : สุรเดช สดคมขำ
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 10 เมษายน 2569
สมัยก่อนมักเข้าใจผิดว่ามีพื้นที่น้อยจะไม่สามารถทำการเกษตรได้ แต่ปัจจุบันพื้นที่น้อยสามารถสร้างรายได้ให้กับหลายๆ คนได้ชนิดที่ว่ามากกว่าการทำงานประจำ โดยเฉพาะในช่วงนี้การปลูกดอกไม้ที่สมัยก่อนเป็นเพียงการประดับเพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่ในยุคนี้เป็นสินค้าสวยงามที่ทำเงินให้กับผู้ปลูกได้อย่างเป็นกอบเป็นกำ ชนิดที่ว่าแซงเงินเดือนงานประจำและมีเงินเหลือเก็บไว้ใช้ยามฉุกเฉินในอนาคตได้อีกด้วย คุณฐิรนาถ นิธิภัทร์ธนโภคิน หรือ คุณฝน ได้มีแนวความคิดและสร้างจุดเริ่มต้นของการปลูกดอกไม้กินได้ขึ้น โดยศึกษาในเรื่องของสายพันธุ์ต่างๆ ว่าแบบไหนดอกสีอะไรเป็นที่ต้องการของตลาด จากนั้นจึงหาซื้อพันธุ์ดอกไม้จากพื้นที่ต่างๆ เข้ามาปลูกพร้อมกับเรียนรู้การขยายพันธุ์เอง นอกจากทำให้มีผลผลิตตลอดปีแล้ว ยังประหยัดต้นทุนในเรื่องของการซื้อเมล็ดพันธุ์ใหม่ๆ ด้วยเช่นกัน ใช้พื้นที่สนามหญ้าหน้าบ้าน ไม่ถึง 20 ตารางวา ปลูกดอกไม้ คุณฝน เล่าให้ฟังว่า ช่วงแรกทำงานประจำอยู่ที่บริษัท ต่อมาเมื่อได้มาแต่งงาน จึงได้ลาออกจากงานมาเป็นแม่บ้านอย่างเต็มตัว เพราะต้องดูแลลูกน้อยที่ยังเล็กอยู่ และในขณะนั้นคุณแม่ของสามีพาคุณฝนไปซื้อต้นไม้ที่มีดอกสวย
หากใครกำลังมองหาเครื่องดื่มที่ดีต่อสุขภาพ รสเปรี้ยวหวาน ซ่าเบา ๆ หอมสดชื่น ดื่มแล้วได้ฟีลพิเศษในทุกโมเมนต์ ขอแนะนำเครื่องดื่มสปาร์คกลิ้ง “ เบียงวิก้า” ( BIENVICA) ที่ผสานพลังธรรมชาติจาก ดอกกุหลาบ แอปเปิ้ลไซเดอร์ และสารสกัดจากต้นกระบองเพชรโนปาล ดื่มสนุก ได้บรรยากาศเหมือนจิบแชมเปญแต่ 0% แอลกอฮอล์ ให้ทั้งความสดชื่นและความผ่อนคลาย เหมาะสำหรับสายสุขภาพในช่วงที่อยากรีเฟรชตัวเอง ผลิตภัณฑ์เบียงวิก้าเป็นผลงานของ Startup สายเกษตร คือ คุณตั้ม – ธนกฤต ลี้ไวโรจน์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท สกลนคร สร้างสุข จำกัด ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ 172 หมู่ 5 บ้านฮางโฮง อำเภอเมือง เทศบาลนครสกลนคร จังหวัดสกลนคร อีเมล: [email protected]. โทร: 064 654 0592 FB : Bienvica เบียงวิก้า – Beyond Cider รู้จัก “ โนปาล ” กระบองเพชรกินได้ กระบองเพชรกินได้ มีชื่อเรียกในเม็กซิโกว่า โนปาล (Nopal) มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Opuntia ficus-indica ในเม็กซิกมีการค้นพบ Opuntia เป็นพืชในตระกูลกระบองเพชร ประมาณ 114 ชนิด ชาวอเมริกาใต้ใช้โนปาลเป็นพืชอาหารมานานกว่า 1,200 ปี โนปาลเป็นทั้งผักและผลไม้ กินได้ทั้งดิบและสุก นิยมนำใบอ่อนม
ผักต่างถิ่นที่มาเจริญรุ่งเรืองในประเทศไทยเนื่องจากรสชาติถูกปากคนไทยมีหลายชนิด เช่น มะละกอ สับปะรด แครอต และที่ไม่น่าเชื่อคือ พริกขี้หนู ต่างก็เป็นพืชที่เข้ามาในไทยเป็นร้อยปีแล้ว จนเรานึกว่าเป็นพืชประจำถิ่นบ้านเรา เพราะเรานำมาประกอบอาหารตั้งแต่อ้อนแต่ออก ลืมตาก็เห็นพืชผักเหล่านี้แล้ว จะไม่ใช่ของบ้านเราได้อย่างไร ผักไชยา คะน้าเม็กซิกัน ผักโขมต้น หรือ ชายา (ภาษาสเปน Chaya) ชื่อทางพฤกษศาสตร์ : Cnidoscolus chayamansa ชื่อวงศ์ Euphorbiaceae เป็นไม้พุ่ม อายุหลายสิบปี อยู่ในวงศ์เดียวกับยางพาราและสบู่ดำ เชื่อว่ามีถิ่นกำเนิดตามธรรมชาติในคาบสมุทรยูกาตันของประเทศเม็กซิโก มีลำต้นอวบน้ำ มียางขาวออกมาเมื่อถูกหัก ทรงพุ่มตั้งตรง มีขนาดใหญ่ โตเร็ว สามารถสูงได้ถึง 6 เมตร ใบกว้าง มีแฉกคล้ายใบมะละกอ ผักไชยาเป็นผักกินใบ เป็นอาหารชนิดหนึ่งของประเทศเม็กซิโก กัวเตมาลา และประเทศแถบอเมริกากลาง ไชยา น่าจะเป็นผักที่เข้ามาในไทยไม่เกินสิบปีที่ผ่านมา ผมรู้จักไชยาเมื่อสามปีก่อน ในงานมหัศจรรย์พันธุ์พืชของนิตยสารเทคโนโลยีชาวบ้าน ที่เดอะมอลล์ บางกะปิ ทีแรกนึกว่าเป็นผักพื้นบ้านของภาคใต้ จากอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี แต
ซากหอยหินดึกดำบรรพ์ หรือฟอสซิลหอยกาบคู่อายุประมาณ 150 ล้านปี ที่ถูกค้นพบเมื่อปี 2537 และฟอสซิลไดโนเสาร์ อยู่ติดถนนหนองบัวลำภู-อุดรธานี ได้ถูกสร้างเป็นพิพิธภัณฑ์หอยหิน 150 ล้านปี และอุทยานไดโนปาร์ค ได้กลายเป็นแหล่งดึงดูดนักท่องเที่ยวมาเที่ยวชมเป็นจำนวนมาก ท่านที่เคารพ ห่างจากพิพิธภัณฑ์หอยหิน 150 ล้านปี และอุทยานไดโนปาร์ค มีสวนประภาพรอินทผลัม ที่ ผลิตอินทผลัมได้รสหวาน กรอบ อร่อยมากๆ อยู่บ้านเลขที่ 215 หมู่ที่ 8 บ้านหนองบัวเหนือ ตำบลโนนทัน อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู โดย คุณประภาพร สุนารัตน์ หรือ คุณจอย วัย 49 ปี เป็นเจ้าของสวน โทรศัพท์ 061-969-9896 ความเป็นมา และแนวคิดในการปลูกอินทผลัม คุณประภาพร ให้ข้อมูลว่า พื้นเพเดิมเป็นคนที่นี่โดยกำเนิด แต่ไปอยู่ประเทศอังกฤษ ประมาณ 25 ปี ระหว่างนี้ก็ไปๆ มาๆ ปีละ 3 รอบ เป็นคนที่สนใจการเกษตร จึงตัดสินใจทำการเกษตรบนพื้นที่ 2 แปลง รวมประมาณ 26 ไร่ 3 งาน โดยได้ปลูกอินทผลัมและทำไร่นาสวนผสมด้วย มีแนวคิดอยากทำการเกษตรอินทรีย์เพื่อสุขภาพของตนเองและของผู้บริโภค หรือหากผลิตยังไม่ถึงขั้นอินทรีย์ก็ขอให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย เพราะว่าเรายังจำเป็นต้องใช
