ปัญหาแมลงวันผลไม้ (Bactrocera dorsalis) ถือเป็นฝันร้ายของเกษตรกรไทยที่สร้างความเสียหายต่อผลไม้เศรษฐกิจอย่างมหาศาล ทั้งยังเป็นอุปสรรคสำคัญในการส่งออก เนื่องจากมาตรการสุขอนามัยพืชที่เข้มงวด ส่งผลให้ที่ผ่านมาเกษตรกรต้องพึ่งพาสารเคมี ที่อาจเกิดสารตกค้างและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ในวันนี้ ไบโอเทค สวทช. ได้ปลดล็อกข้อจำกัดดังกล่าวด้วยการพัฒนานวัตกรรม “กับดักชีวภัณฑ์” ที่ใช้พลังของเชื้อราแมลงมาเป็นอาวุธลับในการควบคุมศัตรูพืชอย่างยั่งยืน

นวัตกรรมนี้โดดเด่นด้วยกลยุทธ์ “ดักและปล่อย” ที่เปลี่ยนแมลงวันผลไม้ให้กลายเป็นพาหะแพร่กระจายเชื้อราสู่ประชากรแมลงในธรรมชาติ ช่วยควบคุมแมลงได้ทั้งในและนอกกับดักอย่างต่อเนื่อง โดยจากการทดสอบจริง ณ สวนสุขจรัล พบว่าสามารถลดจำนวนแมลงได้สูงถึง 91% และช่วยเกษตรกรลดต้นทุนค่าสารเคมีได้มากกว่า 1,000 บาทต่อไร่ต่อเดือน นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการยกระดับผลไม้ไทยสู่มาตรฐานความปลอดภัยระดับสากล และสร้างโอกาสทางการแข่งขันที่เหนือกว่าในตลาดโลกอย่างเป็นรูปธรรม

ดร.อลงกรณ์ อำนวยกาญจนสิน นักวิจัยอาวุโส ไบโอเทค สวทช. กล่าวว่า แมลงวันผลไม้ชนิด Bactrocera dorsalis เป็นศัตรูพืชสำคัญที่สร้างความเสียหายต่อพืชเศรษฐกิจของไทยหลายชนิด เช่น มะม่วง ฝรั่ง ชมพู่ เป็นต้น ส่งผลกระทบต่อทั้งปริมาณและคุณภาพผลผลิต อีกทั้งยังเป็นศัตรูพืชกักกันตามมาตรฐานสุขอนามัยพืชของหลายประเทศ จึงเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อการส่งออกผลไม้ไทย

ทีมวิจัยได้พัฒนาผลงานวิจัยชีวภัณฑ์และกับดักชีวภัณฑ์สำหรับควบคุมกำจัดแมลงวันผลไม้ เพื่อช่วยลดการใช้สารเคมีในสวนผลไม้ และควบคุมแมลงวันผลไม้ได้อย่างต่อเนื่อง เหมาะสำหรับเกษตรกรที่ต้องการผลิตผลไม้ปลอดภัยและเพิ่มโอกาสแข่งขันทางการตลาด โดยกับดักชีวภัณฑ์ดังกล่าวใช้เชื้อราแมลง Beauveria bassiana สายพันธุ์ BCC 2660 และ Metarhizium anisopliae สายพันธุ์ BCC 4849 เป็นองค์ประกอบสำคัญของผลิตภัณฑ์
จุดเด่นคือ เป็นกับดักชีวภัณฑ์แบบ “ดักและปล่อย” ซึ่งทำให้แมลงวันผลไม้ติดเชื้อราแล้วบินกลับไปแพร่กระจายเชื้อสู่ประชากรแมลงในธรรมชาติ ช่วยควบคุมได้ทั้งแมลงที่เข้ากับดัก และแมลงที่ไม่ได้เข้ากับดักอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ เทคโนโลยีดังกล่าวยังมีกระบวนการผลิตที่ไม่ยุ่งยาก ใช้งานสะดวก รวดเร็ว และต้นทุนต่ำ เหมาะสำหรับการนำไปใช้ในภาคการเกษตรเชิงพาณิชย์ ช่วยลดการใช้สารเคมี และเพิ่มโอกาสในการผลิตผลไม้คุณภาพสูงที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภค
จากการทดสอบที่สวนสุขจรัล พบว่า กับดักชีวภัณฑ์สามารถกำจัดแมลงวันผลไม้ได้ทั้งเพศผู้และเพศเมีย ทั้งตัวที่เข้ากับดักหรือไม่ได้เข้ากับดักได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งแตกต่างจากกับดักฟีโรโมน (เช่น Methyl Eugenol) ที่ดึงดูดและกำจัดได้เฉพาะแมลงเพศผู้เท่านั้น โดยใช้วิธีแขวนกับดักชีวภัณฑ์ 2 ครั้งต่อเดือน (4 กับดัก/ไร่) แทนการฉีดพ่นสารเคมี ซึ่งให้ผลลัพธ์สูง โดยสามารถกำจัดแมลงวันผลไม้ได้สูงถึง 85-91% ลดต้นทุนแรงงาน ลดการใช้ถุงห่อผลไม้ และลดต้นทุนการใช้สารเคมีลงมากกว่า 1,000 บาทต่อไร่ต่อเดือน

ด้าน คุณจรัล อรุณคีรีวัฒน์ เจ้าของสวนมะม่วง กล่าวว่า เดิมที่สวนมีการใช้สารเคมีในการจัดการศัตรูพืชเช่นเดียวกับการเกษตรทั่วไป แต่ปัจจุบันได้ปรับเปลี่ยนสู่ระบบเกษตรอินทรีย์และลดการพึ่งพาสารเคมี จึงสนใจนำกับดักชีวภัณฑ์ดังกล่าวมาทดลองใช้ในแปลงมะม่วง และพบว่ามีประสิทธิภาพในการลดปัญหาแมลงวันผลไม้ได้เป็นอย่างดี

ผู้สนใจสามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ทีมวิจัยเทคโนโลยีการควบคุมทางชีวภาพ ไบโอเทค สวทช. โทรศัพท์: 02-564-6700 ต่อ 3378 หรือ 3364 อีเมล: [email protected] Facebook: ชีวภัณฑ์ไบโอเทค เพื่อผักผลไม้ปลอดภัย
