อนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ ( UPOV 1991) เป็นหนึ่งในเงื่อนไขสำคัญที่ทาง สหภาพยุโรป (EU) ยื่นเสนอในการเจรจา FTA ไทย-EU นั้น กลายเป็นประเด็นถกเถียงอย่างรุนแรงในสังคมไทยในขณะนี้ ว่า หากไทยเข้าร่วมข้อตกลง UPOV 1991 “คุ้มหรือไม่คุ้ม” ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับมุมมองของแต่ละฝ่าย จะให้น้ำหนักในด้านไหนมากกว่ากัน ระหว่างการเปิดโอกาสด้านการค้าและนวัตกรรม กับผลกระทบด้านต้นทุนและสิทธิของเกษตรกรรายย่อย
ฝ่ายที่มองว่า “คุ้มค่า”
กองเชียร์การเข้าเป็นภาคี UPOV เพราะมองว่า “คุ้มค่า” ได้แก่ กลุ่มทุนธุรกิจเมล็ดพันธุ์, นักวิจัย และผู้ที่เกี่ยวข้องการค้าระหว่างประเทศ เพราะข้อตกลง UPOV 1991 จะช่วยยกระดับภาคเกษตรไทยให้ก้าวหน้าด้วยนวัตกรรมเพราะการคุ้มครองสิทธิที่เข้มงวดทำให้นักปรับปรุงพันธุ์พืชในสถาบันการศึกษาหรือภาคเอกชน มั่นใจที่จะลงทุนพัฒนา(R&D) พันธุ์พืชใหม่ ๆ เพราะมีกฎหมายคุ้มครองผลตอบแทนจากการลงทุน ขณะเดียวกันหากนักวิจัยหรือเกษตรกรไทยคิดค้นพันธุ์พืชใหม่ระดับเศรษฐกิจได้สำเร็จ จะได้รับสิทธิ์คุ้มครองพันธุ์พืชไทยในเวทีโลก ป้องกันต่างชาตินำไปขยายพันธุ์ขายโดยไม่จ่ายค่าลิขสิทธิ์
ประการต่อมา หากไทยเข้าร่วมข้อตกลงนี้ จะดึงดูดบริษัทข้ามชาตินำเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพระดับสากล ทนโรค ทนแล้ง และให้ผลผลิตสูงเข้ามาทำตลาดในไทย ทำให้เกษตรกรมีทางเลือกในการใช้พันธุ์พืชชั้นนำที่มีเทคโนโลยีสูงจากต่างประเทศในอนาคต นอกจากนี้ ประเทศไทยยังได้รับสิทธิประโยชน์ทางการค้า (FTA)ในด้านส่งออกสินค้าอาหารแปรรูป ชิ้นส่วนยานยนต์ ฯลฯ เพิ่มมากขึ้น
“ หากลองเปรียบ UPOV 1991 กับสนามแข่งขันกีฬาระดับโลก ถ้าเราอยากจะก้าวขึ้นไปอยู่ในเกม คุณก็ต้องลงทะเบียนเป็นสมาชิก และยอมรับกติกามาตรฐานที่นานาชาติร่วมกันกำหนด คุณอยากชนะ? คุณต้องเก่งกว่าเขา พัฒนาสายพันธุ์พืชให้เหนือกว่าเขา หากทำไม่ได้? คุณก็พ่ายแพ้ ถูกเขี่ยทิ้งออกจากสนาม หรือหมดสิทธิ์แม้แต่จะก้าวเข้าสู่การแข่งขัน ผลลัพธ์นะหรือ? ประเทศไทยก็จะค่อยๆ หายไปจากเวทีการค้าระดับโลกอย่างช้าๆ …..เมื่ออยากทำเกษตรแบบธุรกิจ ก็ต้องใช้พันธุ์ดี ปัจจัยการผลิตที่ดี จึงจะแข่งขันในตลาดโลกได้ ถ้าพอใจที่จะอยู่แบบปอนๆ ก็ใช้ของเดิมไป ก็เท่านั้น ”
นายศักดา ศรีนิเวศน์ นักวิชาการอิสระด้านการเกษตร
“ ข้าวจัสมาติที่อเมริกาเอามะลิไทยไปทำ ก็ไม่ได้มี upov มารับรองนี่ครับ ไทยก็ไม่ได้อะไร แถมส่งออกในชื่อจัสมาติไม่ได้อีก ต้องใช้คำว่า หอมมะลิไทย แทน ที่สำคัญให้ดูกฏหมายที่เป็นของไทยเป็นหลักนะครับ สนธิสัญญาจะไม่มีผลบังคับใช้หากกฏหมายไทยไม่รองรับ และร่างกฏหมายใหม่ก็ไม่มีมาตราที่ให้ใช้ผลประโยชน์โดยไม่ต้องจ่ายอะไร ตรงข้าม ต้องจ่ายผลประโยชน์ให้รัฐบาลไทยอย่างเข้มงวด ”
ตุ๊หล่าง แก่นคำกล้า พิลาน้อย นักปรับปรุงพันธุ์ข้าวอิสระและแกนนำก่อตั้งกลุ่มชาวนาไทอีสาน
ฝ่ายที่มองว่า “ไม่คุ้ม”
เครือข่ายเกษตรกร ภาคประชาสังคม สภาผู้บริโภคดภายใต้การนำของ “ ไบโอไทย ” มองว่าข้อตกลง UPOV 1991 “ไม่คุ้ม ” เพราะกติการนี้ถูกออกแบบมาเพื่อเอื้อประโยชน์ให้บริษัทเมล็ดพันธุ์ข้ามชาติที่มีความพร้อมด้านเงินทุนและเทคโนโลยี กลายเป็นผู้ผูกขาดตลาดเมล็ดพันธุ์ ลดทอนอำนาจอธิปไตยทางอาหารของประเทศ และสร้างภาระให้กับคนไทยในระยะยาว
ในวิถีดั้งเดิมเกษตรกรไทยสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกต่อในฤดูกาลถัดไปได้อย่างอิสระตาม พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 แต่ข้อตกลง UPOV 1991 จำกัดสิทธิการเก็บเมล็ดพันธุ์ปลูกต่อ หากเกษตรกรเก็บเมล็ดพันธุ์ไปปลูกต่ออาจกลายเป็นเรื่องที่ต้องขออนุญาตหรือจ่ายค่าธรรมเนียม และเสี่ยงต่อการผูกขาด เพราะเกษตรกรต้องซื้อเมล็ดพันธุ์ใหม่จากบริษัทเอกชนในทุกรอบการผลิต ทำให้มีต้นทุนการผลิตของเกษตรกรสูงขึ้น ย่อมส่งผลกระทบทำให้ราคาสินค้าปรับตัวสูงขึ้นตามไปด้วย ซึ่งจะกระทบต่อค่าครองชีพของประชาชนในที่สุด
“ ไทยไม่จำเป็นต้องเข้า UPOV 1991 เพราะการพัฒนาเกษตรกรรมไม่จำเป็นต้องเดินตามกติกาผูกขาดพันธุ์พืช ข้อมูล FAO ปี 2025 เปิดเผยข้อเท็จจริงที่น่าสนใจว่า ใน 20 ประเทศที่มีจำนวนฟาร์มเกษตรมากที่สุดในโลก มีถึง 14 ประเทศที่ไม่ได้เข้าร่วม UPOV 1991 โดยมีจำนวนฟาร์มรวมกันคิดเป็น 86.1% ของฟาร์มทั้งหมดใน 20 ประเทศนี้ประเทศเหล่านี้รวมถึง อินเดีย จีน อินโดนีเซีย ฯลฯ ซึ่งล้วนเป็นประเทศเกษตรกรรมสำคัญของโลก โดยเฉพาะอินเดีย ซึ่งมีฟาร์มมากที่สุดในโลกถึง 167.71 ล้านฟาร์ม ไม่ได้เป็นสมาชิก UPOV ส่วนจีนซึ่งมีฟาร์ม 149.49 ล้านฟาร์ม ยังคงเป็นสมาชิกภายใต้อนุสัญญาฉบับปี 1978 ข้อเท็จจริงนี้สะท้อนว่า ประเทศต่าง ๆ สามารถพัฒนาภาคเกษตรและระบบพันธุ์พืชของตนเองได้ โดยไม่จำเป็นต้องเข้าร่วม UPOV 1991 …….. …….ทำไมไทยต้องยอมเปลี่ยนกฎหมายเพื่อเข้า UPOV 1991 ทั้งที่ประเทศเกษตรกรรมสำคัญจำนวนมากเลือกใช้ระบบกฎหมายของตนเอง?การพัฒนาพันธุ์พืชไทยต้องอาศัยการลงทุนวิจัย การสนับสนุนนักปรับปรุงพันธุ์ การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และการคุ้มครองสิทธิเกษตรกร ไม่ใช่การเข้า UPOV 1991 เพียงอย่างเดียว ”
ที่มา : BIOTHAI .. https://www.facebook.com/share/p/1F5buaepSf/
“ เงื่อนไขข้อจำกัด UPOV 1991 คือ เมล็ดพันธุ์ที่จะเก็บได้นั้น เกษตรกรต้องปลูกเองและเก็บเอาไว้ใช้เองในครอบครัวเท่านั้น การเอาเมล็ดพันธุ์ที่เก็บนั้นไปแลกเปลี่ยนกับเกษตรกรอื่น “ทำไม่ได้ครับ” เรื่องนี้ทั้งมาเลเซียและฟิลิปปินส์ ซึ่งเขียนเรื่องนี้ไว้ในกฎหมายของตัวเองโดน UPOV สั่งลบมาแล้วครับ ….. UPOV นี่มีผลกับเกษตรกรสูงมาก ผมคิดว่า ต้องมาช่วยกันชำแหละให้เห็นกันจะจะ ก่อนค่อยตัดสินใจครับว่าเราควรเข้า UPOV หรือไม่ ”
ดร.สมชาย รัตนชื่อสกุล นักวิชาการด้านกฎหมายและอาจารย์ประจำ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม
ปัจจุบัน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์และรัฐบาลระบุว่า ประเทศไทยยังไม่ได้ตัดสินใจเข้าร่วมเป็นภาคี UPOV 1991 ขณะนี้ อยู่ในขั้นตอนรับฟังความคิดเห็นและศึกษาข้อดี-ข้อเสียอย่างรอบด้าน ขณะที่สภาเกษตรกรแห่งชาติและเครือข่ายเกษตรกรทั่วประเทศได้ออกมาเคลื่อนไหวคัดค้านอย่างหนัก เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลชะลอและทบทวนอย่างถี่ถ้วนเพื่อป้องกันผลกระทบต่อเกษตรกรรายย่อย
จากพฤติกรรมความเปลี่ยนแปลงของผู้บริโภค ที่หันมาใส่ใจพิถีพิถันกับอาหารการกินมากขึ้น ส่งผลดีต่อภาคอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว ผู้ประกอบการร้านอาหารไม่น้อย และยังส่งต่อการสร้างรายได้ สร้างอาชีพให้กับเกษตรกรรายย่อยได้มีช่องทางเพิ่มรายได้อีกช่องทางหนึ่ง สืบเนื่องจากพฤติกรรมของผู้บริโภคที่หันมาประณีตกับอาหารการกินมากขึ้น บางคนตามหาร้านอาหารที่รสชาติอร่อยใช้วัตถุดิบเกรดพรีเมียม บางคนชอบอาหารที่รสชาติและสีสันสวยงามน่ากิน เพื่อสร้างการอยากอาหาร รวมถึงการถ่ายรูปลงโซเชียล ทำให้เกิดอีกหนึ่งธุรกิจที่น่าสนใจ และสร้างรายได้ดีแบบเงียบๆ ในฉบับนี้ผู้เขียนขอยกให้กับธุรกิจการปลูกดอกไม้-ใบไม้กินได้ ที่ใช้พื้นที่ไม่ต้องมาก แต่ตอบโจทย์การสร้างรายได้ และทันกับยุคสมัยที่สุด จนสามารถสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร หรือเจ้าของธุรกิจหลักแสนต่อเดือนเลยทีเดียว คุณนัจนันท์ ศรีพัธยากร หรือ คุณอุ๋ง เจ้าของฟาร์มโรสแมรี่หาดใหญ่ ตั้งอยู่ที่ 20/7 ถนนกองทุนสงเคราะห์ ตำบลบ้านพรุ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา อดีตเจ้าหน้าที่การกีฬา ผันตัวเป็นเกษตรกร สร้างงาน สร้างเงินจากสิ่งที่รัก พร้อมกับการพัฒนาไม่หยุดนิ่ง นำไปสู่การสร้างรายได้จากการทำฟา
ศาสตราจารย์ ดร.องอาจ นัยพัฒน์ (คนกลาง) ผู้อำนวยการสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ สมศ. พร้อมด้วย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กรรณิการ์ ภิรมย์รัตน์ คณบดีคณะคุรุศาสตร์ ม.ราชภัฏสวนสุนันทา ตัวแทนนักวิชาการอุดมศึกษา และผู้บริหารโรงเรียนวัดสร้อยทอง เปิดกิจกรรมการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม” หรือ PLC ครั้งที่ 2 สนับสนุนทุนวิจัยให้สถาบันอุดมศึกษาเครือข่ายเป็น Academic Coach ต่อยอดผลการประเมินสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน ผ่านห้องเรียนจำลอง หรือ Open Classroom ณ โรงเรียนวัดสร้อยทอง เมื่อเร็ว ๆนี้ เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดการศึกษาอย่างมีประสิทธิภาพตามความต้องการของสถานศึกษา พร้อมขยายผลคุณภาพสู่โรงเรียนในสังกัด กทม. 437 แห่ง #องอาจนัยพัฒน์ #สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา #สมศ #ONESQA #AcademicCoach #PLC
กรณีที่มีกระแสข่าวลือเกี่ยวกับการเข้าร่วมอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ (UPOV 1991) ว่า การเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกเองจะผิดกฎหมายนั้น ล่าสุดในวันนี้ (8 ตุลาคม 2569) เว็บไซต์กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ภายใต้การดูแลของสำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ประกาศอย่างเป็นทางการว่า กระแสข่าวดังกล่าวไม่เป็นความจริง โดยอ้างอิงข้อมูลจากกรมวิชาการเกษตรว่า เกษตรกรเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกเองโดยไม่ผิดกฎหมายแต่อย่างใด เนื่องจากเกษตรกรและประชาชนจำนวนมากเกิดความกังขาเกี่ยวกับการเข้าร่วมอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ (UPOV 1991) ว่าจะส่งผลกระทบต่อการเก็บเมล็ดพันธุ์ของเกษตรกร ดังนั้นกระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงได้ประกาศชี้แจงข้อเท็จว่า การเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกเองผิดกฎหมายหรือไม่ บนเว็บไซต์กระทรวงเกษตรฯ ในวันนี้ โดยสำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ให้ข้อมูลว่า กรณีที่มีกระแสข่าวว่า การเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกเองผิดกฎหมายนั้น ไม่เป็นความจริง เกษตรกรยังคงมีสิทธิในการจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ เพื่อเก็บไว้ปลูกต่อในฤดูกาลถัดไป เกษตรกรสามารถขายผลผลิต (Grain) ได้ตามปกติ รวมทั้งใช้ประโยชน์ส่วนตัว วิจัย และทดลองได้
บ่อยครั้งที่ไปต่างจังหวัด มักจะเดินชมตลาดเช้า ตลาดเย็น ที่สะท้อนวิถีชีวิตท้องถิ่นนั้นๆ ได้เป็นอย่างดี มีพืชผัก ผลไม้บางชนิดราคาดี บางชนิดราคาตกต่ำแล้วแต่สภาพของฤดูกาล แต่ก็มีบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับเทศกาลที่โยงถึงประเพณีวัฒนธรรม เช่น เทศกาลถือศีลกินเจ ก็มักจะทำให้พืชผักบางชนิดมีราคาแพงไปกว่าเดิม “เห็ดนางฟ้า” เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัด โดยปกติราคาประมาณ กิโลกรัมละ 30-40 บาท แต่พอมาช่วงกินเจ ราคาอาจขึ้นไปถึงกิโลกรัมละ 80-100 บาท เป็นต้น แต่โดยปกติราคามักจะไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงโดยเฉลี่ยอยู่ที่ กิโลกรัมละ 30-40 บาท บางครั้งเหลือ 20-30 บาทก็มี อย่างไรก็ตาม เห็ดนางฟ้าเป็นเห็ดที่นิยมบริโภคกันตลอดเวลาเพราะนำมาประกอบอาหารได้หลายรายการ ราคาไม่แพง มีคุณค่าทางอาหารมาก หากไปเดินตลาด เห็นเห็ดนางฟ้าราคาไม่แพง ก็ซื้อมาทำเห็ดสวรรค์ไว้กินในครัวเรือน หรือไม่ก็ไปทำขายก็ได้ราคาดี เพิ่มมูลค่าได้มากกว่าขายเห็ดสด หรือสร้างรายได้เสริมให้ครอบครัวอีกด้วย เห็ดนางฟ้า ชื่อวิทยาศาสตร์ Pleurotus pulmonarius เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า เห็ดนางรมอินเดีย มีถิ่นกำเนิดที่อินเดีย อยู่ในกลุ่มเชื้อรา มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Indian Oyster หร
