ในโลกที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป “การทำนา” ซึ่งเป็นรากฐานของความมั่นคงทางอาหาร กลับกลายเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่ถูกจับตามองมากขึ้น ทั้งในมิติของการใช้น้ำและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ท่ามกลางโจทย์ท้าทายนี้ เทคโนโลยีจึงไม่ได้เป็นเพียงทางเลือก แต่กำลังกลายเป็นคำตอบที่ช่วยให้เกษตรกรก้าวทันโลกยุคใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
หนึ่งในนวัตกรรมที่ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อตอบโจทย์ดังกล่าว คือระบบ Alternate Wet & Dry (AWD) หรือการปลูกข้าวแบบ “เปียกสลับแห้ง” ที่ถูกต่อยอดด้วยเทคโนโลยีตรวจวัดอัจฉริยะ โดย ดร.ธีระ ภัทราพรนันท์ นักวิจัยอาวุโส เนคเทค สวทช. อธิบายว่า แนวคิดของการทำนาในลักษณะนี้ ไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่หลายคนคิด แต่เป็นการจัดจังหวะน้ำให้เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของข้าว
การปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง คือการควบคุมระดับน้ำในแปลงนาให้มีทั้งช่วงน้ำขัง และช่วงน้ำแห้งสลับกันอย่างเหมาะสม ช่วงเวลาที่ดินแห้งนั้น รากข้าวจะสามารถดูดซับอากาศและธาตุอาหารได้ดีขึ้น ส่งผลให้ต้นข้าวแข็งแรง แตกกอได้ดี และมีความทนทานต่อโรคและแมลงมากขึ้น เมื่อโครงสร้างต้นแข็งแรง การใช้ปุ๋ยและสารเคมีก็ลดลงตามไปด้วย ขณะเดียวกันผลผลิตกลับมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากความสมบูรณ์ของรวงข้าว
“หัวใจสำคัญของการทำ AWD อยู่ที่การรู้ระดับน้ำอย่างแม่นยำ ในอดีตเกษตรกรอาศัยประสบการณ์และสายตาในการประเมิน ซึ่งต้องใช้ความชำนาญสูงและอาจเกิดความคลาดเคลื่อนได้ แต่ปัจจุบันเทคโนโลยีได้เข้ามาเติมเต็มช่องว่างนี้ ด้วยการพัฒนาเป็นระบบตรวจวัดแบบอัตโนมัติที่สามารถเก็บข้อมูลได้อย่างต่อเนื่อง”
การทำงานระบบ Alternate Wet & Dry ที่ถูกพัฒนาขึ้น ประกอบด้วยสถานีตรวจวัดในแปลงนาและสถานีวัดอากาศ ใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์เป็นหลัก ทำหน้าที่ตรวจวัดทั้งระดับน้ำ ความชื้นดิน อุณหภูมิ รวมถึงข้อมูลสภาพอากาศ เช่น ปริมาณน้ำฝน ความชื้นสัมพัทธ์ ความเข้มแสง ความเร็วและทิศทางลม ข้อมูลทั้งหมดจะถูกส่งผ่านเครือข่ายอินเตอร์เน็ตไปยังฐานข้อมูลส่วนกลางทุกๆ 10 นาที
ความสามารถของระบบไม่ได้หยุดอยู่แค่การ “ดูข้อมูล” แต่ยังช่วย “คิดแทน” เกษตรกรในหลายมิติ ทั้งการคำนวณการใช้น้ำในแปลงนา การประเมินแนวโน้มสภาพอากาศ และที่สำคัญคือการคำนวณการปล่อยก๊าซมีเทน ซึ่งเป็นก๊าซเรือนกระจกที่เกิดจากการทำนาแบบน้ำขังต่อเนื่อง
“เป้าหมายของ AWD คือการลดการใช้น้ำ และลดต้นทุนการสูบน้ำ ขณะเดียวกันก็ช่วยลดการปล่อยก๊าซมีเทนได้ประมาณ 30-35 เปอร์เซ็นต์” ดร.ธีระอธิบาย พร้อมชี้ให้เห็นว่า การลดน้ำไม่ได้กระทบต่อผลผลิต แต่กลับช่วยให้ระบบรากของข้าวทำงานได้ดีขึ้น
ในเชิงปฏิบัติการทำนาแบบเปียกสลับแห้ง อาจเริ่มจากอุปกรณ์ง่ายๆ อย่างท่อ PVC สูงประมาณ 25 เซนติเมตร ที่ฝังลงในแปลงนา โดยให้ปากท่อสูงเหนือผิวดินเล็กน้อย ใช้เป็นตัวบอกระดับน้ำ เมื่อถึงช่วงต้องการขังน้ำ เกษตรกรจะเติมน้ำให้สูงประมาณ 5 เซนติเมตรเหนือผิวดิน จากนั้นปล่อยให้น้ำลดลงจนต่ำกว่าผิวดินประมาณ 10-15 เซนติเมตร ก่อนจะเริ่มรอบใหม่
แม้เทคนิคนี้จะมีมานาน ดร.ธีระ กล่าว่า เมื่อผสานเข้ากับเทคโนโลยี IoT ก็ทำให้การทำนา “แม่นยำ” มากขึ้น ข้อมูลที่ถูกบันทึกอย่างต่อเนื่องสามารถใช้เป็นหลักฐานสำคัญในการต่อยอดสู่ตลาดคาร์บอนเครดิต ซึ่งกำลังเป็นกลไกสำคัญของโลกยุค Net Zero
“การดูระดับน้ำต้องใช้ความชำนาญ แต่เทคโนโลยีจะช่วยบันทึกข้อมูลทั้งหมด ทำให้สามารถนำไปใช้เป็นหลักฐานในการซื้อขายคาร์บอนเครดิตได้ การรวมกลุ่มของเกษตรกรจะเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างมูลค่าในตลาดนี้”
นอกจากเรื่องสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยี AWD ยังสะท้อนถึงการเปลี่ยนผ่านของภาคเกษตรไทยสู่ “เกษตรแม่นยำ” (Precision Agriculture) ที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูลจริง ต้นทุนอุปกรณ์ในปัจจุบันอยู่ในช่วงประมาณ 5,000-15,000 บาท ซึ่งถือว่าเข้าถึงได้มากขึ้น เมื่อเทียบกับประโยชน์ที่ได้รับ ทั้งในแง่การลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และสร้างโอกาสใหม่ทางการตลาด
ปัจจุบันระบบนี้ได้ถูกนำไปทดลองใช้งานแล้วในพื้นที่จริง เช่น ที่สถาบันวิทยาศาสตร์ข้าวแห่งชาติ จังหวัดสุพรรณบุรี รวมถึงในต่างประเทศอย่างบรูไน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของเทคโนโลยีไทยในเวทีนานาชาติ
ท้ายที่สุดแล้ว การทำนาแบบเปียกสลับแห้ง ไม่ได้เป็นเพียงเทคนิคการปลูกข้าว แต่เป็นภาพสะท้อนของการปรับตัวของเกษตรกรไทย ในยุคที่โลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว จากการพึ่งพาประสบการณ์ สู่การใช้ข้อมูล จากการผลิตเพื่อปริมาณ สู่การผลิตเพื่อคุณภาพและความยั่งยืน
“เมื่อข้อมูลในแปลงนา ถูกเชื่อมต่อกับโลกดิจิทัลอย่างไร้รอยต่อ ข้าวที่เราเห็นในจาน อาจไม่ได้เป็นเพียงอาหาร แต่ยังเป็นผลลัพธ์ของนวัตกรรมที่ช่วยรักษาสมดุลของโลกไปพร้อมกัน” ดร.ธีระ กล่าวทิ้งท้าย
ผู้เขียน : สุรเดช สดคมขำ
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 3 มีนาคม 2026
ปรากฏการณ์ “ซูเปอร์เอลนีโญ” คือสภาวะที่อุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกเขตศูนย์สูตรอุ่นขึ้นผิดปกติมากกว่าระดับปกติ หลายฝ่ายคาดว่า ปรากฏการณ์นี้จะทำให้เกิดคลื่นความร้อนรุนแรง ภัยแล้งยาวนาน และปริมาณฝนลดลงกว่าปกติ 10-30% ผู้ที่จะอยู่รอดไม่ใช่ผู้ที่แข็งแกร่งที่สุด แต่คือผู้ที่ปรับตัวได้ดีที่สุด เกษตรกรชาวสวนผลไม้ควรรับมือกับภาวะโลกรวนสุดขั้วในครั้งนี้อย่างไรไปหาคำตอบได้จากบทสัมภาษณ์ ผศ.พาวิน มะโนชัย ผู้เชี่ยวชาญด้านลำไยของไทย ควรเตือนภัยล่วงหน้า ผศ.พาวิน มะโนชัย นักวิชาการด้านไม้ผล และเป็นอดีตรองอธิการบดี มหาวิทยาลัยแม่โจ้ กล่าวว่า ทุกวันนี้อุณหภูมิโลกปรับตัวสูงขึ้นทุกปี ในปี 2570 คาดว่าจะเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญ ส่งผลให้เกิดคลื่นความร้อน อุณหภูมิสูง ส่งผลกระทบทุกระยะการเจริญเติบโตของไม้ผลและผลผลิตทางการเกษตร สำหรับสวนไม้ผล เช่น สวนลำไยและลิ้นจี่ หากเผชิญสภาพอากาศร้อนสุดขั้วและขาดแคลนน้ำ จะทำให้ผลแตก หลุดร่วงได้ง่าย “ภาครัฐควรประกาศเตือนเกษตรกรล่วงหน้าว่า ช่วงไหนจะเจอภัยแล้งหรือมีฝนตกชุก เพื่อหลีกเลี่ยงการเพาะปลูกพืชในช่วงเวลาดังกล่าว โดยเฉพาะช่วงฝนตกชุกมักทำให้เกิดโรคระบาดในพืชได้ หากเกษ
กรมส่งเสริมการเกษตรเดินหน้าส่งเสริมการรวมกลุ่มเกษตรกรผลิตกล้วยหอมทองคุณภาพ ภายใต้ระบบเกษตรแปลงใหญ่ โดยสนับสนุนการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรทำสวนกล้วยตำบลถ้ำสิงห์ อำเภอเมืองชุมพร จังหวัดชุมพร เป็นต้นแบบการผลิตกล้วยหอมทองส่งออกที่มุ่งเน้นมาตรฐาน คุณภาพ และความยั่งยืน สามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงให้สมาชิก พร้อมยกระดับสินค้าเกษตรไทยสู่ตลาดต่างประเทศ นางอัญชลี สุวจิตตานนท์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรทำสวนกล้วยตำบลถ้ำสิงห์ ปัจจุบันมีสมาชิก 57 ราย พื้นที่ปลูกกล้วยหอมทองกว่า 450 ไร่ จำนวน 76 แปลง ส่วนใหญ่ปลูกแบบสวนผสมร่วมกับกาแฟ ปาล์มน้ำมัน มะพร้าว และทุเรียน เพื่อเพิ่มความหลากหลายของรายได้และรักษาสมดุลของระบบนิเวศ กลุ่มมุ่งผลิตกล้วยหอมทองคุณภาพเพื่อการส่งออกไปยังประเทศญี่ปุ่น โดยรับซื้อผลผลิตจากสมาชิกในราคาประมาณ 17 บาทต่อกิโลกรัม ปัจจุบันสามารถส่งออกเฉลี่ย 400 กล่องต่อสัปดาห์ หรือประมาณ 240 ตันต่อปี และตั้งเป้าเพิ่มเป็น 600 กล่องต่อสัปดาห์ในปี 2569 และ 1,000 กล่องต่อสัปดาห์ในปี 2570 เพื่อตอบสนองความต้องการของตลาดที่ยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น นอกจากนี้แปลงใหญ่กล้
สมุทรสงคราม ฮือฮา สวนอินทผลัม แม่กลอง ปลูกในดินเค็ม-เติมขี้แดดนาเกลือ ผลหวานจัดจ้าน โดนใจผู้บริโภค ได้รับความนิยม แห่จองข้ามปี การันตีความอร่อย เปิดให้นักท่องเที่ยวชิมฟรีถึงสวน เมื่อพูดถึงจังหวัดสมุทรสงคราม ภาพจำของใครหลายคนคงหนีไม่พ้นผลไม้ขึ้นชื่ออย่างมะพร้าวน้ำหอม ส้มโอขาวใหญ่ และลิ้นจี่แม่กลอง ซึ่งล้วนเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างชื่อเสียงให้จังหวัดมาอย่างยาวนาน แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีผลไม้อีกชนิดหนึ่งที่กำลังได้รับความสนใจจากทั้งเกษตรกรและผู้บริโภค นั่นคือ “อินทผลัม” โดยเฉพาะในพื้นที่ตำบลลาดใหญ่ อำเภอเมืองสมุทรสงคราม ซึ่งเริ่มมีการปลูกเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง พื้นที่แห่งนี้คือที่ตั้งของ “บ้านสวนอินทผลัมแม่กลอง” แหล่งปลูกอินทผลัมคุณภาพที่รวบรวมไว้ถึง 4 สายพันธุ์ จุดเด่นของสวนแห่งนี้อยู่ที่การปลูกอินทผลัมบนพื้นที่ดินเค็ม ซึ่งถือเป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่ พร้อมบำรุงต้นด้วย “ขี้แดดนาเกลือ” วัสดุอินทรีย์จากนาเกลือที่อุดมด้วยแร่ธาตุ ช่วยเสริมคุณภาพผลผลิต ทำให้อินทผลัมมีรสชาติหวานเข้ม กลมกล่อม และเป็นที่ถูกใจของผู้บริโภค ด้วยจากสภาพอากาศที่ร้อนแล้งในปีนี้ ได้ส่งผลกระทบให้อินทผลัมพันธุ์โคไนซี่
การปลูกต้นไม้ใหญ่ภายในบริเวณบ้าน ไม่ได้เป็นเพียงการเพิ่มพื้นที่สีเขียวหรือสร้างความร่มรื่นเท่านั้น แต่ยังช่วยลดอุณหภูมิภายในบ้าน ประหยัดพลังงาน และสร้างบรรยากาศที่น่าอยู่มากขึ้น อย่างไรก็ตาม หลายคนยังลังเลที่จะปลูกต้นไม้ขนาดใหญ่ เพราะกังวลว่ารากจะชอนไชทำลายพื้นบ้าน กำแพง หรือระบบท่อใต้ดิน ความจริงแล้ว ต้นไม้ไม่ได้มีรากที่สร้างปัญหาเหมือนกันทุกชนิด หากเลือกพันธุ์ไม้ให้เหมาะกับพื้นที่ มีระยะปลูกที่เหมาะสม และดูแลอย่างถูกวิธี ก็สามารถมีทั้งร่มเงา ความสวยงาม และความปลอดภัยต่อโครงสร้างบ้านได้ นอกจากนี้ ต้นไม้หลายชนิดยังมีความหมายเป็นสิริมงคลตามความเชื่อของคนไทย ช่วยเสริมความร่มเย็น ความเจริญ และความมั่นคงให้กับผู้อยู่อาศัย 🌿ต้นล่ำซำ ต้นล่ำซำ เป็นต้นไม้มงคลอีกชนิดหนึ่งที่หลายบ้านนิยมปลูก ทางฮวงจุ้ยถือว่าการปลูกต้นล่ำซำจะช่วยนำพาความเจริญรุ่งเรืองและความสำเร็จในหน้าที่การงานหรือธุรกิจต่างๆ มาให้แก่ผู้ปลูกและคนในบ้านด้วย ยังเป็นต้นไม้จัดสวนฟอร์มสวยที่นิยมปลูกในบริเวณบ้านเพื่อให้ร่มเงา อีกทั้งยังเป็นไม้ยืนต้นที่ใบไม่ค่อยร่วง ไม่ต้องคอยทำความสะอาดพื้นบ่อยๆ และลักษณะเป็นไม้เนื้อแข็ง ยืนต้นขนาดไม่
