ชันโรงในกล่องอะคริลิก ไอเดียสร้างมูลค่าจากพัทลุง ตลาดแย่งซื้อ กล่องละ 2,500 บาท

ชันโรง หรือ ผึ้งจิ๋ว คือแมลงผสมเกสรที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อระบบนิเวศ เนื่องจากชันโรงไวต่อสิ่งแวดล้อมและสารเคมีกำจัดศัตรูพืช การพบชันโรงในพื้นที่จึงเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์และความปลอดภัยของธรรมชาติรอบตัวได้เป็นอย่างดี

นอกจากบทบาทผู้ช่วยธรรมชาติ ชันโรงยังเป็น “สัตว์เศรษฐกิจสร้างรายได้ครบวงจร” ที่ช่วยยกระดับผลผลิตในแปลงเกษตร ทั้งไม้ผล พืชผัก และไม้ดอก ให้ติดผลดกและมีคุณภาพดียิ่งขึ้น ที่สำคัญ ผลิตภัณฑ์จากชันโรงยังสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้หลากหลายช่องทาง

คุณป๋อง-พิพัฒพงษ์ ตาแก้ว เจ้าของ “จงใจฟาร์มชันโรง” ตั้งอยู่ที่ ต.หนองธง อ.ป่าบอน จ.พัทลุง เล่าถึงจุดเปลี่ยนจากเกษตรกรสวนไม้ผลสู่ผู้เชี่ยวชาญด้านชันโรงว่า เดิมทีที่บ้านทำสวนผลไม้ โดยมี “สละ” เป็นพืชสร้างรายได้หลัก แต่ช่วงหลายปีหลังประสบวิกฤตทั้งปัญหาราคาตกต่ำและโรคระบาด จึงต้องมองหาทางรอดและอาชีพเสริมเพื่อสร้างรายได้ใหม่

พี่ป๋องเริ่มเลี้ยงชันโรงมาตั้งแต่ปี 2555 แต่ในช่วงแรกเน้นเลี้ยงไว้ช่วยผสมเกสรพืชผักและไม้ผลภายในสวนเท่านั้น จนกระทั่งเมื่อพืชหลักเริ่มไม่ทำกำไร จึงหันมาศึกษาและเอาจริงเอาจังกับการเลี้ยงชันโรงสร้างรายได้

“เมื่อก่อนตลาดชันโรงยังไม่กว้างเหมือนทุกวันนี้ ผมก็เริ่มคิดค้นและเปิดตัว ‘กล่องเลี้ยงแบบแยกกล่องน้ำหวาน’ ทำให้เห็นชัดเลยว่าชันโรงเป็นอาชีพที่ทำเงินได้ดีและง่ายกว่าการทำสวนผลไม้แบบเดิม จำได้ว่าตอนนั้นสร้างรายได้ก้อนแรกสูงถึง 70,000 บาทภายในเดือนเดียว จึงเริ่มต่อยอดมาเรื่อยๆ จนถึงปัจจุบันที่คลุกคลีกับชันโรงมานานกว่า 15 ปี

ช่วงแรกผมขยายรังขายพร้อมแม่พันธุ์ในราคาประมาณกล่องละ 1,000–1,500 บาท ขายดีจนผลิตไม่ทัน จึงต่อยอดมาทำกล่องเลี้ยงขาย ทั้งแบบกล่องเปล่าและกล่องพร้อมแม่พันธุ์ มีการพัฒนาดีไซน์เป็นแบบแยกช่องเก็บน้ำหวาน 2 ช่อง และ 3 ช่อง สร้างรายได้ต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน”

ปัจจุบัน จงใจฟาร์มชันโรง ไม่หยุดพัฒนา โดยยกระดับโครงสร้างรังเลี้ยงให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น ช่วยลดอัตราการตายของผึ้งงาน และดันปริมาณผลผลิตก้าวกระโดด จากเดิมที่เคยเก็บน้ำผึ้งได้เพียง 2–3 ขีด (200–300 กรัม) ต่อกล่อง พุ่งสูงขึ้นเป็น 1–1.5 ลิตรต่อกล่อง ถือเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับนวัตกรรมกล่องเลี้ยงและยกระดับศักยภาพของชันโรงได้อย่างยั่งยืน

นวัตกรรมกล่องเลี้ยงชันโรง “แยกน้ำหวานเอง”
สวย แปลก ได้น้ำผึ้งบริสุทธิ์ 1.5 ลิตร/กล่อง

สำหรับการพัฒนากล่องเลี้ยงชันโรง พี่ป๋อง เล่าว่า ทางฟาร์มได้ลองผิดลองถูกมานานหลายปี จนได้รูปแบบกล่องเลี้ยงที่ตอบโจทย์อย่างลงตัว ทั้งเรื่องความสวยงาม ความสะดวกในการเลี้ยง การได้น้ำผึ้งที่สะอาดบริสุทธิ์ และที่สำคัญคือให้ปริมาณน้ำหวานสูงถึง 1-1.5 ลิตรต่อกล่อง ซึ่งทุกรูปแบบไม่ได้ทำขึ้นมาเพื่อขายทันที แต่ผ่านการคิด ลงมือทำ และทดลองใช้งานจริงในสวนเพื่อสังเกตผลลัพธ์จนมั่นใจแล้วว่าได้ผลดีเยี่ยม

ปัจจุบัน ฟาร์มมีกล่องเลี้ยงประมาณ 600-700 กล่อง บนพื้นที่ประมาณ 2 งาน แบ่งเป็นกล่องสำหรับเก็บน้ำหวาน และกล่องสำหรับเก็บแม่พันธุ์ โดย “กล่องแยกน้ำหวานเอง” จะเป็นกล่องที่เน้นเลี้ยงยาวนาน เพราะระบบภายในถูกออกแบบมาให้เราไม่ต้องเข้าไปรบกวนรังมาก มีข้อจำกัดเพียงอย่างเดียวคือจะไม่สามารถแยกขยายรังในกล่องนี้ได้ ต่างจาก “กล่องทรง A4 ทั่วไป” ที่เน้นใช้สำหรับแยกขยายรังโดยเฉพาะ

จุดเด่นของกล่องเลี้ยง 4 รูปแบบหลัก

กล่องเลี้ยงที่ฟาร์มพัฒนาขึ้นมามี 4 รูปแบบ ได้แก่ กล่องคอนโด, กล่องรถถัง, กล่อง 2-3 ช่อง (2-3 เฟรม) และ กล่องอะคริลิก โดยจุดเด่นร่วมของกล่องเหล่านี้คือ มี เฟรมเก็บน้ำหวานโดยเฉพาะ ทำให้สามารถดึงออกมาเก็บผลผลิตได้ทันที แยกเกสรออกจากน้ำผึ้งได้ 100 เปอร์เซ็นต์ ป้องกันน้ำผึ้งปนเปื้อน ลดการสูญเสียตัวชันโรง (ตัวงาน) ไม่ให้ติดออกมา และได้น้ำผึ้งบริสุทธิ์เหมาะสำหรับผู้ที่แพ้เกสรดอกไม้

1. กล่องคอนโด

ลักษณะดีไซน์ แนวตั้ง มีถาดเก็บน้ำหวานอยู่ชั้นบนสุด

พฤติกรรมธรรมชาติ ชันโรงจะเก็บน้ำหวานขึ้นด้านบนเสมอ ทำให้เก็บน้ำผึ้งจากชั้นบนได้ง่าย

โครงสร้างภายใน ด้านล่างแบ่งเป็น 2 ช่อง ปากทางเข้าจะเป็นพื้นที่เก็บเกสร ตรงกลางเป็นกลุ่มไข่และที่อยู่ของนางพญา พร้อมระบบป้องกันไม่ให้นางพญาขึ้นไปไข่ในถาดน้ำหวานด้านบน

ผลผลิต ได้น้ำผึ้งบริสุทธิ์ 100 เปอร์เซ็นต์ ปริมาณ 1-1.5 ลิตรต่อลัง เก็บผลผลิตได้ 2 ครั้งต่อปี

2. กล่องรถถัง

ลักษณะดีไซน์ ทรงสี่เหลี่ยมถอดแบบคล้ายรถถัง (น่าจะเป็นฟาร์มแรกที่ออกแบบทรงนี้)

โครงสร้างภายใน แบ่งเป็น 2 ช่อง ด้านหลังมีเฟรมเก็บน้ำผึ้ง 2 ชุด

จุดเด่น สามารถเปิดดึงเฟรมน้ำหวานจากด้านหลังออกได้ทันที โดยไม่ต้องรบกวนกลุ่มไข่ ได้น้ำผึ้งบริสุทธิ์ 100 เปอร์เซ็นต์ และให้ปริมาณน้ำหวานสูงเช่นกัน

3. กล่อง 2 เฟรม และ 3 เฟรม

ลักษณะดีไซน์ ขนาดกล่องใหญ่ขึ้นและตัวกล่องยาวกว่ารุ่นอื่น

จุดเด่น สามารถยกถอดเฟรมเก็บน้ำหวานออกได้สะดวก เหมาะสำหรับการเลี้ยงที่ต้องการพื้นที่เก็บน้ำหวานมากขึ้น

4. กล่องอะคริลิกใส

มีแรงบันดาลใจเกิดจากช่วงไปออกบูธนิทรรศการเมื่อ 2 ปีที่แล้ว ที่ต้องการให้ผู้เข้าชมเห็นองค์ประกอบภายในรังได้โดยไม่ต้องเปิดกล่อง

การใช้งาน กล่องใสที่มองเห็นการทำงานภายในรังได้อย่างชัดเจน กลายเป็นสินค้าขายดียอดนิยมจนผลิตไม่ทันขาย กลุ่มลูกค้าหลักคือ อาจารย์ ศูนย์เรียนรู้ และผู้ที่ต้องการนำไปใช้เป็นสื่อการเรียนการสอน

พี่ป๋อง ยืนยันว่า กล่องทั้ง 4 รูปแบบให้ผลลัพธ์ในแง่ ปริมาณน้ำหวาน และ ความสะดวกในการเก็บ ที่ดีพอๆ กัน แตกต่างกันเพียงแค่เรื่องดีไซน์

นอกจากนี้ การพัฒนากล่องแยกน้ำหวานยังช่วยแก้ปัญหาในอดีตได้อย่างสิ้นเชิง จากรุ่นแรกๆ ที่เปิดเก็บน้ำผึ้งแล้วชันโรงตายเป็นจำนวนมาก ระบบตัวกรองและเฟรมแยกในรุ่นใหม่นี้ช่วยลดอัตราการตายของชันโรงได้อย่างเห็นได้ชัด และด้วยรูปลักษณ์ที่สวยงามมีเอกลักษณ์ กล่องเลี้ยงเหล่านี้จึงไม่ได้มีดีแค่ประโยชน์เรื่องผลผลิต แต่ยังสามารถนำไปวางตกแต่งเป็น ของประดับสวน เพิ่มมูลค่าและความสวยงามให้กับพื้นที่ได้อย่างลงตัว

เทคนิคการเลี้ยงชันโรงในพื้นที่จำกัด
และการสร้างรายได้สู่อาชีพยั่งยืน

พี่ป๋องอธิบายว่า สำหรับคนที่มีพื้นที่จำกัด เริ่มต้นจากการทำโรงเรือนแบบง่าย โดยตั้งเสา ทำหลังคา แล้วทำเป็นชั้นวางแนวตั้ง ข้อดีคือช่วยประหยัดพื้นที่ วางรังอนุบาลได้เยอะ และดูแลง่ายในจุดเดียว โดยการทำโรงเรือนไม่มีรูปแบบตายตัว เน้นความสะดวกของคนทำงานเป็นหลัก แต่มีข้อควรระวังคืออย่าวางกล่องต่ำติดพื้นดินเกินไป ควรยกสูงจากพื้นอย่างน้อย 1 เมตร เพื่อป้องกันศัตรูธรรมชาติอย่างมด กิ้งก่า หรืออึ่งอ่าง และช่วยลดปัญหาความชื้นรวมถึงน้ำกระเด็นช่วงหน้าฝน ส่วนพื้นที่ตั้งโรงเรือนต้องไม่อยู่กลางแดดจัดและไม่ร่มเกินไป ควรได้รับร่มเงาประมาณ 60 เปอร์เซ็นต์ และตั้งกล่องให้หันปากทางเข้าหาแสงสว่าง

ในส่วนของการวางรังแม่พันธุ์ที่ต้องการแยกขยาย พี่ป๋องแนะนำให้ปรับวิธีโดยนำมาวางแยกเป็นจุดๆ ห่างกันประมาณ 1-2 เมตร แทนการวางบนชั้นวาง เนื่องจากชันโรงมีความจำเรื่องทิศทางและตำแหน่งรังเดิมอย่างแม่นยำ เมื่อทำการแยกขยายรัง ชันโรงตัวงานจะบินกลับเข้ารังใหม่ที่ตั้งไว้ได้ดีขึ้น ซึ่งวิธีนี้จะช่วยให้ได้ปริมาณตัวงานมากกว่าการวางรังบนชั้นวางอย่างเห็นได้ชัด

ถัดมาคือการเตรียมแหล่งอาหาร แหล่งน้ำ สำคัญมากเพราะหลายคนมักเข้าใจผิดว่าชันโรงไม่กินน้ำ แต่ความจริงแล้วชันโรงกินน้ำเยอะมาก โดยเฉพาะช่วงหน้าแล้ง เพียงแต่จะไม่ลงไปกินในแหล่งน้ำโดยตรง แต่จะใช้วิธีดูดซึมผ่านวัสดุ ผ้าเปียก หรือหยดน้ำบนยอดไม้ เช่น ดาหลา และสับปะรดสี ส่วน แหล่งอาหารและเกสร สำหรับฟาร์มขนาดใหญ่ (500–600 รัง) จะเน้นปลูกเสาวรส ข้าวโพด และต้นรักแรกพบ ซึ่งเกสรมีความสำคัญอย่างมากต่อการเจริญเติบโตของตัวอ่อน รวมถึงการปลูกไม้ผลที่ให้ ชันยาง เช่น มังคุด ขนุน และมะม่วง เพื่อให้ชันโรงนำยางไม้ไปสร้างกระเปาะน้ำหวาน ซ่อมแซมรัง และทำแว็กซ์ (ขี้ชัน)

สำหรับคนที่อยากเลี้ยงในเมือง พี่ป๋องบอกว่าสามารถเลี้ยงได้ทุกที่ ขอแค่มีแหล่งน้ำและแหล่งอาหาร เช่น เลี้ยงบริเวณระเบียง หรือหน้าบ้าน โดยเฉพาะ สายพันธุ์ขนเงิน ซึ่งอยู่ง่ายมาก แต่สิ่งที่ต้องระวังสำหรับคนเมืองคือมลพิษ หรือสารปนเปื้อนจากน้ำมันเครื่อง เพราะผึ้งอาจเข้าใจผิดว่าเป็นยางไม้แล้วเก็บเข้าลัง ทำให้น้ำผึ้งปนเปื้อนได้ นอกจากนี้ การเลี้ยงชันโรงโดยไม่ใช้สารเคมียังช่วยฟื้นฟูระบบนิเวศ ทำให้ต้นไม้ติดผลดี และมีสัตว์ธรรมชาติต่างๆ อย่างหิ้งห้อยหรือนกบินกลับคืนมา

กลยุทธ์การตลาดและการสร้างมูลค่า
เปลี่ยนแมลงรบกวนสู่ธุรกิจสร้างรายได้ยั่งยืน

ย้อนกลับไปช่วงที่เรียน พี่ป๋องเล่าว่าเคยเห็นชันโรงทำรังอยู่ตามเสา แต่ตอนนั้นคิดว่าเป็นเพียงแมลงรบกวน จนกระทั่งเรียนจบจึงลองค้นคว้าข้อมูลและเริ่มนำมาทดลองเลี้ยงด้วยตัวเองโดยไม่มีตำราหรือครูผู้สอน จากจุดเริ่มต้นที่ยังมองไม่เห็นช่องทางตลาด ปัจจุบันสามารถพัฒนาต่อยอดจนกลายเป็นอาชีพหลักที่สร้างรายได้มั่นคงเฉลี่ย 50,000–70,000 บาทต่อเดือน โดยแบ่งโครงสร้างรายได้และการสร้างมูลค่าเพิ่มออกเป็น 3 ส่วนหลัก

รายได้หลัก (การขายไอเดียและนวัตกรรม) จำหน่ายกล่องเปล่าและชุดแม่พันธุ์ โดยกล่องเปล่าราคาเริ่มต้น 990 บาท, รุ่น 3 เฟรม (ขนาดใหญ่) ราคา 1,200 บาท, ชุดพร้อมแม่พันธุ์ ราคา 2,500–3,000 บาท และรุ่นพรีเมียม (สายพันธุ์เล็กพร้อมเลี้ยง) ราคาสูงสุดประมาณ 3,500 บาท

รายได้รอง (ผลผลิตคุณภาพสูง) จำหน่ายน้ำผึ้งชันโรงแท้ ซึ่งผลิตได้ราว 100 ลิตรต่อปี ในราคาส่งอยู่ที่ 700-750 บาทต่อลิตร

ผลพลอยได้ (สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบ) คัดแยกขี้ชันพรีเมียมที่ไม่มีเศษตัวงานปนเปื้อน สามารถสร้างราคาขายได้สูงถึงกิโลกรัมละ 1,000 บาท

หัวใจสำคัญของการเติบโตมาจากการ “เปลี่ยนมุมมองเพื่อเพิ่มมูลค่า” โดยผลักดันให้ชันโรงสายพันธุ์เล็กสามารถทำราคาได้เทียบเท่าสายพันธุ์ตัวใหญ่ ออกแบบกล่องเลี้ยงที่ขายความคิดและแก้ปัญหาให้เกษตรกรได้อย่างตรงจุด จนเปลี่ยนกิจกรรมยามว่างในวันนั้น ให้กลายเป็นธุรกิจที่มีอนาคตไกลและเติบโตได้อย่างยั่งยืนในวันนี้

ข้อคิดฝากถึงเกษตรกร
เริ่มต้นจาก “สายพันธุ์พื้นถิ่น”
ใจเย็น และศึกษาให้รอบคอบ

สำหรับเกษตรกรหรือผู้ที่สนใจอยากเริ่มต้นเลี้ยงชันโรง พี่ป๋องฝากเตือนใจไว้ว่า อยากให้เริ่มจากการสำรวจและศึกษาพื้นที่รอบตัวก่อนเป็นอันดับแรก ลองมองหาดูว่าในบริเวณระแวกบ้านเรามีกลุ่มคนหรือเกษตรกรที่เลี้ยงชันโรงอยู่แล้วหรือไม่ แล้วเข้าไปเริ่มต้นเรียนรู้จากตรงนั้น

เหตุผลสำคัญคือ การสั่งซื้อชันโรงจากพื้นที่อื่นมาเลี้ยงมีความเสี่ยงสูงมาก ชันโรงบางสายพันธุ์ไม่สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมบางพื้นที่ได้ หากเราฝืนเลี้ยงไป ไม่เกินปีรังก็ล่มได้ ดังนั้น การเริ่มต้นด้วย “สายพันธุ์พื้นถิ่น” หรือสายพันธุ์ดั้งเดิมในพื้นที่จึงเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด เพราะทนทาน ปรับตัวเก่ง และช่วยลดความเสียหายหรืออาการ “เจ็บตัว” ได้มากที่สุด

สิ่งที่อยากเน้นย้ำคือ “อย่าเลี้ยงตามกระแส และอย่าใจร้อน” พี่ป๋องเล่าว่าเคยเจอคนใจร้อน ไฟแรง อยากทุ่มทุนเลี้ยงอย่างเดียวโดยที่ยังไม่รู้จักธรรมชาติของชันโรงจริงๆ สุดท้ายก็ไปไม่รอด การเลี้ยงชันโรงต้องอาศัยความใจเย็น ค่อยๆ สังเกตและศึกษาไปทีละขั้น เพราะถ้าไม่ศึกษาให้รอบคอบก่อน ต่อให้มีเงินทุนเป็นล้านก็หมดล้านได้เช่นกัน การเริ่มต้นอย่างถูกวิธี รู้จริง และเข้าใจธรรมชาติ จะเป็นเกราะป้องกันไม่ให้เราขาดทุน และช่วยให้เติบโตในอาชีพนี้ได้อย่างยั่งยืน

สนใจสามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่เพจเฟซบุ๊ก : จงใจฟาร์มชันโรง