ปลาสวยงาม

ปลาหางนกยูง เป็นปลาที่มีขนาดเล็ก ความรู้โดยพื้นฐานของคนไทยโดยทั่วไป เข้าใจว่า เป็นปลาที่เลี้ยงง่าย ปล่อยตามอ่าง แอ่ง กาละมัง หรือถังน้ำ ก็เลี้ยงได้แล้ว ทั้งยังขยายพันธุ์ได้ง่าย เริ่มต้นจากแค่ไม่กี่ตัว ไม่นานก็ออกลูกออกหลานมากมาย คุณเดชา ฤทธิเดช ชาวมีนบุรี ก็เข้าใจเช่นนั้นมาตลอด ต่อเมื่อมาเริ่มลงมือเลี้ยงเอง และตั้งเป้าขยายพันธุ์ปลาหางนกยูงขาย ถึงได้รู้แจ่มแจ้งว่า การเลี้ยงปลาหางนกยูงที่ว่าง่าย ต้องเข้าใจวิธีการเลี้ยงด้วย จึงจะเรียกได้ว่าง่าย ไม่อย่างนั้นแล้ว ก็ไม่รอดเหมือนกัน แม้จะมีประสบการณ์จากการเลี้ยงปลามาก่อน ก็ไม่ได้ช่วยให้การเลี้ยงปลาหางนกยูงในระยะเริ่มแรกดำเนินไปด้วยดี เพราะเป็นการเลี้ยงปลากินเนื้อ เช่น ปลาดุก ปลาช่อน ปลาสวาย ซึ่งครอบครัวของคุณเดชาทำมานานก็จริง แต่ไม่ประสบความสำเร็จกับการเลี้ยงปลากินเนื้อกลุ่มนี้ การเลี้ยงปลาหางนกยูง จึงเป็นประสบการณ์ใหม่สำหรับคุณเดชา แรงกระตุ้นให้เริ่มเลี้ยงปลาหางนกยูง อยู่ที่การเห็นปลาหางนกยูงวางขายที่ตลาดปลาในตลาดนัดสวนจตุจักร นั่นหมายถึง ปลาหางนกยูงยังคงขายได้อยู่ตลอด แม้ว่าราคาขายค่อนข้างแพง “เมื่อ 20 กว่าปีที่แล้ว หางนกยูงสายพันธุ์จากต่าง

คุณณัฐเศรษฐ ศรีทองอินทร์ อยู่บ้านเลขที่ 83/1 หมู่ที่ 14 ตำบลบางใหญ่ อำเภอบางปลาม้า จังหวัดสุพรรณบุรี เป็นผู้ที่เลี้ยงปลาคาร์พเพราะชื่นชอบในความสวยงาม จึงนำมาเลี้ยงแบบดูเล่น แต่เมื่อศึกษาอย่างจริงจังยิ่งเกิดความหลงใหล ทำให้ได้เรียนรู้การเพาะพันธุ์ไปจนถึงเลี้ยงให้มีขนาดไซซ์ใหญ่ จนสามารถเป็นอาชีพทำรายได้ให้กับเขาเป็นอย่างดีทีเดียว ปลาคาร์พ ขนาด 20-25 เซนติเมตร เริ่มเลี้ยงปลาคาร์พ ครั้งแรกเพียง 2 ตัว คุณณัฐเศรษฐ เล่าให้ฟังว่า สมัยก่อนนั้นยังไม่ได้ยึดอาชีพทางด้านการประมงเหมือนเช่นทุกวันนี้ ทำอาชีพค้าขายจำพวกเสื้อผ้า เป็นแบบขายส่ง ซึ่งในขณะนั้นมีความสนใจในเรื่องของการเลี้ยงปลาคาร์พ จึงได้นำมาเลี้ยงแบบสวยงามเพื่อไว้ดูเล่น ระยะเวลาต่อมารู้สึกชื่นชอบและหลงใหลปลาชนิดนี้มากขึ้น ทำให้มีโอกาสศึกษาและเรียนรู้ถึงสายพันธุ์ต่างๆ ตลอดไปจนถึงนิสัยของปลาคาร์พ เมื่อมองเห็นถึงช่องทางการทำตลาด จึงตัดสินใจมาประกอบเป็นอาชีพในเวลาต่อมา “ช่วงนั้นเห็นเพื่อนเลี้ยง เราเองอยากเลี้ยงบ้าง เลยหามาเลี้ยงที่บ้าน เห็นทุกวัน เริ่มชอบมากๆ เลยหาซื้อเข้ามาเลี้ยงเรื่อยๆ โดยช่วงที่เลี้ยงเหมือนปลาเกิดอาการป่วย จึงเป็นโอกาสให้เรา

คุณศักรินทร์ สินทะสุทธิ์ คุณศักรินทร์ สินทะสุทธิ์ อยู่บ้านเลขที่ 118 หมู่ที่ 3 ตำบลท่าราบ อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี เป็นเกษตรกรที่ยึดอาชีพเพาะพันธุ์ปลาแฟนซีคาร์พมามากกว่า 10 ปี โดยมีการพัฒนาสายพันธุ์และสร้างลูกพันธุ์ให้มีความแข็งแรงมากขึ้น จนสามารถเกิดเป็นอาชีพเลี้ยงครอบครัวของเขาได้เป็นอย่างดี คุณศักรินทร์ เล่าให้ฟังว่า หลังจบการศึกษา ปวช. สาขาอิเล็กทรอนิกส์ วิทยาลัยเทคนิคราชบุรี ได้ยึดการร้องเพลงและเล่นดนตรีเพื่อเป็นอาชีพทำเงิน ต่อมาเมื่อมีโอกาสได้ย้ายกลับมาอยู่บ้านเกิด และได้แต่งงานจึงได้รู้สึกอยากจะอยู่กับที่ ไม่อยากเดินทางเหมือนเช่นสมัยก่อน ทำให้ตัดสินใจมองหาอาชีพใหม่สร้างรายได้เลี้ยงครอบครัว “พอได้มีโอกาสกลับมาบ้านเกิด ก็ได้แต่งงานมีครอบครัว ทีนี้ก็ไม่อยากเดินทางไปเล่นดนตรีเหมือนสมัยก่อนแล้ว เพราะรู้สึกว่าอิ่มตัว ทีนี้บ้านของภรรยาได้เพาะพันธุ์ปลาน้ำจืดอยู่แล้ว ทีนี้ก็มองเห็นถึงโอกาส จึงได้มาศึกษาเกี่ยวกับวิธีการเพาะพันธุ์ปลา เพื่อเป็นการหาประสบการณ์ พร้อมทั้งช่วยครอบครัวของภรรยาเลี้ยง เพื่อเราจะได้เรียนรู้และมีประสบการณ์มากขึ้น ก็สามารถทำจนประสบผลสำเร็จและยึดเป็นอาชีพของตนเองได้”

สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ ขึ้นเวทีมวย THAI FIGHT เมืองคอน พร้อมสนับสนุนกรมประมง ร่วมประชาสัมพันธ์ ปลากัดไทยในฐานะสัตว์น้ำประจำชาติ นายกฤษ อุตตมะเวทิน เลขานุการกรม สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) ร่วมงาน มวย THAI FIGHT เมืองคอน ณ เซ็นทรัลพลาซ่า จังหวัดนครศรีธรรมราช นายกฤษ กล่าวว่า การที่คณะรัฐมนตรี ประกาศให้ปลากัดไทยเป็นสัตว์น้ำประจำชาตินั้น เป็นเพราะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายกฤษฎา บุญราช เห็นความสำคัญของปลากัดไทย ทั้งในแง่วัฒนธรรม และสัตว์น้ำเศรษฐกิจ ที่มีการส่งออกเป็นปลาสวยงาม จึงเสนอคณะรัฐมนตรีและสนับสนุนกรมประมง ดำเนินการผลักดัน ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้มีมติให้ปลากัดไทยเป็นสัตว์ประจำชาติ เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2562 ที่ผ่านมา ทั้งนี้ เพราะปลากัดเป็นสัตว์น้ำสายพันธุ์ไทยแท้ ที่อยู่ในประวัติศาสตร์วัฒนธรรมคู่ประเทศไทยมาอย่างยาวนาน  และรัฐบาลได้เล็งเห็นถึงความสำคัญใน 2 ด้าน คือ ด้านวัฒนธรรม และด้านเศรษฐกิจ ที่จะส่งผลให้เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยง มีทั้งรายได้และความภาคภูมิใจในอาชีพ นอกจากนั้น ปลากัดไทยยังเป็นสัตว์น้ำนักสู้ เหมือนกับคนไทย นักมวยไทยที่มีเลื

ปัจจุบัน ความสวยงามของปลากัด เป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้หลายคนหันมาเลี้ยงกันมากขึ้น จากเดิมปลากัดเป็นเพียงแค่ปลาต่อสู้ของเซียนพนันในหมู่บ้านเล็กๆ หลังจากที่มีคนนำปลากัดมาผสม และสร้างสายพันธุ์ใหม่ จนได้ปลากัดที่มีความสวยงาม และไม่เหลือเค้าโครงของปลากัด ทั้งหมดจึงเป็นที่มาของธุรกิจการเพาะเลี้ยงปลากัดที่สร้างรายได้หลายล้านบาทต่อปี มีตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศรองรับ อย่างเช่น นางวิไลพร สามพิมพ์ อายุ 36 ปี และ นายคมสันต์ สามพิมพ์ สองสามีภรรยา ชาวบ้านโสน ต.แสลงพันธ์ อ.เมือง จ.สุรินทร์ หลังว่างเว้นจากการทำนาข้าว ได้หันมาทำอาชีพเสริมโดยการเลี้ยงปลากัดแฟนซี ส่งขายต่างประเทศ และขายผ่านโซเชี่ยล โดยใช้ชื่อเพจ “ปลากัด บ้านปลาฟาร์มสุรินทร์” เพาะปลากัดส่งขายทั้งในไทยและต่างประเทศ โดยเริ่มต้นครั้งแรกใช้งบประมาณ 5 พันบาท ลงทุนซื้อพันธุ์ปลากัดและวัสดุอุปกรณ์ เพาะเลี้ยงปลากัดแฟนซีขายทำมาปีนี้เป็นปีที่ 2 สร้างรายได้เสริมจากเวลาว่างเว้นจากการทำนาข้าว เฉพาะปลากัดอย่างเดียว จะมีรายได้ประมาณ 12,000 บาท ต่อเดือน หรือมีรายได้หมื่นอัพขึ้นไปจากการขายปลากัดแฟนซีปลากัดสวยงาม นอกจากนี้ ก็ยังรับทำตู้ปลาส่งด้วย ซึ่งก็ทำ

ในตู้ปลานอกจากปลาที่เลี้ยงเป็นพระเอกนางเอกแหวกว่ายสยายครีบกันงามสง่าแล้ว หลายคนยังนิยมเอาสัตว์น้ำอื่นๆ มาเลี้ยงปะปนไปด้วยเพิ่มความน่าสนใจให้ตู้ใบโปรด อย่างเช่นกุ้งแคระ กุ้งเครฟิช ปูตัวจิ๋ว และหอยเปลือกสวยชนิดต่างๆ สัตว์น้ำพวกนี้นอกจากเลี้ยงเพื่อความสวยงามแล้วยังช่วยทำหน้าที่ด้านความสะอาด อาทิ กินเศษอาหารที่ตกค้างตามซอกกรวดพื้นตู้ กินตะไคร่น้ำบนใบไม้หรือก้อนหิน บางทีก็มีหน้าที่เป็นสัปเหร่อคอยจัดการกับซากปลาตายที่อาจไปแอบตายซุกซ่อนตามซอกหลืบที่เรามองไม่เห็น เป็นการช่วยไม่ให้น้ำเน่าเสียเร็วเกินไป สมัยผมยังเด็กเมื่อสักสามสิบปีก่อนเคยซื้อหอยชนิดหนึ่งมาเลี้ยง ชื่อว่าหอยเชอรี่ เปลือกของมันมีสีหวานจับใจดูคล้ายผลไม้สดฉ่ำ ปล่อยให้มันคืบคลานไปตามพื้นตู้เพื่อกินเศษอาหารตกหล่นที่ปลากินไม่หมด ดูเพลินเสียยิ่งกว่าปลาเสียอีกในตอนนั้น ผ่านมาอีกไม่เท่าไหร่หอยเชอรี่กลายเป็นหอยปิศาจรุกรานไปทั่วแหล่งน้ำเมืองไทย ไปไหนก็เจอหอยเชอรี่ไข่เกาะเป็นพวงสีชมพูสด ชาวบ้านรำคาญหนักเข้าเลยจับมาทำเป็นเมนูอาหารสำราญกันไปถ้วนหน้าเพราะมีเหลือเฟือ หอยในธรรมชาติเป็นสัตว์กินซาก คล้ายกับหนอนในระบบนิเวศบนบก ทำให้เกิดสภาวะสมดุล ไม

ตำบลปากแรต อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่ขึ้นชื่อว่าเป็นแหล่งเพาะเลี้ยงปลาสวยงามส่งจำหน่ายยังต่างประเทศ และส่งขายในตลาดปลาใหญ่ในเขตเมือง แม้จะมีฟาร์มเพาะเลี้ยงปลาสวยงามหลายฟาร์ม แต่การไม่เอ่ยถึง “มณฑา ฟาร์ม” คงไม่ได้ เพราะเจ้าของฟาร์มปลาสวยงามแห่งนี้ มีดีกรีถึงเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ปี 2555 ในสาขาอาชีพเพาะเลี้ยงปลาสวยงามและพรรณไม้น้ำ เพราะการเริ่มต้นบุกเบิกสร้างฟาร์มปลาจากเล็กไปใหญ่อย่างมีระบบและได้คุณภาพมาตรฐานฟาร์ม จึงทำให้ มณฑา ฟาร์ม ติดอันดับต้นๆ ของฟาร์มเพาะเลี้ยงปลาสวยงามส่งออกรายใหญ่ ชื่อฟาร์มตรงตามชื่อเจ้าของ คุณมณฑา สร้อยแสง เจ้าของฟาร์ม เริ่มต้นทำฟาร์มปลาจากประสบการณ์แบบครูพักลักจำในวัย 20 ตอนปลาย หลังหน่ายจากอาชีพสาวโรงงาน และเก็บงำความรู้ที่ได้จากการช่วยพี่สะใภ้ทำฟาร์มปลาสวยงามมานาน ด้วยเงินเพียง 15,000 บาท ที่ติดลบ เพราะเป็นเงินกู้ที่นำมาเป็นต้นทุนก้อนแรก คุณมณฑา ใช้สร้างล็อกได้ถึง 10 ล็อก และเงินอีกจำนวน 1 ใน 3 หมดไปกับการซื้อพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ รวมถึงอุปกรณ์เครื่องใช้ต่างๆ ที่จำเป็นในการเลี้ยงปลา พ่อพันธุ์และแม่พันธุ์ปลา คุณมณฑาหาซื้อในละแวกไม่ไกลบ้าน

ในห้องมีตู้ปลาหลายใบ ผมเลือกนั่งลงหน้าตู้ปลาใบโปรด เป็นตู้ขนาด 48 นิ้ว ข้างในมีปลาหมอทะเลสาบมาลาวีกลุ่มเอ็มบูน่าสีสดๆ ว่ายไปมาหลายสิบตัว พื้นตู้นั้นปูด้วยทรายละเอียด มีหินก้อนน้อยใหญ่วางทับซ้อนกันเป็นกลุ่มเป็นกอง ปลาหลายตัวเข้าจับจองตามซอกโพลงหิน ปลาบางคู่บ้างก็ว่ายคลอเคล้าเกี้ยวพาราสี บ้างก็โรมรันต่อสู้กันเองเป็นที่ชุลมุน แต่โดยรวมตู้นี้สวย ดูสนุก สีสันที่หลากหลายของปลาหลากสายพันธุ์ เมื่อรวมเข้ากับสีสว่างๆ ของผืนทราย สีที่ทั้งเข้มทั้งอ่อนของโขดหิน แสงและเงาที่ทอดตกลงตามพื้น กลายเป็นความงามสุดพิเศษ เป็นเอกลักษณ์ เป็นความยุ่งเหยิงวุ่นวายอันแสนสงบ เป็นความสว่างท่ามกลางบรรยากาศขมุกขมัวของฤดูกาล เป็นความกระจัดกระจายขัดแย้งที่รวมเป็นหนึ่งเดียว ผมมองภาพปลาในตู้ใบนี้แล้วนึกถึงภาพเขียนยุคอิมเพรสชันนิสม์ ที่ศิลปินใช้วิธีการแต้มสีหรือป้ายด้วยแปรงหยาบๆ ด้วยสีสดแบบไม่ต้องผสม ปล่อยให้ภาพนั้นกลมกลืนกันไปเองด้วยการมองแบบองค์รวม ตู้ปลาของผมสุกสว่าง ฝูงปลาหมอสีกลุ่มเอ็มบูน่าที่สดฉูดฉาดหลากสีว่ายพล่านสลับกันไปมา ทรายละเอียดที่ปูพื้นดูเนียนนวลตัดกับสีของปลาได้อย่างมีเสน่ห์ลงตัว ผมนั่งดูปลาเพลิดเพลิน ปลาห

สังเกตดูตามร้านขายปลาหลายร้าน มีการจัดชุดตู้ปลาเพื่อเป็นของขวัญ สำหรับให้ผู้สนใจเลือกซื้อไปเป็นของขวัญในช่วงเทศกาลต่างๆ ให้กับเพื่อนฝูง หรือลูกหลาน หลายร้านเตรียมไว้พร้อมสรรพ แค่เลือกขนาดกับรูปแบบ และราคาที่ถูกใจ ก็พร้อมห่อให้เลยภายในเวลาไม่กี่นาที ว่าไปแล้ว การให้ตู้ปลาสักใบเป็นของขวัญที่ไม่เลวเลย เพราะคุณค่าของการเลี้ยงปลาก็รู้ๆ กันอยู่ว่า มีอเนกอนันต์ ให้ทั้งความเพลิดเพลิน ความสบายใจ ให้ความรู้เกี่ยวกับสัตว์น้ำเล็กๆ ที่ในชีวิตคนเมืองแทบไม่เคยได้สัมผัสรับรู้ว่ามันมีชีวิตความเป็นอยู่อย่างไร เด็กๆ นั้นถ้าได้เลี้ยงปลา มีความผูกพันกับปลา ก็จะซึมซับความอ่อนโยนและความช่างสังเกตไปได้ไม่ยาก และถ้าเกี่ยวกับฮวงจุ้ย ตู้ปลาก็เป็นอะไรที่ขาดกันไม่ได้เลยสำหรับบ้านพักที่อยู่อาศัยหรือที่ทำงานของหลายๆ คน การเลือกซื้อตู้ปลาเพื่อเป็นของขวัญ มีหลักอย่างไร? แรกสุดเลยคือ ต้องรู้ก่อนว่า ผู้ที่เราจะซื้อไปให้นั้น เขาอยากเลี้ยงปลาหรือเปล่า ถ้าอยากเลี้ยงและกำลังมองหาอยู่ก็เข้าทาง เป็นไปได้ก็ให้รู้เพิ่มเติมอีกนิดว่า เขาอยากเลี้ยงปลาประเภทไหน จะได้ซื้อหาได้ถูกแบบ ถูกขนาด แต่ถ้าคนที่เรากำลังจะซื้อให้เขาไม่ได้อยากเ

ปลาที่ได้มาใหม่หากเอาปล่อยลงตู้เลี้ยงรวมเลยนั้นอาจสร้างความเสียหายได้อย่างที่หลายคนไม่เคยคิด เช่น พาเอาเชื้อปรสิต เชื้อไวรัส แบคทีเรีย ฯลฯ ที่ฝังติดตัวจากบ่อเพาะเลี้ยงมาแพร่ในตู้ปลารวม ทำให้ปลาเก่าที่อยู่มาแต่ไหนแต่ไรเริ่มเจ็บป่วยล้มตาย ที่เป็นพยาธิปรสิตต่างๆ ก็แพร่ขยายพันธุ์กันยุ่บยั่บต้องรักษากันวุ่นวายมาก หรือปลาใหม่อาจไม่ได้เจ็บป่วยหรือเป็นพาหะนำโรคแต่อย่างใด หากแค่ยังไม่สามารถปรับตัวได้กับสภาพน้ำที่บ้านได้ดีนัก การปล่อยรวมในตู้เลี้ยงอาจไปสร้างความอ่อนแอ ความเครียดให้กับปลามาใหม่ หรืออาจโดนไล่รังแกจนอาการทรุดและตายภายในเวลาเพียงข้ามคืน ประโยชน์ของตู้พยาบาลที่สำคัญอีกอย่างคือ เอาไว้แยกรักษาปลาป่วย ในตู้เลี้ยงรวมอาจมีปลาบางตัวอ่อนแอติดเชื้อแบคทีเรีย ในขณะที่ปลาอื่นยังแข็งแรงมีภูมิต้านทานดีอยู่ ครั้นจะรักษาโดยใส่ยาลงไปกับปลาทั้งตู้ก็ไม่ใช่เรื่องดีนัก เนื่องจากตัวยาจะไปทำลายแบคทีเรียชนิดดีที่ทำประโยชน์ต่อระบบนิเวศในตู้ให้ตายไปด้วย ตู้พยาบาลที่มีเผื่อไว้จึงได้เอามาใช้ประโยชน์กันก็คราวนี้แหละครับ คือแยกเอาเฉพาะปลาตัวที่ป่วยเท่านั้นออกมารักษา เมื่อหายแล้วก็ยังพักฟื้นต่ออีกสักระยะค่อยปล่อย