ขนมพื้นบ้าน
ขั้นตอนกว่าจะมาเป็นข้าวเม่า ขนมพื้นบ้านที่พี่น้องเกษตรกรชาวนารู้จักกันดี ต้องผ่านกระบวนการอะไรบ้าง โดยจุดเด่นข้าวเม่าแม่วิลัยอยู่ที่ความหอม หวาน อร่อย ทำสดใหม่ทุกวัน ด้วยขั้นตอนกระบวนการแปรรูปที่พิถีพิถันใส่ใจทุกรายละเอียด เริ่มตั้งแต่การคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวสำหรับการนำมาทำข้าวเม่า ที่ต้องเป็นข้าวเหนียวเท่านั้น รวมถึงเทคนิคพิเศษในการทำแต่ละขั้นตอนที่ไม่ง่ายกว่าจะสำเร็จออกมาเป็นข้าวเม่าแม่วิลัย
ขนมเทียนหญ้านางนวล – ข่าวสดอิ่มอร่อย พาไปที่บ้านหัวแรต หมู่ 5 ต.ตรึม อ.ศีขรภูมิ จ.สุรินทร์ ขณะ นายยนต์ ดัชถุยาวัฒน์ ผู้ใหญ่บ้านบ้านหัวแรต นำกลุ่มแม่บ้าน สาธิตการทำขนมเทียนสูตรโบราณ ที่ผสมกับต้นหญ้านางนวล ให้ชม ขนมเทียนสูตรนี้ทำกันมานานตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตาทวด และถ่ายทอดวิธีการทำจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อให้ชุมชนทำขาย มีรายได้เข้าครอบครัวอีกด้วย ต้นหญ้านางนวลนี้ เป็นส่วนผสมขนมเทียนสูตรโบราณ ช่วงเวลานี้ เป็นช่วงที่ยังเก็บได้ในท้องทุ่งนา เพราะมันจะขึ้นหลังจากที่เก็บเกี่ยวข้าวช่วงเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์เท่านั้น ถ้าพ้นช่วงนี้ไปแล้ว ต้นหญ้านางนวลก็จะแก่และแห้ง ดังนั้น ชาวบ้านนิยมเก็บให้ได้เยอะๆ เพื่อนำไปตากให้แห้ง เพื่อจะใช้ได้เป็นปี ด้วยวิธีการเก็บรักษาเป็นอย่างดี อย่างไรก็ตาม หญ้าชนิดนี้หาได้บางพื้นที่เท่านั้น และบางที่อาจเก็บไม่ทัน เพราะวัวควายกินหมดก่อน ลำต้นของต้นหญ้านางนวลไม่ใหญ่มากมีสีเขียวอ่อน ใบอวบๆ ลักษณะเรียว มีดอกสีเทาอ่อนปนน้ำตาลความสูงประมาณ 20 เซนติเมตร รสชาติจะออกขมนิดๆ หวานหน่อยๆ รากนำไปต้มกินได้เหมือนน้ำชา เมื่อเก็บหญ้านานวลมาแล้ว กลุ่มแม่บ้านจึงช่วยกันคัดแยกเอารากออกจะเอาเฉพาะลำต
หนมลา หรือขนมลา เป็นขนมของทางภาคใต้ที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ โดยเฉพาะที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ขนมลายังเกี่ยวโยงกับตำนานและความเชื่อของคนในท้องถิ่น ด้วยลักษณะของตัวขนม ที่มีรูปร่างเสมือนผืนผ้าและมีลายที่วิจิตร เหมือนมีเส้นไหมสีทองเส้นเล็กๆ ถักทอเอาไว้ด้วยฝีมือของคนทอผ้าที่ชำนาญ คนภาคใต้จึงเชื่อกันว่า การที่ทำขนมลาแล้วนำไปถวายพระ ก็เปรียบเสมือนว่าได้ส่งผ้าแพรพรรณไปให้กับบรรพบุรุษและผู้ที่ล่วงลับให้ได้มีเครื่องนุ่งห่ม ขนมลาเป็นหนึ่งในจำนวนขนมห้าชนิดที่นิยมทำกันในช่วงเดือนสิบของทุกปี แล้วจะนำไปถวายพระในวันสารท แต่ละชนิดก็มีความหมายแตกต่างกันออกไป อย่างขนมพองก็เชื่อกันว่าใช้แทนเรือหรือแพ ขนมบ้าก็ใช้แทนลูกสะบ้า เพื่อให้วิญญาณบรรพบุรุษได้ละเล่นจะได้ไม่เหงา ขนมดีซำก็ใช้แทนเงิน เพื่อให้บรรพบุรุษมีเงินทองไว้ใช้จ่าย ขนมไข่ปลาหรือเรียกว่าขนมกง ก็ใช้แทนเครื่องประดับ คนทางภาคใต้จะมีความเชื่อเช่นนี้มาตั้งแต่สมัยไหนไม่ปรากฏ ซึ่งถือเป็นประเพณีประจำพื้นถิ่นที่สืบต่อกันมาเป็นเวลาช้านาน ส่วนขนมลาซึ่งมีเส้นสายถักทอที่เป็นแผ่นสลับไปสลับมาจนเหนียวแน่น จึงมีความหมายอีกนัยยะหนึ่งก็คือความสมานสามัคคีในหมู่ญาติพี่น
