น้ำตาลสด
ต้นตาล หรือ ตาลโตนด หรือ โหนด ในภาษาใต้ เป็นพันธุ์ไม้ปาล์มขนาดใหญ่ สกุล Borassus ในวงศ์ปาล์ม Arecaceae เป็นปาล์มที่แข็งแรงมากชนิดหนึ่ง และเป็นปาล์มที่แยกเพศกันอยู่คนละต้น มีความสูงถึง 40 เมตร และโตวัดผ่ากลางประมาณ 60 เซนติเมตร ลักษณะลำต้น จะเป็นเสี้ยนสีดำแข็งมากแต่ไส้กลางลำต้นอ่อน บริเวณโคนต้นจะมีรากเป็นกลุ่มใหญ่ ใบเหมือนพัดขนาดใหญ่ กว้าง 1-1.5 เมตร มีก้านเป็นทางยาว 1-2 เมตร ขอบของทางของก้านทั้งสองข้างมีหนามเหมือนฟันเลื่อยสีดำแข็งๆ และคมมาก โคนก้านแยกออกจากกันคล้ายคีมเหล็กโอบหุ้มลำต้นไว้ช่อดอกเพศผู้ ใหญ่ รวมกันเป็นกลุ่มคล้ายนิ้วมือ เรียกว่านิ้วตาล แต่ละนิ้วยาวประมาณ 40 เซนติเมตร และโตวัดผ่ากลางประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร โคนกลุ่มช่อจะมีก้าน ช่อรวมและมีกาบแข็งๆ หลายกาบหุ้มโคนก้านช่ออีกทีหนึ่ง ช่อดอกเพศเมียก็คล้ายๆ กัน แต่นิ้วจะเป็นปุ่มปม ปุ่มปมคือดอกที่ติดนิ้วตาล ดอกหนึ่งๆ โตวัดผ่ากลางประมาณ 2 เซนติเมตร และมีกาบแข็งๆ หุ้ม แต่ละดอก กาบนี้จะเติบโตไปเป็นหัวจุกลูกตาลอีกทีหนึ่ง ผลกลมหรือรูปทรงกระบอกสั้นๆ โตวัดผ่ากลางประมาณ 15 เซนติเมตร ผลเป็นเส้นใยแข็งเป็นมัน มักมีสีเหลืองแกมดำคล้ำเป็นมันหุ้มห่อเ
ท่ามกลางผืนดินลุ่มในตำบลถ้ำรงค์ อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี คือจุดเริ่มต้นของเรื่องราวของ “ลุงถนอม ตาลโตนด” ที่เริ่มจากประสบการณ์ชีวิตและความเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ ผู้บุกเบิกสวนแห่งนี้เมื่อกว่า 30 ปีก่อน ปัจจุบัน สวนตาลแห่งนี้ได้รับการสืบทอดและดูแลโดย คุณลุงอำนาจ ภู่เงิน ซึ่งเป็นลูกชายของลุงถนอม เป็นผู้ดูเเลสวนในปัจจุบัน โดยยึดหลักการทำเกษตรอินทรีย์แบบพึ่งพาตนเอง ส่งต่อภูมิปัญญาท้องถิ่นจากรุ่นสู่รุ่น โดยไม่เปลี่ยนแปลงไปตามกระแสสมัยนิยม คุณลุงอำนาจ ภู่เงิน เกษตรกรเจ้าของสวนตาล อยู่ที่ตำบลถ้ำรงค์ อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี เล่าว่า เดิมทีคุณพ่อของลุง คือ “ลุงถนอม” เคยทำเกษตรแบบผสมผสาน ปลูกทั้งกล้วยไข่ มะละกอ และมะนาว บนพื้นที่ลุ่มกว่า 4 ไร่ แต่ด้วยสภาพภูมิประเทศที่มักประสบปัญหาน้ำท่วมซ้ำซาก โดยเฉพาะช่วงเดือนตุลาคมของทุกปี ระดับน้ำสูงเฉลี่ย 1.5-1.7 เมตร และท่วมนานเกือบ 1 เดือน ส่งผลให้พืชไร่ล้มตายเสียหายหนัก จึงเริ่มฉุกคิดว่าหากยังยึดแนวทางการปลูกพืชล้มลุกต่อไป ก็เสี่ยงที่จะเกิดปัญหาแบบเดิม จึงตัดสินใจเปลี่ยนแนวทาง ปลูกไม้ผลที่ทนทานต่อสภาพดินฟ้าอากาศ ดูแลไม่ยาก และที่สำคัญคือไม่ต้องพึ่ง
พื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี มีต้นตาลจำนวนไม่น้อย ส่วนใหญ่ไม่ได้ปลูก แต่เป็นตาลที่ขึ้นตามธรรมชาติ และธรรมชาติของต้นตาล จะมีอายุยืนยาวเกินร้อยปี ให้ผลผลิตอย่างต่อเนื่อง โดยไม่ต้องบำรุงรักษาเหมือนพืชชนิดอื่น ตำบลกะมิยอ อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี ขึ้นชื่อในเรื่องของการทำตาลแว่น และ น้ำตาลเหลว ตำบลกะมิยอ มีทั้งสิ้น 7 หมู่บ้าน ในทุกหมู่บ้านมีชาวบ้านที่อาศัยภูมิปัญญาท้องถิ่น เก็บน้ำตาลจากตาลโตนด นำมาแปรรูปเป็นตาลแว่น และน้ำตาลเหลว สร้างรายได้ คุณวิรวรรณ มูลจันที ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) เมืองปัตตานี ผู้ดูแลการศึกษานอกระบบในพื้นที่อำเภอเมือง บอกว่า พื้นที่ปลูกตาลโตนดในอำเภอเมืองมีมาก และมีการเก็บน้ำตาลโตนดมาแปรรูปเป็นตาลแว่น น้ำตาลเหลว ก็มากเช่นกัน แต่กรรมวิธีการผลิตจะต่างกัน ขึ้นกับภูมิปัญญาของแต่ละท้องถิ่น “แรกเริ่มเดิมทีชาวบ้านแต่ละท้องถิ่นก็ผลิตน้ำตาลออกมาตามสูตรของแต่ละบ้าน แต่ละครัวเรือน แต่ครั้งนี้ ต้องขอแนะนำเกษตรกรที่ประสบความสำเร็จอย่างชัดเจน และผลิตน้ำตาลแว่น รวมถึงน้ำตาลเหลว ออกมาได้อย่างมีคุณภาพ 100 เปอร์เซ็นต์” ผอ.กศน.เมืองปัตตาน
