ระบบนาแปลงใหญ่
กรมการข้าว เป็นหน่วยงานหลักในการส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ (นาแปลงใหญ่) ซึ่งถือเป็นกลุ่มแปลงใหญ่ที่มีเกษตรกรส่วนใหญ่ของประเทศเข้ามามีส่วนร่วม โดยปัจจุบันมีจำนวนนาแปลงใหญ่ทั้งสิ้น 1,902 แปลง ครอบคลุมพื้นที่ 2,433,172 ไร่ เกษตรกร จำนวน 175,647 ราย ในพื้นที่ 71 จังหวัด คุณจุลมณี ไพฑูรย์เจริญลาภ ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมการผลิตข้าว กรมการข้าว กล่าวว่า กรมการข้าวได้ส่งเสริมการทำนาแบบแปลงใหญ่ เพื่อต้องการให้เกษตรกรรายย่อยมารวมกลุ่มกันผลิต รวมกันขาย เพื่อลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต เพิ่มอำนาจการต่อรอง นำไปสู่การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวอย่างเป็นระบบและยั่งยืน จากผลการดำเนินงาน ตั้งแต่ ปี 2558 จนถึงปัจจุบัน พบว่า เกษตรกรกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ มีความพึงพอใจในการรวมกลุ่มทำกิจกรรมร่วมกันภายใต้ระบบนาแปลงใหญ่ ทำให้กลุ่มมีความเข้มแข็งขึ้นในด้านการจัดการเพาะปลูกให้มีรายได้เพิ่มขึ้น อีกทั้งการรวมกลุ่มทำให้เกิดประสิทธิภาพทั้งด้านการผลิต การตลาด โดยเกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น 1,326 บาท ต่อไร่ โดยปีแรกเพิ่มขึ้น 115 บาท ต่อไร่ ปีที่ 2 เพิ่มขึ้น 1,211 บาท ต่อไร่ เป็นผลมาจากผลผลิตข้าวที่เพิ่มขึ้น 17.50% ขณะที่ต้นทุนกา
นายสุวัฒน์ เจียระคงมั่น รองอธิบดีกรมการข้าว เปิดเผยถึงผลการการดำเนินโครงการส่งเสริมระบบเกษตรแบบแปลงใหญ่ หรือนาแปลงใหญ่ว่า จากเดิมโครงการนาแปลงใหญ่ที่กรมการข้าวดำเนินการนั้นรับสมัครเกษตรกรรวมกลุ่มตั้งแต่ 50 รายขึ้นไป พื้นที่รวมกัน 1,000 ไร่ขึ้นไป ทำให้มีกลุ่มที่เข้าร่วมดำเนินการในปี 2559 ที่ผ่านมาจำนวน 425 กลุ่ม คิดเป็นพื้นที่รวมกันประมาณ 1 ล้านไร่ จากพื้นที่ทำนาทั้งประเทศกว่า 60 ล้านไร่ ทั้งนี้ เพื่อให้เกษตรกรสามารถเข้าร่วมโครงการได้มากขึ้น กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีนโยบายให้ปรับหลักเกณฑ์เงื่อนไขใหม่ โดยลดจำนวนเกษตรกรเหลือกลุ่มละ 30 รายขึ้นไป และมีพื้นที่รวมกัน 300 ไร่ขึ้นไป และไม่จำเป็นต้องเป็นแปลงติดกันเป็นผืนเดียวกัน แต่ควรมีพื้นที่อยู่ภายในชุมชนใกล้เคียงกัน ส่งผลให้มีกลุ่มเกษตรกรสมัครเข้าร่วมโครงการในปีนี้อีกจำนวน 750 กลุ่ม รวมเป็น 1,175 กลุ่ม คิดเป็นพื้นที่นาแปลงใหญ่ 1.799 ล้านไร่ ในอดีตการผลิตข้าวของประเทศไทย เกษตรกรจะทำนาแบบต่างคนต่างทำ ทำให้เกิดปัญหาเรื่องต้นทุนการผลิตสูง ประสิทธิภาพการผลิตค่อนข้างต่ำ รายได้เกษตรกรจึงต่ำตามไปด้วย รัฐบาลโดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มอบหมายให้กรมการ
