สมอไทย
ตรีผลาเป็นพิกัดยาแผนโบราณที่มีประวัติการใช้มายาวนาน จนได้รับความนิยมและเป็นที่รู้จักกันดีมากที่สุดตำรับหนึ่ง ไม่เฉพาะในหมู่ชาวไทย แต่ดังไกลไปทั่วโลก จนมีคำกล่าวขวัญในหมู่ชาวฝรั่งที่เป็นแฟนคลับยาสมุนไพรว่า “เจ็บป่วยคราใด ไม่รู้จะใช้ยาอะไร ให้ใช้ตรีผลา” (When in doubt,use Triphala”) ส่วนใหญ่คนไทยมักจะคุ้นกับสรรพคุณเป็นยาระบายของตรีผลา เพราะสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาก็อนุญาตให้ใช้สรรพคุณขอขึ้นทะเบียนไว้แค่นั้นเอง ทั้งที่งานวิจัยสมุนไพรได้ค้นพบสรรพคุณใหม่ๆ ของตรีผลามากกว่าที่คิด “ตรีผลา” ที่นำมาวิจัยสรรพคุณนั้นเป็นสูตรตำรับพื้นฐานที่สุดคือประกอบด้วย เนื้อผลที่แก่เต็มที่ของ สมอไทย (ชื่อพฤกษศาสตร์ Terminalia chebula RetZ. ชื่อสามัญ Chebulic myrobalan) สมอพิเภก(ชื่อพฤกษศาสตร์ Terminalia belerica Roxb. ชื่อสามัญ Belleric myrobalan) และมะขามป้อม (ชื่อพฤกษศาตร์ Phyllanthus emblica L. ชื่อสามัญ Emblic Myrobalan) ในอัตราส่วนเสมอภาค 1:1:1 ตากแห้ง บดเป็นผงละเอียด กรณีทดลองในคนเพื่อศึกษาฤทธิ์ระบายแก้ท้องผูกเรื้อรังและช่วยลดกรด ศึกษาในอาสาสมัครผู้ป่วยท้องผูกเรื้อรังทั้งสองเพศ อายุระหว่าง 16-52 ปี จำ
เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2563 นพ.มรุต จิรเศรษฐศิริ อธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือก ได้แนะนำคนไทยบริโภคพืชผักสมุนไพรไทยที่มีฤทธิ์เสริมภูมิต้านทานของร่างกาย สู้เชื้อไวรัสโควิด-19 ได้แก่ เห็ดหอม เห็ดนางฟ้า เห็ดออรินจิ เห็ดหลินจือ พลูคาวหรือผักคาวตอง และส่วนผลไม้ได้แก่ หม่อนผลสด ส้ม มะนาว รวมทั้ง สมอไทย สมอพิเภก มะขามป้อม ที่นิยมนำมาใช้เป็นยาสมุนไพรมาตั้งแต่สมัยโบราณ เรียกว่า “ ตรีผลา” ซึ่งผลไม้กลุ่มนี้มี วิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระสูง เป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการป้องกันการติดเชื้อหวัดโควิดที่กำลังแพร่ระบาดไปทั่วโลก “ตรีผลา” เป็นหนึ่งในตำราแพทย์แผนไทย สำหรับสร้างภูมิคุ้มกันโรค เป็นมหาพิกัดยาต้านโรคฤดูร้อน จัดอยู่ในมหาพิกัดยา หมายถึง พิกัดยาที่ใหญ่กว่าพิกัดธรรมดา เพราะใช้ตัวยาสมุนไพรมากกว่า 2 ตัวขึ้นไปมารวมกัน โดยน้ำหนักยาแต่ละตัวไม่เท่ากัน แล้วแต่ว่าต้องการเน้นหนักให้แก้กองฤดูอะไร แก้กองธาตุไหน หรือต้องการแก้โรคแทรกใด สำหรับตรีผลาที่เป็นมหาพิกัดยาต้านโรคฤดูร้อนนั้น ประกอบด้วยผลไม้ 3 ชนิด ได้แก่ ลูกสมอพิเภก ลูกสมอไทย และลูกมะขามป้อม ตามปกติ ยาตรีผลาที่ประกอบด้วยผลไม้ทั้ง 3 ชนิด อย
ชื่อทั่วไป : Chebulic myrobalans / Myrolan wood ชื่อวิทยาศาสตร์ : Terminalia chebula Retz. Family : COMBRETACEAE สมอ ส้มมอ หมากมอ ลูกแน่ะ สมออัพยา ฯลฯ เป็นไม้ป่ายืนต้นที่มีขนาดใหญ่ เปลือกต้นแตกมักจะมีสะเก็ดสีน้ำตาลคล้ำอมเทา ใบขนาดใหญ่ดกหนาทึบ ร่มรื่น ชอบขึ้นตามป่าเบญจพรรณดิบแล้ง ไปจนถึงป่าเต็งรังและป่าแดงทั่วไปแทบทุกภาค โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือพบมาก เป็นผลไม้ที่เด็กเลี้ยงควายชอบเก็บผลดิบมาจิ้มกะปิพริกเกลืออย่างหนึ่งเหมือนกัน สมอนั้นมีเนื้อไม้ที่เหนียวและแข็ง สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ทำเครื่องเรือน ด้ามเครื่องมือเครื่องใช้ ด้ามมีด เพลาเกวียน เสา รอด ตง คาน ครก สาก ฯลฯ เปลือกสีดำคล้ำใช้ย้อมผ้า ย้อมแห อวน ในสมัยพุทธกาลพระพุทธองค์ทรงบัญญัติให้พระภิกษุฉันผลสมอไทยเป็นโอสถ ที่มีสรรพคุณรู้ปิด รู้เปิดในตัวเอง คือถ้าหากท้องเสียก็จะไปบรรเทาให้ ถ้าท้องผูกก็จะไปช่วยระบายให้มีสมดุลในระบบขับถ่ายของร่างกาย โดยใช้ผลสมอสดๆ ดองกับน้ำมูตรโค หรือไม่ก็ปัสสาวะของตน เป็นยารักษาอาการปวดเมื่อยตามข้อและกระดูก ถ่ายพยาธิ แก้ไข้ แก้อาการอ่อนเพลียไม่มีแรง ทั้งยังบำรุงร่างกายเป็นยาอายุวัฒนะในตัว เนื่องจ
