เมื่อเร็วๆ นี้ ไบโอเทค สวทช. ร่วมกับกรมป่าไม้ โดยศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดศรีสะเกษ จัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง “การเพาะเห็ดครบวงจรเพื่อความมั่นคงทางอาหารและการพัฒนาที่ยั่งยืน” ระหว่างวันที่ 1 – 2 กรกฎาคม 2569 ณ สวนเห็ดตระการ อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี
นวัตกรรม “เห็ดเศรษฐกิจ” สร้างรายได้ชุมชนอีสาน
ดร.สิทธิโชค ตั้งภัสสรเรือง รองผู้อำนวยการศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวว่า ไบโอเทคมีความมุ่งมั่นในการนำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชีวภาพมาถ่ายทอดสู่ชุมชน เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน โดยดำเนิน“โครงการถ่ายทอดเทคโนโลยีและแลกเปลี่ยนความรู้เกี่ยวกับเห็ดบริโภคได้ เพื่อการพัฒนาทางเศรษฐกิจและการเกษตรที่ยั่งยืนระหว่างประเทศในภูมิภาคแม่น้ำโขง” (กองทุนพิเศษแม่โขง-ล้านช้าง : LMCSF Funded Project)
โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ มุ่งยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงรวมถึงประเทศไทย ผ่านการบูรณาการนวัตกรรมการเพาะเห็ดเศรษฐกิจที่สร้างรายได้ตลอดปี ร่วมกับเทคโนโลยีการเพาะเห็ดป่ากินได้ร่วมกับกล้าไม้ เพื่อช่วยลดค่าครองชีพ สร้างแหล่งโปรตีนคุณภาพในครัวเรือน และเสริมสร้างรายได้ที่มั่นคง ควบคู่ไปกับการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าชุมชน พร้อมเชื่อมโยงเครือข่ายเกษตรกร ได้แก่ อุบลราชธานี ศรีสะเกษ และสุรินทร์ ให้เติบโตไปด้วยกันอย่างเข้มแข็ง
อบรมเพาะเห็ดเศรษฐกิจในโรงเรือน
ใส่เชื้อเห็ดป่ากินได้ในกล้าไม้วงศ์ยาง
ดร.อัมพวา ปินเรือน นักวิจัยไบโอเทคและเป็นหัวหน้าโครงการ กล่าวว่า ทุกวันนี้ เห็ดป่าตามธรรมชาติลดน้อยลง ไม่เพียงพอต่อการบริโภค ประกอบกับภาระค่าครองชีพที่สูงขึ้น ชาวบ้านส่วนใหญ่ขาดรายได้เสริม หลังสิ้นสุดฤดูกาลทำนา ไบโอเทค สวทช. และกรมป่าไม้ จึงจัดกิจกรรมอบรมในครั้งนี้ เพื่อช่วยสร้างทักษะอาชีพการเพาะเห็ดเศรษฐกิจในโรงเรือนเพื่อสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องตลอดปีควบคู่ไปกับการใส่เชื้อเห็ดป่ากินได้ในกล้าไม้วงศ์ยาง (เห็ดระโงก-เห็ดเผาะ) เพื่อแปรเปลี่ยนป่าชุมชนให้เป็นคลังอาหารธรรมชาติ และสร้างทางเลือกในการสร้างรายได้หมุนเวียนให้พี่น้องเกษตรกรได้อย่างยั่งยืน
ด้าน นายไสว คณาเสน นักวิชาการป่าไม้ชำนาญการ หัวหน้าโครงการศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ (กรมป่าไม้) วิทยากรผู้เชี่ยวชาญการเพาะเห็ดป่า กล่าวว่า โครงการนี้ขยายผลความสำเร็จต่อเนื่องจากจังหวัดศรีสะเกษมาสู่อุบลราชธานี โดยมุ่งเน้นให้เกษตรกรได้ฝึกปฏิบัติจริง ตั้งแต่วิธีการหยอดและนำเชื้อเห็ดระโงกและเห็ดเผาะเข้าสู่ต้นไม้วงศ์ยาง ซึ่งเป้าหมายสูงสุดคือการสนับสนุนให้ชาวบ้านร่วมกันปลูกต้นไม้มากขึ้น เพื่อเพิ่มพื้นที่สีเขียว ควบคู่กับการสร้างแหล่งอาหารธรรมชาติไว้บริโภค และสามารถจำหน่ายเป็นรายได้เสริมที่มั่นคง ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน คาดหวังว่าจะเห็นการรวมกลุ่มเพาะเห็ดป่าขยายวงกว้างจนครอบคลุมทั่วทั้งภาคอีสาน
ด้านนายศักดิ์ชัย พลชัย เจ้าของสวนเห็ดตระการ ซึ่งเป็นเกษตรกรต้นแบบด้านการเพาะเห็ดเศรษฐกิจ กล่าวว่า ปัจจุบันกระแสความต้องการบริโภคเห็ดป่าธรรมชาติในพื้นที่มีสูงมากจนเกินขีดความสามารถที่ป่าจะให้ได้ ดังนั้นกิจกรรมอบรมความรู้ของสวทช. จึงเข้ามาเติมเต็มองค์ความรู้ตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนได้อย่างดี ทางสวนได้ถ่ายทอดความรู้การเพาะเห็ดเศรษฐกิจ ทั้งเห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า เห็ดขอนขาว รวมทั้งกระบวนการผลิตก้อนเชื้อเห็ดคุณภาพจากขี้เลื่อยไม้ยางพารา แม้ปัจจุบันจะเผชิญความท้าทายจากต้นทุนขี้เลื่อยที่พุ่งสูงขึ้นจากหลักพันเป็นหลักหมื่นบาทต่อคันรถ จนต้องปรับราคาจำหน่ายก้อนเชื้อสำเร็จรูปเป็นก้อนละ 10 บาท แต่การเพาะเห็ดยังคงเป็นอาชีพที่ให้ผลตอบแทนคุ้มค่าและตลาดยังคงต้องการสูง
ต่อยอดสู่อาชีพสร้างรายได้
กิจกรรมถ่ายทอดเทคโนโลยีในครั้งนี้เชื่อมโยงเครือข่ายเกษตรกรกว่า 40 คนจาก 3 จังหวัด ได้แก่ อุบลราชธานี ศรีสะเกษ และสุรินทร์ ให้เติบโตไปด้วยกันอย่างเข้มแข็ง ตัวแทนเกษตรกรที่เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ ได้แก่ คุณอาทิตย์ คนสนิท ผู้ใหญ่บ้านจาก จ.กาฬสินธุ์ Young Smart Farmer Kalasin ปี 2568 กล่าวว่า ผมตั้งใจนำเทคโนโลยีการเพาะเห็ดขอนขาวในท่อนไม้ไปส่งเสริมให้ลูกบ้านที่ส่วนใหญ่ทำนาได้มีอาชีพและรายได้เสริมหลังฤดูเก็บเกี่ยว รวมถึงจะนำเชื้อเห็ดป่าไปรดโคนต้นยางนาเพื่อฟื้นฟูป่าชุมชน
สอดคล้องกับผู้เข้าอบรมรายที่สอง คุณณิศรา ช่างภาระดิฐษ์ ชาวอุบลฯ ที่ต้องการพัฒนาการเพาะเห็ดและปลูกป่าให้เป็นอาชีพหลักของตนเอง พร้อมตั้งใจนำทักษะไปเผยแพร่ให้คนในหมู่บ้านที่ไม่มีโอกาสมาร่วมงาน เช่นเดียวกับ คุณสังวาลย์ สายเนตร เกษตรกรวัย 60 ปี ที่แม้จะไม่มีประสบการณ์มาก่อน แต่มีความตั้งใจจะนำเห็ดป่าไปเพาะในพื้นที่นาของตน ส่วนไม้วงศ์ยางติดเชื้อเห็ดป่าจะนำไปฝากพี่น้องที่มีที่ดินผืนใหญ่ปลูก และนำไปปล่อยเชื้อในป่าชุมชนเพื่อสร้างประโยชน์แก่องค์รวมต่อไป
การเพาะเห็ดครบวงจรครั้งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการหารายได้เสริมหรือแก้ปัญหาเรื่องปากท้องหลังหมดหน้านาเท่านั้น แต่หัวใจสำคัญคือการทำให้คนในชุมชนหันมาร่วมใจกันดูแลป่า และร่วมกันสร้างแหล่งอาหารธรรมชาติที่จะช่วยดูแลทั้งคน ดูแลทั้งสิ่งแวดล้อมให้อยู่รอดไปด้วยกันอย่างแท้จริง
คุณสุระ จันทร์ศิริ เป็นเกษตรกรที่ทำการผลิตไม้ดอกไม้ประดับมาเป็นเวลานาน โดยก่อนหน้านั้นเขาได้ผลิตไม้ประดับชนิดอื่นๆ ก่อน ต่อมาเมื่อเห็นว่าตลาดมีความต้องการต้นแก้วพวงดวงใจและต้นแก้วลิลลี่ เขาจึงได้มาปรับเปลี่ยนทำไม้ที่มีดอกหอม 2 ชนิดนี้ สร้างเป็นรายได้ที่ดีไม่น้อยทีเดียว โดยการผลิตมีทั้งการผลิตให้เป็นไม้ประดับในกระถางและไม้ขุดล้อมที่มีต้นใหญ่ๆ ให้กับลูกค้าได้ต่อเนื่องได้ตลอดทั้งปี เปลี่ยนจากสวนไม้ผล เข้าสู่วงการไม้ประดับ คุณสุระ เล่าให้ฟังว่า สมัยก่อนนั้นเริ่มทำอาชีพทางการเกษตรด้านไม้ผลและการปลูกไผ่ ต่อมาไผ่ที่ทำการปลูกเกิดออกดอกและตายยกสวน ทำให้ได้ปรับเปลี่ยนมาปลูกมะนาวและทุเรียน ซึ่งช่วงที่ปลูกทุเรียนสมัยนั้นยังไม่มีลูกค้าเข้ามาซื้อมากนักเหมือนปัจจุบัน จึงได้ปรับเปลี่ยนมาปลูกไม้ดอกไม้ประดับ เพื่อให้ตรงตามที่ตลาดต้องการ เพราะมีลูกค้าเข้ามารับซื้อถึงสวน จึงเป็นจุดเริ่มต้นให้ยึดอาชีพนี้มาจนถึงปัจจุบัน “พอมีกลุ่มหมู่บ้านไม้ดอกไม้ประดับเฉลิมพระเกียรติ บ้านดงบังเกิดขึ้น กลุ่มนี้ก็เป็นกลุ่มที่ใหญ่ขึ้น ก็มีการทำไม้ดอกไม้ประดับหลากหลายชนิด ช่วงแรกผมทำต้นโมกจำหน่ายก่อน หลังๆ มา ตลาดเริ่มมีการป
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พบบัวบาชนิดใหม่ของโลก 5 ชนิด จากแหล่งน้ำของประเทศไทย บ่งชี้ถึงความร่ำรวยทรัพยากรพืชของไทย และความสำคัญของงานวิจัยวิทยาศาสตร์พื้นฐานของสถาบันการศึกษา นักวิจัย มก. นำโดย รศ.ดร.เฉลิมพล สุวรรณภักดี จากภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ค้นพบบัวบาชนิดใหม่ของโลกจำนวน 5 ชนิด โดยตีพิมพ์เผยแพร่การค้นพบนี้ในวารสาร Aquatic Botany ฉบับปี 2026 การค้นพบครั้งนี้เป็นการบูรณาการวิจัยร่วมระหว่างหน่วยงานซึ่งประกอบด้วย ดร.ณัฐพล นพพรเจริญกุล นักวิจัย จากองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช) และ Prof. Dr. Trevor R. Hodkinson จากทรินิตี้คอลเลจ มหาวิทยาลัยแห่งกรุงดับลิน ประเทศไอร์แลนด์ โดยเป็นการบูรณาการวิจัยร่วมทางด้านอนุกรมวิธานพืช สัณฐานวิทยาและเซลล์วิทยา รศ.ดร.เฉลิมพล กล่าวว่า พืชสกุลบัวบา (Nymphoides) วงศ์ Menyanthaceae เป็นพืชน้ำที่มีการใช้ประโยชน์ทางด้านการใช้เป็นพืชประดับและผักพื้นบ้าน ในประเทศไทยเคยมีรายงาน 5 ชนิด จากการศึกษาวิจัยพบว่า บัวบาของประเทศไทยมีทั้งหมด 10 ชนิด และเป็นพืชชนิดใหม่ของโลก 5 ชนิด แต่ละชนิดมีศักยภาพในการนำไปใช้ประโยชน์ทางด้านการใช
กลุ่มสหกรณ์ฯปลื้มยอดขายสินค้าดาวเด่นประจำจังหวัด หลังยกพลบุกสภาเปิดบูธจัดแสดงสินค้าและจำหน่าย ในช่วงอภิปรายงบประมาณปี 70 พร้อมขอบคุณลูกค้าผู้ทรงเกียรติวีไอพีร่วมอุดหนุนกันคึกคัก ขณะที่อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ชวนอุดหนุนต่อที่ศูนย์กระจายสินค้าสหกรณ์ประจำจังหวัดนั้น ๆ ผลสำเร็จจากการที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมส่งเสริมสหกรณ์ได้นำสมาชิกเครือข่ายสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรที่มีผลิตภัณฑ์หรือสินค้าดาวเด่นของสหกรณ์ประจำจังหวัดมาจัดแสดงและจำหน่าย ณ บริเวณชั้น1 โซน C (รอบสระมรกต) ภายในอาคารรัฐสภา ในระหว่างวันที่ 30 มิถุนายน- 2 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งเป็นช่วงเวลาการอภิปรายงบประมาณประจำปี 2570 ปรากฏว่าได้รับความสนใจจากบรรดา ส.ส.และ ส.ว. ตลอดจนเจ้าหน้าที่ทั้งที่ทำงานในอาคารรัฐสภาและผู้มาติดต่อราชการอย่างคับคั่ง จนสร้างเม็ดเงินรายได้ให้กับสมาชิกกลุ่มสหกรณ์และเกษตรกรที่นำสินค้ามาจำหน่ายอย่างเป็นกอบเป็นกำ นายณัฏฐภัทร แดงรักษา ประธานกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟจังหวัดเลย ในฐานะประธานกลุ่มเกษตรกร ผู้ปลูกกาแฟภูทับช้าง อ.ปากชม จ.เลย ซึ่งเป็น 1 ใน 16 บูธ สินค้าดาวเด่นประจำจังหวัดเลย กล่าวว่า รู้สึกดีใจที่ได้นำผล
ในอดีตการเลี้ยงกุ้งกุลาดำเป็นอาชีพที่รุ่งเรืองมากเพราะให้ผลตอบแทนที่สูง เมื่อประมาณ 20-30 ปีก่อน พื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช มองไปทางไหนก็เห็นสว่างไสวไปด้วยแสงไฟจากบ่อกุ้ง ต่อมา สภาพสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม มีปัญหาโรคกุ้งทำให้ผลผลิตลดลง แถมประสบปัญหาราคากุ้งตกต่ำในบางช่วงจึงหยุดเลี้ยงกุ้งในที่สุด ส่งผลให้นากุ้งนับแสนไร่กลายเป็นนากุ้งร้าง “พี่โชค” หรือ คุณณัฏฐชัย นาคเกษม เป็นหนึ่งเกษตรกรที่เคยล้มเหลวจากอาชีพทำนากุ้งแถมเป็นหนี้เป็นสิน 6-7 ล้าน จนกระทั่งปี 2560 พี่โชคหันมาเพาะเลี้ยงปูทะเล ในชื่อ “คุณโชคฟาร์ม” โดยศึกษาเรียนรู้ด้วยตัวเอง และจากการทำงานวิจัยร่วมกันระหว่างฟาร์มและมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย ภายใต้การสนับสนุนทุนวิจัยจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) จนสามารถพัฒนาให้เป็นฟาร์มเลี้ยงปูทะเลครบวงจรที่ได้รับมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์นํ้าที่ดีสำหรับการผลิตสัตว์นํ้า (GAP) ของกรมประมง ภายในเนื้อที่ 27 ไร่ ของคุณโชคฟาร์ม ประกอบด้วยบ่อเลี้ยง บ่อชำ การเลี้ยงปูทะเลในบ่อพลาสติกและการเลี้ยงปูไข่แบบคอนโด เป็นฟาร์มต้นแบบการเลี้ยงปูทะเลในพื้นที่บ่อกุ้
