วันไข่ไก่โลกซึ่งถูกกำหนดให้เป็นวันศุกร์ที่สองของเดือนตุลาคมของทุกปี .. มาในปีนี้กลับกลายเป็นจังหวะเดียวกับที่ “เกษตรกรผู้เลี้ยงไก่ไข่” ต้องเผชิญกับบททดสอบครั้งใหญ่จากอุทกภัยที่สร้างความเสียหายต่อพื้นที่แหล่งเลี้ยงไก่ไข่ที่สำคัญของประเทศหลายจังหวัด สร้างความเสียหายต่อผลผลิตไข่ไก่ และยังส่งผลกระทบต่อเนื่องเป็นลูกโซ่มาถึงระบบการขนส่งและการกระจายไข่ไก่ไปยังพื้นที่ต่างๆ
อุทกภัยในพื้นที่ภาคตะวันออกโค้งสุดท้าย
ข้อมูลที่เป็นทางการ ณ วันที่ 1 ต.ค. 2569 กรมปศุสัตว์ได้สำรวจความเสียหายทางเศรษฐกิจให้กับพื้นที่ 4 จังหวัดหลัก ได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี นครนายก และปราจีนบุรี รวมถึงพื้นที่โดยรอบเขตปริมณฑล สร้างความเสียหายทำให้ไก่ไข่ตายไปกว่า 3.2 ล้านตัว โดยในจำนวนนี้ เป็น ไก่ไข่ยืนกรง 2,760,094 ตัว ไก่ไข่รุ่น 483,228 ตัว และปู่ย่าตายายพันธุ์และพ่อแม่พันธุ์ไก่ไข่ อีก 12,378 ตัว คาดว่าไข่ไก่จะหายไปจากตลาด 2.2- 2.5 ล้านฟองต่อวัน ซึ่งยังน้อยเมื่อเทียบกับภาพรวมการบริโภคทั้งหมด 42-43 ล้านฟอง
มาตรการเร่งด่วน กู้ชีพไข่ไก่โค้งสุดท้ายปี 69
เมื่อปริมาณไข่ไก่หายไปจากระบบ กรมปศุสัตว์ภายใต้การนำของ “รักไทย งามภักดิ์” รองอธิบดีจึงได้จัดประชุมวาระเร่งด่วน เมื่อ 2 ตุลาคม 2569 เพื่อวางกรอบมาตรการรักษาเสถียรภาพราคาไข่ไก่และป้องกันภาวะขาดแคลน โดยเคาะออกมาเป็น 3 มาตรการหลัก ที่มุ่งหวังจะดึงผลผลิตกลับคืนสู่ตลาดโดยเร็วที่สุด
มาตรการแรก: การยืดอายุการปลดไก่ไข่ยืนกรง จากเดิมที่เกษตรกรจะปลดระวางแม่ไก่ไข่ยืนกรงเมื่อมีอายุครบ 80 สัปดาห์ ให้ขยายเวลาออกไปเป็น 85 สัปดาห์ การตัดสินใจครั้งนี้ภาครัฐคาดการณ์ว่าจะสามารถช่วยเพิ่มจำนวนไก่ยืนกรงในระบบได้ชั่วคราวถึง 4.4 ล้านตัว ซึ่งจะส่งผลให้มีผลผลิตไข่ไก่ทยอยกลับเข้าสู่ตลาดทดแทนได้ราว 3.0 ล้านฟองต่อวัน ซึ่งเพียงพอที่จะชดเชยส่วนที่หายไปจากน้ำท่วมได้ทั้งหมด
มาตรการที่สอง: การยืดอายุปลดไก่ไข่พันธุ์ (PS) จากเดิม 72 สัปดาห์ ขยายออกไปเป็น 75 สัปดาห์ โดยมีระยะเวลาดำเนินมาตรการนี้รวม 12 เดือน ซึ่งแนวทางนี้จะช่วยให้ประเทศมีปริมาณลูกไก่ไข่เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 1.2 ล้านตัวต่อปี ถือเป็นการันตีความมั่นคงในต้นน้ำของอุตสาหกรรม
และมาตรการที่สาม: การควบคุมกลไกการส่งออก ในฝั่งของกรมการค้าภายในร่วมกับผู้ประกอบการ ได้เสนอแนวคิดที่จะชะลอและลดการส่งออกไข่ไก่สดไปต่างประเทศชั่วคราว เพื่อดึงไข่ไก่กลับมาหมุนเวียนในประเทศ โดยตั้งเป้าที่จะปรับลดสัดส่วนการส่งออกจากปกติที่เคยส่งออกวันละ 8-9 แสนฟอง ให้เหลือเพียง 6-7 แสนฟองต่อวัน วางกรอบระยะเวลาไว้ 3 เดือน ตั้งแต่ ตุลาคม ถึง ธันวาคม 2569
เสียงสะท้อนจากหน้าฟาร์ม ยึดมั่นราคาเพื่อประชาชน
อย่างไรก็ตาม ภาพรวมการบริหารจัดการในทางปฏิบัติกลับมีแง่มุมที่น่าสนใจ เมื่อกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงไก่ไข่จากทุกภาคทั่วประเทศ ได้ออกมายืนยันว่า ปริมาณการผลิตไข่ไก่ภายในประเทศ ณ ขณะนี้ ยังคงมีเพียงพอ ไม่มีภาวะขาดแคลนอย่างแน่นอน ดังนั้น กลุ่มเกษตรกรจึงมองว่ามาตรการชะลอการส่งออกไข่ไก่สดที่ภาครัฐเสนอมานั้น “ยังไม่มีความจำเป็นต้องใช้” ในเวลานี้ เนื่องจากกระบวนการยืดอายุแม่ไก่ยืนกรงเพียงพอประคองตลาดได้แล้ว
สิ่งที่น่ายกย่องที่สุดในวิกฤตครั้งนี้ คือ เรื่องของ “ราคา” เกษตรกรเน้นย้ำว่า ทุกฟาร์มยังคงจำหน่ายไข่ไก่ตามเพดานราคาที่กำหนดอย่างเคร่งครัด ไม่มีการฉวยโอกาสซ้ำเติมผู้บริโภคแม้ว่าจะต้องแบกรับต้นทุนความเสียหายจากน้ำท่วม โดยราคากลางไข่คละหน้าฟาร์มในช่วงสัปดาห์วันที่ 5-9 ตุลาคม 2569 ยังคงทรงตัว ฟองละ 4.00 บาท ซึ่งเป็นระดับราคาที่นิ่งสนิทนับตั้งแต่วันที่ 7 สิงหาคม 2569 หรือยาวนานเกือบ 2 เดือนเต็ม
แม้ว่าสถานการณ์น้ำท่วมจะยังไม่สิ้นสุดลง 100% แต่เมื่อเข้าสู่เทศกาลกินเจปี 2569 ระหว่างวันที่ 10-19 ตุลาคม ซึ่งปกติจะเป็นช่วงที่ความต้องการบริโภคไข่ไก่ลดต่ำลง ทุกฝ่ายต่างคาดหวังว่าราคาไข่ไก่ปีนี้จะมีเสถียรภาพที่ดี ไม่ร่วงต่ำลงจนทำลายสถิติเหมือนปีก่อน
แนวโน้มปี 2570 สร้างความสมดุลไข่ไก่ไทย
ทิศทางไข่ไก่ไทยปี 2570 นับได้ว่าเป็นประเด็นที่น่าจับตามอง ภาพรวมของอุตสาหกรรมไก่ไข่ไทยกำลังถูกขับเคลื่อนด้วยแผนยุทธศาสตร์ที่เน้น “การรักษาสมดุล” เป็นสำคัญ จากการประเมินของทางสมาคมผู้เลี้ยงไก่ไข่ และมาตรการเชิงนโยบาย สามารถคาดการณ์ทิศทางสำคัญได้ 2 มิติ ในด้านการผลิตและอุปทาน
ทางสมาคมฯ คาดว่าปริมาณการผลิตไข่ไก่ในปี 2570 จะ “ทรงตัว” โดยคณะกรรมการนโยบายพัฒนาไก่ไข่และผลิตภัณฑ์ (Egg Board) จะยังคงวางกรอบโควตา ควบคุมปริมาณพ่อแม่พันธุ์ไก่ไข่ (PS) ไว้ที่ 440,000 ตัวต่อปี และตั้งเป้าจำกัดจำนวนแม่ไก่ไข่ยืนกรงที่ 51-52 ล้านตัว ซึ่งแนวทางนี้ มาจากการคำนวณความต้องการบริโภคของประชากรไทย 65.70 ล้านคน ที่บริโภคไข่ไก่เฉลี่ย 235 ฟองต่อคนต่อปี หรือ15,439.5 ล้านฟองต่อปี คิดเป็นการบริโภคเฉลี่ยวันละ 42.3 ล้านฟอง เพื่อที่จะรักษาสมดุลระหว่างอุปสงค์และอุปทานของไข่ไก่ ซึ่งโดยปกติจะพึ่งพาตลาดในประเทศสัดส่วน 95% และรักษาสัดส่วนการส่งออกเพียง 5% เพื่อเป็น “เครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์” ที่ช่วยดูดซับผลผลิตไข่ไก่ส่วนเกินออกจากระบบในบางเวลา
แนวโน้มราคาไข่คละหน้าฟาร์ม ปี 70 จะเคลื่อนไหวอยู่ที่ 3.50 – 3.60 บาทต่อฟอง ซึ่งถือเป็นระดับราคาที่สมเหตุสมผลสะท้อนต้นทุนจริง และเอื้อให้เกษตรกรสามารถอยู่รอดได้ แต่ต้องไม่มีอุบัติภัยทางธรรมชาติ โรคระบาดร้ายแรงในสัตว์ หรือภัยพิบัติเข้ามาแทรก
นายนรภัทร ศรีษะนอก ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุดรธานี กรมการข้าว เปิดเผยว่า โครงการเพิ่มศักยภาพระบบงานเกษตรภายใต้แผนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ตามพระราชดำริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็นการดำเนินงานร่วมกันของหน่วยงานสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวและพัฒนาคุณภาพผลผลิตทางการเกษตรให้แก่โรงเรียนและชุมชนในพื้นที่เป้าหมาย กรมการข้าว โดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุดรธานี ได้เข้าไปมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนโครงการฯ โดยมุ่งเน้นการยกระดับการจัดการแปลงนาข้าวในโรงเรียนและชุมชนรอบข้าง เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารและเป็นแหล่งเรียนรู้เชิงปฏิบัติการให้แก่เด็กและเยาวชน เช่น การสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ เช่น พันธุ์ข้าวเหนียว พันธุ์ข้าวเจ้า ที่มีคุณค่าทางโภชนาการ เพื่อใช้ปลูกในแปลงนาสาธิตของโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน (ตชด.) พร้อมทั้ง ถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีการปลูกข้าว (Smart Junior Farmer) โดยสนับสนุนการจัดตั้งแปลงนาสาธิตเพื่อใช้เป็นสื่อการเรียนการสอนแบบลงมือปฏิบัติจริง (Learning by Doing)
“กระบือ” นับเป็นสัตว์เศรษฐกิจสำคัญของไทยโดยเฉพาะภาคเหนือ สะท้อนได้จากตัวเลขเศรษฐกิจเฉพาะในจังหวัดพะเยา ที่มีความต้องการบริโภคเนื้อกระบือสูงถึงวันละ 100 ตัว สร้างมูลค่าหมุนเวียนราว 20 ล้านบาทต่อปี และเมื่อขยายภาพรวมไปยังเครือข่ายภาคเหนือตอนบน ทั้งพะเยา เชียงราย และแพร่ ตลาดกระบือมีมูลค่าทางเศรษฐกิจมากกว่า 300 ล้านบาทต่อปี ทว่าเบื้องหลังตัวเลขเศรษฐกิจนี้ เกษตรกรผู้เลี้ยงกลับต้องเผชิญกับอุปสรรคสำคัญ ทั้งข้อจำกัดในการจัดการฟาร์ม การดูแลสุขภาพสัตว์ และการเลือกสายพันธุ์ ทำให้ผลผลิตไม่ได้มาตรฐาน ซ้ำยังถูกกดราคาจากพ่อค้าคนกลาง จนไม่สามารถแข่งขันในตลาดได้ ตลอดจนความกังวลด้านความปลอดภัยของผู้บริโภค ปี 2567 โครงการ “การพัฒนาศักยภาพเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนเพื่อสร้างกลไกการจัดการห่วงโซ่คุณค่าใหม่สำหรับกระบือคุณภาพร่วมกับเกษตรกรในจังหวัดพะเยา เชียงราย แพร่” โดยมหาวิทยาลัยพะเยา ภายใต้การสนับสนุนของหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ หน่วยงานสังกัด สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) จึงเข้ามาแก้ปัญหาดังกล่าวด้วยกลไก “UP SIE” เพื่อยกระดับ
ท่ามกลางการพึ่งพาอาหารทางการแพทย์นำเข้าที่มีมูลค่าสูงถึงปีละหลาย 100 ล้านบาท งานวิจัยของนักวิชาการไทยกำลังพิสูจน์ให้เห็นว่า ประเทศไทยสามารถพัฒนา “อาหารทางการแพทย์” ที่มีคุณภาพทัดเทียมมาตรฐานสากลได้ด้วยวัตถุดิบเกษตรของตัวเอง พร้อมสร้างมูลค่าเพิ่มให้เกษตรกรอย่างเป็นรูปธรรม ผศ.ดร.สุภัทร์ ไชยกุล ภาควิชาโภชนวิทยา คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล หัวหน้าโครงการวิจัยอาหารทางการแพทย์จาก “น้ำนมผสมข้าว” เปิดเผยว่า นี่คืองานวิจัยอาหารทางการแพทย์สัญชาติไทยรายแรกของประเทศ ที่สามารถทดแทนการนำเข้าได้มูลค่ากว่า 300–500 ล้านบาทต่อปี โดยพัฒนาเป็นทั้งอาหารพร้อมบริโภคและอาหารสำหรับผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารทางสายยาง มีคุณค่าทางโภชนาการครบถ้วนตามมาตรฐานสากล หัวใจสำคัญของนวัตกรรมนี้ คือการยกระดับวัตถุดิบเกษตรไทยอย่าง “ข้าว” และ “น้ำนมโค” ให้กลายเป็นอาหารทางการแพทย์คุณภาพสูง ข้าวกล้องซึ่งเป็นส่วนเหลือจากการขัดสี ที่เดิมมีมูลค่าเพียง 10–20 บาทต่อกิโลกรัม ถูกเพิ่มมูลค่าเป็น 180–200 บาทต่อกิโลกรัม ขณะเดียวกัน ยังช่วยแก้ปัญหาน้ำนมล้นคลัง ด้วยการใช้น้ำนมโคของเกษตรกรไทยถึง 40% ของส่วนผสมทั้งหมด “ปัจจุบันผลิตภัณฑ์ดั
อนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ ( UPOV 1991) เป็นหนึ่งในเงื่อนไขสำคัญที่ทาง สหภาพยุโรป (EU) ยื่นเสนอในการเจรจา FTA ไทย-EU นั้น กลายเป็นประเด็นถกเถียงอย่างรุนแรงในสังคมไทยทุกวันนี้ ว่า หากไทยเข้าร่วมข้อตกลง UPOV 1991 “คุ้มหรือไม่คุ้ม” ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับมุมมองของแต่ละฝ่าย จะให้น้ำหนักในด้านไหนมากกว่ากัน ระหว่างการเปิดโอกาสด้านการค้าและนวัตกรรม กับผลกระทบด้านต้นทุนและสิทธิของเกษตรกรรายย่อย ฝ่ายที่มองว่า “คุ้มค่า” กองเชียร์การเข้าเป็นภาคี UPOV เพราะมองว่า “คุ้มค่า” ได้แก่ กลุ่มทุนธุรกิจเมล็ดพันธุ์, นักวิจัย และผู้ที่เกี่ยวข้องการค้าระหว่างประเทศ เพราะข้อตกลง UPOV 1991 จะช่วยยกระดับภาคเกษตรไทยให้ก้าวหน้าด้วยนวัตกรรมเพราะการคุ้มครองสิทธิที่เข้มงวดทำให้นักปรับปรุงพันธุ์พืชในสถาบันการศึกษาหรือภาคเอกชน มั่นใจที่จะลงทุนพัฒนา(R&D) พันธุ์พืชใหม่ ๆ เพราะมีกฎหมายคุ้มครองผลตอบแทนจากการลงทุน ขณะเดียวกันหากนักวิจัยหรือเกษตรกรไทยคิดค้นพันธุ์พืชใหม่ระดับเศรษฐกิจได้สำเร็จ จะได้รับสิทธิ์คุ้มครองพันธุ์พืชไทยในเวทีโลก ป้องกันต่างชาตินำไปขยายพันธุ์ขายโดยไม่จ่ายค่าลิขสิทธิ์ ประการต
