แพทย์หญิงกิจจาวรรณ เฮงคราวิทย์ อาจารย์แพทย์สาขาวิชากุมารเวชกรรม ศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เผยว่า โรคพิษสุนัขบ้า (rabies) หรือที่รู้จักกันว่าโรคกลัวน้ำเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน เกิดจากการติดเชื้อไวรัส rabies โรคนี้มีความรุนแรงผู้ติดเชื้อเมื่อมีอาการจะเสียชีวิตเกือบทุกราย ยังไม่มียารักษาแต่สามารถป้องกันได้โดยวัคซีน
องค์การอนามัยโลก รายงานผู้เสียชีวิตทั่วโลก ประมาณ 60,000 ราย ต่อปี ร้อยละ 40 เป็นเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี สถานการณ์ในประเทศไทยข้อมูลจากกรมควบคุมโรค ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2555–2559 พบว่า มีจำนวนผู้เสียชีวิตด้วยโรคพิษสุนัขบ้ามากถึง 35 ราย เฉลี่ย 5-7 ราย ต่อปี ร้อยละ 95 ของผู้ที่เสียชีวิตติดโรคจากสุนัขรองลงมาคือ แมว
ข้อมูลในสัตว์ จาก Thai Rabies Net (8 มีนาคม 2560 – 8 มีนาคม 2561) ตรวจพบสุนัขติดเชื้อ ร้อยละ 88.38 มากที่สุด ร้อยละ 51.80 มีเจ้าของ โดยพบว่าเป็นสัตว์ที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน ร้อยละ 50.71 ไม่ทราบประวัติการฉีดวัคซีน ร้อยละ 36.34 และมีมากถึง ร้อยละ 12.95 มีประวัติฉีดวัคซีนแล้ว นอกจากสุนัขและแมวยังพบได้กับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น เช่น ชะนี ลิง กระรอก กระแต หนู ค้างคาว วัว ควาย ม้า สุกรอีกด้วย ล่าสุดขณะนี้ (1 ม.ค.-5 มี.ค. 61) พบสุนัขมีเชื้อพิษสุนัขบ้าถึง 36 จังหวัด โดย 3 จังหวัดแรกที่พบมากคือ ร้อยเอ็ด สุรินทร์ และยโสธร ตามลำดับและยังมีจังหวัดที่เฝ้าระวังอีกด้วย
การติดต่อเกิดจากการสัมผัสน้ำลายของสัตว์ที่ติดเชื้อ ทั้งทางตรงโดยการสัมผัสน้ำลายเข้าทางแผล เช่น ถูกกัดหรือข่วน หรือมีการสัมผัสทางอ้อมผ่านทางบริเวณเยื่อบุต่างๆ เช่น ปากและตา กระทั่งการชำแหละสัตว์หรือมีการรับประทานผลิตภัณฑ์ดิบจากสัตว์ที่เป็นโรคพิษสุนัขบ้า
ระยะฟักตัว (incubation period) โดยเฉลี่ย 1-3 เดือน แต่อาจเกิดโรคได้ตั้งแต่ระยะ 1 สัปดาห์ จนถึงหลายปี ระยะเวลาตั้งแต่เชื้อเข้าร่างกายจนกระทั่งเกิดอาการบางรายอาจนานเกิน 1 ปี บางรายอาจเร็วเพียง 4 วัน แต่โดยเฉลี่ย 3 สัปดาห์ ถึง 4 เดือน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับจำนวนเชื้อ (ขนาดแผลที่ใหญ่) ตำแหน่งที่เชื้อเข้าไป (ถ้าอยู่ใกล้สมองจะมีโอกาสมาก เช่น มือหรือเท้า) อายุคนที่ถูกกัด (เด็กและคนชรา จะมีความต้านทานของโรคต่ำกว่าคนหนุ่มสาว)
สายพันธุ์ของเชื้อ ถ้าเป็นสายพันธุ์จากสัตว์ป่า จะมีอาการรุนแรงกว่าสายพันธุ์จากสุนัข
อาการของโรคมี 3 ระยะ คือ
1. เริ่มต้นผู้ป่วยจะมีอาการไข้ เจ็บคอ ปวดศีรษะ เบื่ออาหาร ปวดเมื่อยตามตัว หนาวสั่น คลื่นไส้อาเจียน กระวนกระวายนอนไม่หลับ อาจมีอาการเจ็บคล้ายเข็มทิ่ม หรือคันอย่างมากบริเวณที่ถูกกัด ระยะนี้มีอาการประมาณ 2-10 วัน
2. ระยะนี้จะมีอาการทางสมอง ผู้ป่วยจะมีอาการสับสน วุ่นวาย กระสับกระส่าย อยู่ไม่นิ่ง กลืนลำบาก รวมถึงกลัวน้ำ อาการจะเป็นมากขึ้นหากมีเสียงดัง หรือถูกสัมผัสเนื้อตัว ต่อมาผู้ป่วยอาจมีอาการชักและเป็นอัมพาต ระยะนี้กินเวลาประมาณ 2-7 วัน
3. ระยะท้าย ผู้ป่วยอาจมีภาวะหายใจล้มเหลว หัวใจหยุดเต้น โคม่า และเสียชีวิตในที่สุด
สำหรับการรักษานั้น ปัจจุบัน ยังไม่มีการรักษาที่ได้ผลชัดเจน มีการนำยาต้านไวรัสหลายตัวมาใช้ แต่ยังไม่ได้ผลเป็นที่ประจักษ์ มีเพียงการฉีดวัคซีนป้องกันเท่านั้น ซึ่งเมื่อถูกสุนัขกัด ข่วน หรือเลียตามบาดแผล ให้รีบล้างแผลให้เร็วที่สุดด้วยสบู่และน้ำสะอาดหลายๆ ครั้ง ซึ่งเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการติดเชื้อเพราะจะทำให้เชื้อโรคต่างๆ ที่บริเวณนั้นหลุดออกจากแผลไปตามน้ำ ไม่ว่าจะเป็นเชื้อโรคพิษสุนัขบ้าหรือเชื้อโรคอื่นๆ และเช็ดแผลให้แห้ง ใส่ยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดนไอโอดีน ถ้าไม่มีอาจใช้แอลกอฮอล์ 70% หรือทิงเจอร์ไอโอดีน หรือยาฆ่าเชื้ออื่นๆ แทน ต้องจดจำลักษณะและสังเกตอาการสัตว์ที่กัด รวมทั้งติดตามสืบหาเจ้าของเพื่อซักถามประวัติการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า และสังเกตอาการสัตว์ที่กัด 10 วัน ไปพบแพทย์เพื่อรับการป้องกันรักษาที่ถูกต้อง ถ้ามีความเสี่ยงต่อโรคพิษสุนัขบ้า แพทย์จะฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้
การป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าภายหลังสัมผัสโรค ประกอบด้วยการให้วัคซีนและอิมมูโนโกลบุลิน โดยองค์การอนามัยโลกได้แบ่งประวัติการสัมผัสโรคพิษสุนัขบ้าออกตามความรุนแรงของบาดแผลออกเป็น 3 ลักษณะ (categories) ดังนี้
WHO category I: ถูกต้องตัวสัตว์ หรือป้อนน้ำ ป้อนอาหาร หรือสัมผัสน้ำลายหรือเลือดของสัตว์บนผิวหนังที่ไม่มีแผล กรณีนี้ไม่จำเป็นต้องให้การรักษา
WHO category II: ถูกงับหรือถูกข่วนเป็นรอยช้ำที่ผิวหนัง ไม่มีเลือดออก จะให้การรักษาด้วยวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า
WHO category III: บาดแผลถูกกัดหรือถูกข่วนซึ่งมีเลือดออก เยื่อบุถูกปนเปื้อนด้วยน้ำลายของสัตว์ ถูกสัตว์เลียบนผิวหนังที่มีบาดแผลสด กรณีเหล่านี้จะให้การรักษาด้วยวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าร่วมกับอิมมูโนโกลบุลิน
ปัจจุบัน กระทรวงสาธารณสุขของประเทศไทย แนะนำให้ใช้ วัคซีน 2 สูตร ในการป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าภายหลังสัมผัสโรค ได้แก่
1. สูตรการฉีดเข้ากล้ามแบบวิธีมาตรฐาน (ESSEN regimen), (1-1-1-1-1-0) ฉีดวัคซีน 1 เข็ม เข้าบริเวณกล้ามเนื้อต้นแขน (deltoid) ในวันที่ 0, 3, 7, 14 และ 28
2. สูตรการฉีดเข้าในผิวหนังแบบ Thai Red Cross (TRC-ID regimen), (2-2-2-0-2-0) ฉีดวัคซีนเข้าในผิวหนังบริเวณต้นแขนสองข้าง ข้างละหนึ่งจุด ปริมาณจุดละ 0.1 มล. ในวันที่ 0, 3, 7 และ 28 ทั้งนี้ไม่ควรเปลี่ยนชนิดของวัคซีนที่ฉีด การให้อิมมูโนโกลบุลิน ERIG (Equine rabies immunoglobulin) หรือ HRIG (Human rabies immunoglobulin) ควรฉีดเร็วที่สุดภายใน 7 วันแรกของการให้วัคซีน ฉีดที่บาดแผลให้ครบทุกแผล ที่เหลือฉีดเข้ากล้ามเนื้อที่สะโพกหรือกล้ามเนื้อหน้าขา ERIG ให้ในขนาด 40 IU/kg ก่อนฉีดต้องทำintradermal skin test โดยเจือจาง ERIG เป็น 1:100 ใช้ 0.02 มล. อ่านผลที่ 15 นาที ถือว่าให้ผลบวกเมื่อ wheal มากกว่า 10 มม.
HRIG ให้ในขนาด 20 IU/kg ในกรณี intradermal skin test ของ ERIG ให้ผลบวก
การให้การรักษาภายหลังสัมผัสโรคในกรณีผู้ป่วยเคยได้รับวัคซีนพิษสุนัขบ้ามาก่อน หมายถึง ผู้ป่วยกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งต่อไปนี้
1. ผู้สัมผัสที่เคยได้รับวัคซีนภายหลังสัมผัสโรคมาก่อนครบชุดอย่างน้อย 3 เข็ม ในวันที่ 0, 3, 7
2. ผู้สัมผัสที่เคยได้รับวัคซีนก่อนการสัมผัสโรค (Pre-exposure prophylaxis) จำนวนทั้งสิ้น 3 ครั้ง ในวันที่ 0, 7 และ 21 (หรือ 28) ปัจจุบันมีข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก สามารถฉีดได้ 2 เข็ม ในวันที่ 0,7 อย่างไรก็ตาม กระทรวงสาธารณสุขไทย ยังไม่ได้เปลี่ยนการแนะนำ ผู้ป่วยกลุ่มนี้จะใช้เพียงวัคซีนเข็มกระตุ้นโดยไม่ต้องให้อิมมูโนโกลบุลิน โดยในกรณีที่ได้เข็มสุดท้ายมาไม่เกิน 6 เดือน จะให้วัคซีนฉีดเข้าในผิวหนังหนึ่งจุด ปริมาณจุดละ 0.1 มล. หรือฉีดวัคซีน 1 เข็มเข้ากล้ามเนื้อ โดยฉีดเพียง 1 ครั้ง (วันที่ 0) และ ฉีด 2 ครั้ง (วันที่ 0, 3) ในกรณีที่เคยได้เข็มสุดท้ายมาเกิน 6 เดือน
นนทบุรีอาจเป็นจังหวัดเล็กที่หลายคนจดจำผ่านภาพเมืองขยายตัว คอนโดมิเนียม และย่านเศรษฐกิจรอบกรุงเทพมหานคร แต่ภายใต้ภาพของเมืองใหญ่ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ยังมีอีกด้านหนึ่งที่หยั่งรากลึกอยู่กับวิถีเกษตรกรรม โดยเฉพาะสวนผลไม้ยกร่องที่หล่อเลี้ยงเป็นพื้นที่สีเขียวและสร้างอัตลักษณ์ให้จังหวัดมาอย่างยาวนาน ท่ามกลางแรงกดดันจากการขยายตัวของเมือง เกษตรกรรมนนทบุรีจึงไม่ใช่เรื่องของพื้นที่จำนวนมากอีกต่อไป แต่คือการสร้างคุณค่าและมูลค่าให้กับพื้นที่ที่เหลืออยู่ ในวันที่ที่ดินทุกตารางวากลายเป็นทรัพย์สินราคาแพง การรักษาพื้นที่เกษตรเอาไว้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องเศรษฐกิจ แต่คือการรักษาภูมิปัญญา วิถีชีวิต และของดีประจำถิ่นที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน อย่างเช่น “ทุเรียนนนท์” ที่ไม่ได้เป็นเพียงผลไม้ราคาแพง หากแต่เป็นผลผลิตที่สะท้อนความละเอียดอ่อนของธรรมชาติ ความประณีตของชาวสวน และระบบนิเวศเฉพาะถิ่นที่หาไม่ได้จากที่อื่น คุณนิพิจ พินิจผล เกษตรจังหวัดนนทบุรี เปิดเผยว่า นนทบุรีมีพื้นที่รวมประมาณ 1,000,000 ไร่ แต่พื้นที่ที่ใช้ทำการเกษตรจริงมีเพียงราว 10% หรือประมาณ 99,901 ไร่เท่านั้น ภายในพื้นที่ดังกล่าวมีเกษตรกรประมาณ 10,0
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
