โรคพิษสุนัขบ้า

โรคพิษสุนัขบ้ายังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของประเทศไทยและหลายประเทศในภูมิภาคเอเชีย แม้จะมีวัคซีนป้องกันที่มีประสิทธิภาพ แต่ในกรณีที่ประชาชนสัมผัสเชื้อในระดับความเสี่ยงสูง การรักษาจำเป็นต้องใช้อิมมูโนโกลบูลิน หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า “เซรุ่มแก้พิษสุนัขบ้า” ร่วมกับการฉีดวัคซีน ซึ่งหัวใจสำคัญของระบบนี้คือความสามารถในการผลิตเซรุ่มให้เพียงพอ มีคุณภาพ และต่อเนื่อง  อย่างไรก็ตาม ระบบการผลิตแบบดั้งเดิมที่พึ่งพาม้าเป็นแหล่งสร้างภูมิคุ้มกัน กำลังเผชิญความท้าทายด้านความเสี่ยง ต้นทุน และสวัสดิภาพสัตว์ จนนำไปสู่การค้นหาทางเลือกใหม่ของนักวิจัยไทย เมื่อม้าขาดแคลน ไทยจะผลิตเซรุ่มอย่างไร? คำตอบเริ่มจากไก่ไข่ อาจารย์ ดร.ชรินทร์ ถาวรคุโณ ภาควิชาชีวโมเลกุลและพันธุศาสตร์โรคเขตร้อน คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล เผยว่า กระบวนการผลิตเซรุ่มแบบดั้งเดิมจะใช้ม้าเป็นสัตว์ต้นทาง โดยเริ่มจากการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้ม้าอย่างต่อเนื่อง เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายสัตว์สร้างแอนติบอดี เมื่อระดับภูมิคุ้มกันสูงเพียงพอจึงทำการเจาะเลือดออกจากม้าในปริมาณมาก จากนั้นนำส่วนของน้ำเหลืองที่มีแอนติบอดีไปผ่านกระบวนก

การป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเป็นภารกิจที่ต้องทำอย่างต่อเนื่องในทุกพื้นที่ เพื่อกำจัดให้หมดไปจากประเทศไทย ซึ่งถือเป็นพันธกิจหลักของ “วันเฮลท์มหิดลนครสวรรค์” (MUNA One Health Center) ในฐานะเป็นส่วนงานหนึ่งของโครงการจัดตั้งวิทยาเขตนครสวรรค์มหาวิทยาลัยมหิดล นายสัตวแพทย์เอกสิทธิ์ ติยานันต์ แห่งวันเฮลท์มหิดลนครสวรรค์ ได้เปิดเผยถึงความคืบหน้าของ “โครงการป้องกันและควบคุมโรคพิษสุนัขบ้า” ที่ วันเฮลท์มหิดลนครสวรรค์ ได้ดำเนินการมาตั้งแต่เริ่มก่อตั้ง จนถึงปัจจุบันนับเป็นเวลา 9 ปีแล้วที่ได้ให้บริการทำหมันสุนัขและแมวแก่ชุมชนตำบลเขาทอง อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ รวมแล้วกว่า 900 ตัว ด้วยระบบที่ได้รับการออกแบบให้คล้ายกับโครงการ “30 บาทรักษาทุกโรค” ของคน เพื่อให้เจ้าของสุนัขและแมวที่อยู่ในชุมชนสามารถเข้าถึงได้ ด้วยการจัดสรรงบประมาณเพื่อช่วยแบ่งเบาค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดทำหมันสุนัขและแมวส่วนหนึ่ง และให้เจ้าของสัตว์เลี้ยงรับผิดชอบในส่วนหนึ่งพร้อมทั้งได้มี “จิตอาสา” ที่เป็นคณาจารย์และนักศึกษาจากคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เดินทางมาร่วมผ่าตัดทำหมันสุนัขและแมวให้กับประชาชนในชุมชนตำบลเขาทอง อำเภอพยุหะคีร

น.สพ.สรวิศ ธานีโต อธิบดีกรมปศุสัตว์ กล่าวว่า เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร กรมปศุสัตว์ได้น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ จัดทำโครงการป้องกันกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ประจำปี 2561 เพื่อควบคุมประชากรสัตว์พาหะนำโรคพิษสุนัขบ้าและป้องกันการเกิดโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ ในพื้นที่ของสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดทุกจังหวัด ระหว่างวันที่ 15-31 กรกฎาคม โดยกำหนดจัดพิธีเปิดโครงการในพื้นที่ของสำนักงานปศุสัตว์เขตทุกเขต ในวันที่ 16 กรกฎาคม น.สพ.สรวิศ กล่าวว่า สำหรับการดำเนินงานเร่งรัดกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าตามแผนยุทธศาสตร์การดำเนินโครงการสัตว์ปลอดโรคคนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้า ตามพระปณิธาน ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี เพื่อเร่งรัดกำจัดโรคพิษสุนัขบ้าให้หมดไปจากประเทศไทยภายในปี 2562 นั้น มีความคืบหน้าสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ ปี 2561มีการประกาศเขตโรคระบาดสัตว์ในพื้นที่ 53 จังหวัด ปัจจุบันยังคงเหลือพื้นที่ที่มีการประกาศเขตโรค ระบาดสัตว์เพียง 27 จังหวัด มีส่งตัวอย่างท

เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม นพ.สุวรรณชัย วัฒนายิ่งเจริญชัย อธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่า สถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า ในปี 2561 นี้ มีผู้เสียชีวิตอย่างต่อเนื่อง ล่าสุดกรมควบคุมโรคได้รับรายงานผู้เสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้าเพิ่มอีก 1 ราย จากรายงานการสอบสวนโรคของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมุกดาหาร พบว่าผู้เสียชีวิตรายนี้ เป็นชาย อายุ 26 ปี ในจังหวัดมุกดาหาร โดยก่อนเข้าโรงพยาบาลมีประวัติถูกสุนัขกัด 2 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อเดือนธันวาคม 2560 เป็นลูกสุนัขไม่มีเจ้าของ อายุ 2-3 เดือน กัดบริเวณหลังมือซ้ายมีเลือดออก ไม่ได้ล้างแผลและไม่ได้ไปหาหมอเพื่อฉีดวัคซีน ครั้งที่สอง เมื่อเดือนมกราคม 2561 ถูกสุนัขในหมู่บ้านกัดที่น่องซ้ายมีเลือดออก ไม่ได้ไปหาหมอและไม่ได้ฉีดวัคซีนเช่นกัน ทำให้จำนวนผู้เสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้าในปีนี้รวมเป็นจำนวน 12 ราย (จากสุรินทร์ สงขลา ตรัง นครราชสีมา บุรีรัมย์ ประจวบคีรีขันธ์ พัทลุง หนองคาย ยโสธร ระยอง กาฬสินธุ์ และมุกดาหาร) นพ.สุวรรณชัย กล่าวว่า จากข้อมูล ในปี 2561 พบว่า ผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่ถูกลูกสุนัขกัดหรือข่วน แล้วไม่ไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งเกิดจากความชะล่าใจในการป้องกันหลังสั

พิษหมาบ้า-หวัดนก ถึงเวลายกเครื่อง สะสางปัญหา จากปัญหาโรคระบาดจากสัตว์ ทั้งโรคพิษสุนัขบ้าที่ชัดเจนว่าปีนี้หนักกว่าปีก่อน เริ่มตั้งแต่พบสุนัขตายจากโรคพิษสุนัขบ้าเพิ่มขึ้น จนมีผู้ถูกกัด ข่วน หรือสัมผัสโรค และพบผู้เสียชีวิตที่มีการยืนยันเชื้อตั้งแต่ต้นเดือนมีนาคม รวม 7 คน ขณะที่ปี 2560 ทั้งปีมีคนเสียชีวิต 11 คน แน่นอนว่าจากสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้าที่พบมากมาย นั่นเป็นเพราะปัญหาถูกสะสมมากว่า 2-3 ปีที่ผ่านมา ทั้งเรื่ององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ไม่สามารถจัดซื้อวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าในสัตว์ เพราะถูกสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ทักท้วง เนื่องจากเข้าข่ายทำงานซ้ำซ้อนภารกิจกับกรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ขณะเดียวกันก็พบปัญหาการจัดซื้อวัคซีนอีก รวมไปถึงการบริหารจัดการต่างๆ กระทั่งต้องมีการตั้งคณะกรรมการขึ้นมาตรวจสอบข้อเท็จจริงเรื่องนี้ ไม่วายเรื่องพิษสุนัขบ้ายังไม่ทันคลี่คลาย ล่าสุด อาจารย์แพทย์โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ออกมาเปิดเผยถึงกรณีการตายผิดปกติของสัตว์บก อย่างชะมด อีเห็น เสือปลา ฯลฯ ในสวนสัตว์ จ.นครราชสีมา ซึ่งระบุว่าเป็นการตายผิดปกติจากเชื้อไข้หวัดนกเอช 5 เอ็น 1 (H5N1) กลายเป็นกระ

แพทย์หญิงกิจจาวรรณ เฮงคราวิทย์ อาจารย์แพทย์สาขาวิชากุมารเวชกรรม ศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เผยว่า โรคพิษสุนัขบ้า (rabies) หรือที่รู้จักกันว่าโรคกลัวน้ำเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน เกิดจากการติดเชื้อไวรัส rabies โรคนี้มีความรุนแรงผู้ติดเชื้อเมื่อมีอาการจะเสียชีวิตเกือบทุกราย ยังไม่มียารักษาแต่สามารถป้องกันได้โดยวัคซีน องค์การอนามัยโลก รายงานผู้เสียชีวิตทั่วโลก ประมาณ 60,000 ราย ต่อปี ร้อยละ 40 เป็นเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี สถานการณ์ในประเทศไทยข้อมูลจากกรมควบคุมโรค ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2555–2559 พบว่า มีจำนวนผู้เสียชีวิตด้วยโรคพิษสุนัขบ้ามากถึง 35 ราย เฉลี่ย 5-7 ราย ต่อปี ร้อยละ 95 ของผู้ที่เสียชีวิตติดโรคจากสุนัขรองลงมาคือ แมว ข้อมูลในสัตว์ จาก Thai Rabies Net (8 มีนาคม 2560 – 8 มีนาคม 2561) ตรวจพบสุนัขติดเชื้อ ร้อยละ 88.38 มากที่สุด ร้อยละ 51.80 มีเจ้าของ โดยพบว่าเป็นสัตว์ที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน ร้อยละ 50.71 ไม่ทราบประวัติการฉีดวัคซีน ร้อยละ 36.34 และมีมากถึง ร้อยละ 12.95 มีประวัติฉีดวัคซีนแล้ว นอกจากสุนัขและแมวยังพบได้กับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น เช่น ชะนี ลิง

เมื่อวันที่ 23 มีนาคม นายทวีศักดิ์ เลิศประพันธ์ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร (กทม.) พร้อมด้วย นางเพ็ญจันทร์ เจียมกรกต รองผู้อำนวยการสำนักอนามัย สพ.ญ. เบ็ญจวรรณ สิชฌนาสัย ผู้อำนวยการสำนักงานสัตวแพทย์สาธารณสุข สำนักอนามัย กทม. และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ลงพื้นที่ตรวจติดตามงานที่ศูนย์พักพิงสุนัขจรจัด เขตประเวศ   นายทวีศักดิ์ กล่าวว่า ศูนย์พักพิงสุนัขจรจัด ไม่ใช่สถานที่จับสัตว์มาทารุณหรืออื่นใดอย่างที่บางกลุ่มเข้าใจคลาดเคลื่อน ทั้งนี้ กทม. มีวิธีจัดการสัตว์อย่างถูกต้อง ตั้งแต่การนำสุนัขแรกเข้า ประมาณวันละ 30 ตัว จากการออกตรวจตราสุนัขจรจัดของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ และสุนัขจรจัดตามที่ประชาชนร้องเรียน โดยในจำนวนนี้มีสุนัขที่มีเจ้าของมาติดตามเพื่อนำกลับบ้าน ประมาณ 7-8 ตัว หรือ ร้อยละ 25 ของสัตว์ “ขณะเดียวกัน เมื่อเจ้าหน้าที่จับสัตว์มาแล้วจะดำเนินการกักกันโรคก่อน เพื่อสังเกตอาการสัตว์ติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้า โดยจะจับสุนัขกลุ่มต้องเฝ้าดูอาการแยกกับสุนัขอีกกลุ่ม เพื่อควบคุมการระบาดไม่ให้ไปติดสัตว์ตัวอื่น จากนั้นจะรอดูอาการจนกว่าจะมั่นใจว่าสัตว์ดังกล่าวปลอดเชื้อ ก่อนนำไปปล่อยและเลี้ยงร่วมกับตัวอ

นายชาติชาย ยิ้มเครือ ปศุสัตว์จังหวัดสมุทรสงคราม เปิดเผยว่า จากกรณีที่ เมื่อวันที่ 16 มีนาคม 2561 มีข่าวสุนัขดุร้ายกำลังไล่กัดสุนัขที่มีเจ้าของ บริเวณสี่แยกสถานีขนส่งรถโดยสาร (สถานี บ.ข.ส.) ซึ่งปัจจุบันเป็นคิวรถตู้แห่งหนึ่ง อยู่ในเขตเทศบาลเมืองสมุทรสงคราม กระทั่งเจ้าของได้คว้าวัตถุคล้ายมีดดาบฟันลงไปที่หลังเจ็บสาหัส ถูกนำส่งโรงพยาบาลสัตว์นั้น ต่อมาเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2561 สุนัขตัวดังกล่าวได้ตายลง จึงถูกส่งชันสูตรโรคพิษสุนัขบ้า ที่สถานเสาวภา สภากาชาดไทย ผลปรากฏว่าสุนัขตัวดังกล่าว เป็นโรคพิษสุนัขบ้า ถือเป็นตัวที่ 3 ในรอบ 2 ปี เนื่องจากที่ผ่านมาพบเชื้อพิษสุนัขบ้า 2 ตัว ในพื้นที่ หมู่ที่ 1 ต. ลาดใหญ่ อ.เมืองสมุทรสงคราม ในปี 2560 และ 2561 นายชาติชาย กล่าวว่า ดังนั้น สำนักงานปศุสัตว์อำเภอเมืองสมุทรสงคราม จึงใช้อำนาจตาม มาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ. โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 ประกาศเขตโรคพิษสุนัขบ้าระบาดชั่วคราว ในพื้นที่เทศบาลเมืองสมุทรสงคราม ตั้งแต่ วันที่ 20 มีนาคม-21 เมษายน 2561 เพื่อให้มีอำนาจในการป้องกันและควบคุมการเคลื่อนย้าย ในรัศมี 5 กิโลเมตร อีกทั้งจะปูพรมฉีดวัคซีนทั้งสุนัขมีเจ้าของและสุนัขจรจั

เมื่อวันที่ 12มีนาคม นายแพทย์บรรเจิด สุขพิพัฒปานนท์ นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดตรัง กล่าวว่า จากกรณีการพบสุนัขป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้าในพื้นที่ 4 อำเภอของจังหวัดตรัง ประกอบด้วย อ.ปะเหลียน , อ.ห้วยยอด , อ.รัษฎา และ อ.วังวิเศษ โดยทางสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดตรัง ได้ประกาศกำหนดเขตโรคระบาดสัตว์ชั่วคราว ตาม พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ.2558 ครบทั้ง 4 อำเภอ พร้อมประสานเจ้าหน้าที่สาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ลงควบคุมพื้นที่ด้วยการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้แก่ญาติ คนในครอบครัว รวมทั้งคนที่เป็นกลุ่มเสี่ยงได้รับเชื้อ และระดมฉีดวัคซีนให้แก่สุนัขและแมวในรัศมี 1-5 กม.เป็นการเร่งด่วน นายแพทย์บรรเจิด กล่าวอีกว่า ล่าสุดพบผู้เสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้าแล้ว 1 ราย เป็นเพศชาย อายุ 44 ปี ชาว ต.อ่าวตง อ.วังวิเศษ ที่ได้รับเชื้อจากการถูกลูกสุนัขวัย 2 เดือน ที่เลี้ยงไว้กัด และข่วน โดยลูกสุนัขตัวดังกล่าวถูกสุนัขตัวใหญ่กัดขณะพาไปเลี้ยงบริเวณจุดรับซื้อน้ำยาง ทำให้ได้รับเชื้อ และโชคร้ายที่ลูกสุนัขที่เลี้ยงไว้ตกรถตาย จึงไม่ทันได้แสดงอาการ จนเวลาผ่านไปชายคนดังกล่าวมีอาการป่วย จนต้องเข้ารักษาที่

นายสัตวแพทย์จีระศักดิ์ พิพัฒนพงศ์โสภณ รองอธิบดีกรมปศุสัตว์ เปิดเผย ว่าได้เดินทางมาเปิดโครงการสัตวแพทย์พระราชทาน ในพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ซึ่งกิจกรรมในโครงการ นอกจากจะมีการให้ความรู้กับพี่น้องเกษตรกร ผู้เลี้ยงสัตว์ใน จ.สุรินทร์ แล้ว ก็ยังมีการผ่าตัดทำหมันฉีดวัคซีนให้กับสุนัขและแมว พร้อมทั้งมีการออกตรวจเยี่ยมเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม ฉีดยาบำรุงสุขภาพ รักษาโคนม และได้เดินทางมาดูกิจกรรมการดูแลสุขภาพช้างที่ศูนย์คชศึกษา ในหมู่บ้านช้าง ซึ่งที่นี่ก็มีช้างประมาณ 250 เชือก เป็นช้างคู่บ้านคู่เมืองของ จ.สุรินทร์ มาดูว่าช้างเลี้ยงกันอย่างไร เพื่อให้คนสุรินทร์อนุรักษ์ช้าง และดูแลช้างอย่างมีความสุข นายสัตวแพทย์จีระศักดิ์ กล่าวว่า ส่วนสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า กรมปศุสัตว์ก็ได้มีการเข้มงวดกวดขันให้ มีการส่งตัวอย่างตรวจให้มากที่สุด เพื่อให้รู้ว่าพื้นที่ใดมีปัญหาโรคพิษสุนัขบ้า ทำให้มีการส่งผลตัวอย่างจำนวนมาก พบว่ามีผลบวกจำนวนมาก การที่เรารู้มาก ก็จะรู้เร็ว และสามารถควบคุมได้เร็ว ถ้าเกิดเราไม่รู้ว่าที่ไหน และไม่เร่งรัด จะทำให้เกิดปัญหาความล่าช้า แก้ไขปัญหาไม่ทันท่วงที