อากาศที่ร้อนขึ้น ฝนที่ตกไม่ตรงฤดู และภัยแล้งที่ยาวนานกว่าเดิม ไม่ใช่เรื่องของการคาดเดาอีกต่อไป เพราะวันนี้โลกกำลังใช้ข้อมูลจากอวกาศมาช่วยมองเห็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้าหลายประเทศนำข้อมูลดาวเทียมมาวิเคราะห์สภาพภูมิอากาศเพื่อเตรียมรับมือ ขณะที่ประเทศไทยเองก็ใช้เทคโนโลยีเดียวกันในการเฝ้าระวังภัยแล้งและติดตามผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับภาคการเกษตร ก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้นจริงในแปลงของเกษตรกร
หนึ่งในหน่วยงานที่ทำงานอยู่เบื้องหลังข้อมูลเหล่านี้ คือ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA โดย คุณวรนุช จันทร์สุริย์ นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ อธิบายว่า การติดตามปรากฏการณ์เอลนีโญของไทย ไม่ได้อาศัยเพียงการพยากรณ์อากาศเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงข้อมูลจากหน่วยงานระดับโลกเข้ากับข้อมูลดาวเทียม เพื่อประเมินสถานการณ์และแจ้งเตือนให้ประชาชน โดยเฉพาะเกษตรกร เตรียมพร้อมรับมือได้ล่วงหน้า
คุณวรนุช เล่าว่า GISTDA อ้างอิงข้อมูลจาก NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) หรือองค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นหน่วยงานที่หลายประเทศ รวมถึงกรมอุตุนิยมวิทยาของไทย ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการติดตามการเกิดเอลนีโญและลานีญา
หัวใจสำคัญของการติดตามเอลนีโญ คือการวัดอุณหภูมิผิวน้ำทะเลผ่านดัชนี Oceanic Niño Index (ONI) หากอุณหภูมิสูงกว่าค่าเฉลี่ยอย่างต่อเนื่องประมาณ 1-2 องศาเซลเซียส หรือเฉลี่ยมากกว่า 1.5 องศาเซลเซียส ก็เป็นสัญญาณว่าปรากฏการณ์เอลนีโญกำลังก่อตัว และมีแนวโน้มส่งผลกระทบต่อสภาพอากาศทั่วโลก
“สมมุติว่าช่วงฤดูร้อนประเทศไทยคาดว่าจะมีอุณหภูมิ 36 องศาเซลเซียส หากเกิดเอลนีโญ ก็อาจทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นอีกประมาณ 1.5 องศา กลายเป็นราว 37.5 องศา ซึ่งการคาดการณ์ของอุตุนิยมวิทยาโลกสามารถมองล่วงหน้าได้ถึง 1-2 ปี ทำให้เห็นแนวโน้มว่าหลายพื้นที่ของโลกจะเผชิญภัยแล้งมากกว่าปกติ”
ข้อมูลดาวเทียมชี้ ไทยเสี่ยงภัยแล้ง
จากเอลนีโญในหลายพื้นที่
อย่างไรก็ตาม การพยากรณ์เพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ GISTDA จึงนำข้อมูลจากดาวเทียมเข้ามาช่วยวิเคราะห์สถานการณ์จริงที่เกิดขึ้นบนพื้นโลก ทั้งอุณหภูมิ พื้นที่สีเขียว ความชื้น และการเจริญเติบโตของพืช ก่อนนำมาประมวลผลร่วมกับข้อมูลอุตุนิยมวิทยา
คุณวรนุช เล่าว่า ดาวเทียมที่ใช้ติดตามโลกในปัจจุบันมีเซ็นเซอร์ที่สามารถตรวจวัดค่าต่างๆ ได้ละเอียด ไม่ว่าจะเป็นการสะท้อนของแสง อุณหภูมิพื้นผิวโลก ความสมบูรณ์ของพืช หรือแม้แต่ข้อมูลจากดาวเทียมอุตุนิยมวิทยาแบบค้างฟ้า ซึ่งช่วยติดตามการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศได้อย่างต่อเนื่อง
“ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้เราคาดการณ์ได้ว่า พื้นที่ไหนมีโอกาสเกิดภัยแล้ง และผลที่ได้ก็ค่อนข้างสอดคล้องกับการคาดการณ์ของอุตุนิยมวิทยาโลก ที่ประเมินว่าการเกิดเอลนีโญครั้งนี้มีโอกาสเกิดแน่นอน ส่วนความรุนแรงประเมินไว้ประมาณ 62-63 เปอร์เซ็นต์”
เมื่อย้อนดูข้อมูลจากดาวเทียมตลอด 10 ปีที่ผ่านมา GISTDA พบว่า หากสถานการณ์ดำเนินไปตามที่คาดไว้ ความแห้งแล้งในช่วงปลายปี 2026 ต่อเนื่องถึงปี 2027 มีแนวโน้มใกล้เคียงกับช่วงปี 2019-2020 ซึ่งเป็นช่วงที่หลายพื้นที่ประสบปัญหาฝนทิ้งช่วงและปริมาณน้ำลดลงอย่างชัดเจน แต่หากเปรียบเทียบในระยะยาวมากกว่า 10 ปี ความรุนแรงอาจใกล้เคียงกับปี 2016 ซึ่งถือเป็นอีกหนึ่งปีที่ประเทศไทยเผชิญภัยแล้งครั้งใหญ่
แม้ภาพรวมจะบ่งชี้ว่าอากาศร้อนขึ้นและฝนลดลง แต่ผลกระทบก็ไม่ได้เกิดขึ้นเท่ากันทุกพื้นที่
“บางพื้นที่อุณหภูมิอาจเพิ่มขึ้นมากกว่า 2 องศา ขณะที่บางพื้นที่เพิ่มประมาณ 1.5 องศา ความรุนแรงของแต่ละพื้นที่ไม่เท่ากัน และช่วงที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดก็คือฤดูร้อน รวมถึงพื้นที่ที่พืชผลยังไม่เก็บเกี่ยว”
“ข้อมูลดาวเทียม” ช่วยวางแผนรับมือภัยแล้ง
ลดความเสี่ยงภาคเกษตร
คุณวรนุช เล่าต่ออีกว่า สิ่งที่ทำให้ข้อมูลของ GISTDA แตกต่างจากการดูปริมาณฝนเพียงอย่างเดียว คือการวิเคราะห์หลายปัจจัยพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นสภาพพืช ความชื้นในพื้นที่ อุณหภูมิพื้นผิว และข้อมูลภูมิประเทศ ก่อนนำเข้าสู่แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ เพื่อประเมินว่าจังหวัดใดมีความเสี่ยงได้รับผลกระทบจากภัยแล้งมากที่สุด
ข้อมูลทั้งหมดไม่ได้ถูกเก็บไว้เฉพาะในห้องทำงานของนักวิจัย แต่ถูกพัฒนาเป็นเครื่องมือให้ประชาชนเข้าถึงได้ผ่านเว็บไซต์และแอปพลิเคชันของ GISTDA เช่น Crops Drought และ Eco Plant ซึ่งช่วยติดตามสถานการณ์น้ำและประเมินความเสี่ยงด้านการเกษตรในแต่ละพื้นที่แบบใกล้เคียงเวลาจริง
“ถ้าเกษตรกรรู้ล่วงหน้าว่าฤดูกาลไหนฝนอาจทิ้งช่วง หรือมีน้ำไม่เพียงพอ ก็สามารถปรับแผนการเพาะปลูก ลดความเสี่ยงของผลผลิตเสียหายได้ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ตัดสินใจได้ง่ายขึ้น”
สำหรับการเตรียมรับมือ คุณวรนุช แนะนำว่า เกษตรกรควรติดตามข้อมูลจากหลายหน่วยงานควบคู่กัน โดยเฉพาะผู้ที่ไม่มีแหล่งน้ำสำรอง เพราะการอาศัยน้ำฝนเพียงอย่างเดียวในช่วงเอลนีโญอาจมีความเสี่ยงสูงกว่าปกติ
“ถ้ามีแหล่งน้ำเพียงพอก็ยังสามารถเพาะปลูกได้ แต่ถ้าไม่มีแหล่งน้ำ การติดตามข้อมูลและเตรียมตัวล่วงหน้าจะช่วยลดความเสียหายได้มาก”
เกษตรคาร์บอนต่ำ
ทางเลือกใหม่ลดโลกร้อน – เพิ่มมูลค่า
อีกประเด็นที่ทั่วโลกกำลังให้ความสำคัญ คือการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากภาคเกษตร ซึ่งเชื่อมโยงกับการซื้อขายคาร์บอนเครดิตและการรับมือภาวะโลกร้อนโดยตรง
คุณวรนุช อธิบายว่า ภาคเกษตรถูกมองว่าเป็นหนึ่งในแหล่งปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญ โดยเฉพาะการทำนาที่มีการขังน้ำต่อเนื่อง ซึ่งทำให้เกิดก๊าซมีเทน รวมถึงการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนที่ปล่อยก๊าซไนตรัสออกไซด์ ทั้ง 2 ชนิดเป็นก๊าซเรือนกระจกที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
“ตัวอย่างง่ายๆ คือการปลูกข้าวแบบขังน้ำตลอดฤดู จะเกิดก๊าซมีเทน ส่วนการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนก็ทำให้เกิดการปล่อยก๊าซเพิ่มขึ้น สิ่งเหล่านี้เป็นปัจจัยที่ทั่วโลกให้ความสำคัญ”
ด้วยเหตุนี้ การจัดการน้ำอย่างเหมาะสมจึงกลายเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญ ทั้งในมิติของการลดต้นทุนและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เพราะพืชแต่ละชนิดต้องการน้ำไม่เท่ากันในแต่ละช่วงการเจริญเติบโต การให้น้ำมากเกินความจำเป็น นอกจากสิ้นเปลืองน้ำแล้ว ยังทำให้เกิดการสูญเสียน้ำจากการระเหยโดยไม่จำเป็นอีกด้วย
ดาวเทียมช่วยมองอนาคต
วางแผนเกษตรในยุคโลกแปรปรวน
เมื่อพูดถึงผลกระทบของซูเปอร์เอลนีโญ พืชที่น่าเป็นห่วงที่สุดคือ “ข้าว” เพราะหากช่วงแล้งยาวนานตรงกับระยะที่ข้าวกำลังต้องการน้ำก่อนออกรวง ผลผลิตอาจลดลงอย่างมาก อีกทั้งสภาพอากาศที่ร้อนและแห้ง ยังเอื้อต่อการระบาดของโรคและแมลงศัตรูพืช จนทำให้หลายพื้นที่เลือกที่จะชะลอหรือไม่เพาะปลูกเพื่อลดความเสี่ยง
คุณวรนุช มองว่า การรับมือที่ดีที่สุดคือการทำให้ข้อมูลเข้าถึงเกษตรกรได้มากที่สุด ผ่านการทำงานร่วมกันของหลายหน่วยงาน รวมถึงเครือข่ายมหาวิทยาลัย โรงเรียน และสถาบันการศึกษาภายใต้กระทรวง อว. เพื่อส่งต่อองค์ความรู้ไปยังชุมชนได้รวดเร็วขึ้น
“เราพยายามใช้เครือข่ายของมหาวิทยาลัย และโรงเรียนให้เป็นตัวกลาง เพราะเชื่อว่าสามารถส่งต่อข้อมูลไปถึงผู้ปกครองและเกษตรกรได้ง่ายที่สุด”
นอกจากการรับมือภัยแล้งแล้ว GISTDA ยังใช้ข้อมูลดาวเทียมติดตามสถานการณ์การเกษตรของประเทศคู่แข่ง เพื่อช่วยให้ประเทศไทยรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของตลาดโลก ทั้งด้านพื้นที่เพาะปลูก ผลผลิต และสภาพภูมิอากาศ ซึ่งจะเป็นข้อมูลสำคัญในการวางแผนการผลิตและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าเกษตรไทยในอนาคต
ท้ายที่สุด ในวันที่สภาพอากาศเปลี่ยนแปลงรวดเร็วกว่าที่เคย เทคโนโลยีอวกาศจึงไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญ ที่ช่วยให้เกษตรกร “มองเห็นอนาคต” ผ่านข้อมูลที่แม่นยำ เพื่อวางแผนการผลิต ลดความเสี่ยง และปรับตัวให้ทันกับโลกที่ไม่เหมือนเดิมอีกแล้ว
ผู้เขียน : สุรเดช สดคมขำ
หลายปีที่ผ่านมา สำนักงานปศุสัตว์อำเภอศรีเชียงใหม่ จังหวัดหนองคาย ได้เข้ามาสนับสนุนองค์ความรู้เพื่อพัฒนาระบบการเลี้ยงไก่ไข่ของเกษตรกรรายย่อยในพื้นที่ จากเดิมที่เคยเน้นการเลี้ยงบนกรงตับ มาเป็นการเลี้ยงแม่ไก่อารมณ์ดี ที่ใช้ระบบการปล่อยอิสระ เน้นการใช้วัตถุดิบท้องถิ่นเป็นอาหารสัตว์ เพื่อลดต้นทุนในการเลี้ยง กลายเป็นรูปแบบการเลี้ยงที่ได้รับความสนใจจากเกษตรกรในพื้นที่เป็นอย่างมาก เพราะลดต้นทุนโรงเรือน มีพื้นที่ปล่อยลานแบบอิสระ แม่ไก่มีความสุข สามารถให้ไข่ได้ มาตรฐานและปลอดสารตกค้าง เกษตรกรมีไข่ไว้บริโภคในครัวเรือน เหลือบริโภคสามารถจำหน่ายในชุมชน เลี้ยงอย่างไร สูตรการเลี้ยงแม่ไก่อารมณ์ดีนั้น แนะนำให้เกษตรกรเลี้ยงในอัตรา เพศผู้ 1 ตัวต่อเพศเมีย 5 ตัว โดยเลี้ยงไก่ 5 ตัวต่อตารางเมตร รอบโรงเรือนมีพื้นที่ปล่อยลานแบบอิสระ 10-15 ตารางเมตรต่อตัว มีรั้วสามารถป้องกันศัตรูและสัตว์พาหะได้ แม่ไก่จะเริ่มให้ไข่ฟองแรก เมื่ออายุ 4 เดือน 6 วัน ดูแลสุขภาพสัตว์ แนะนำให้เกษตรกรทำวัคซีนป้องกันโรคระบาดที่สำคัญในไก่ไข่ และการถ่ายพยาธิ รวมทั้งหมั่นสังเกตอาการ สุขภาพของสัตว์ปีก เสริมวิตามิน เกลือแร่ การจัดการสิ่งแวดล้อม
(กาฬสินธุ์) 18 กรกฎาคม 2569 – บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด ผู้ผลิตและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ตราศรแดง และ บริษัท ยารา (ประเทศไทย) จำกัด ผู้นำด้านนวัตกรรมธาตุอาหารพืช เดินหน้าความร่วมมือเชิงกลยุทธ์ครั้งสำคัญ เพื่อบูรณาการองค์ความรู้ด้านการเกษตรระดับสากลส่งมอบสู่เกษตรกรไทย ภายใต้แนวคิด “ศรแดงคู่ยารา ผสานสองพลังคุณภาพ ยกระดับเกษตรกรรมไทย” โดยได้จัดงาน “ฟิลด์เดย์แตงโมพรีเมียม ยกระดับผลผลิตให้ยอดเยี่ยม” ณ จังหวัดกาฬสินธุ์ เพื่อเป็นพื้นที่นำร่องแสดงผลลัพธ์ความสำเร็จของการผนึกกำลังในครั้งนี้ นายสิปปกร ถาวรวันชัย ผู้จัดการฝ่ายขาย บริษัท ยารา (ประเทศไทย) จำกัด และ นายอิสระ วงศ์อินทร์ Head of Marketing บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด นายอิสระ วงศ์อินทร์ Head of Marketing บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด เปิดเผยว่า “อีสท์ เวสท์ ซีด มีจุดยืนที่ชัดเจนในการมุ่งเน้นวิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์ เพื่อให้ได้สุดยอดสายพันธุ์ที่ตอบโจทย์ตลาด อย่างไรก็ตามเมล็ดพันธุ์ชั้นเยี่ยมเปรียบเสมือนเครื่องยนต์สมรรถนะสูง ที่จะแสดงศักยภาพสูงสุดได้ก็ต่อเมื่อได้รับเชื้อเพลิงที่ถูกต้อง นั่นคือ องค์ความรู้เรื่องธาตุอาหาร เราจึงมองหาพันธมิตรที
ภาคการเกษตรไทยกำลังเผชิญความท้าทายครั้งสำคัญจากความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะวิกฤตการณ์ ซูเปอร์เอลนีโญ (Super El Niño) ปี 2569–2570 ที่คาดว่าจะส่งผลกระทบต่อเนื่อง ทั้งปัญหาฝนทิ้งช่วง ภัยแล้ง และปริมาณน้ำต้นทุนที่ลดลง ซึ่งอาจยืดเยื้อถึง 2 ปี กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงเร่งยกระดับศักยภาพ อาสาสมัครเกษตร (อกษ.) และ อาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน (อกม.) ให้เป็นกำลังสำคัญในการเชื่อมโยงข้อมูล ถ่ายทอดองค์ความรู้ และสนับสนุนการบริหารจัดการน้ำในระดับพื้นที่ เพื่อเสริมความพร้อมรับมือสถานการณ์และลดผลกระทบต่อเกษตรกร นางสาวนฤมล สงวนวงศ์ รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า การพัฒนาอาสาสมัครเกษตรในยุคปัจจุบันไม่ได้มุ่งเพียงการรับมือกับปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการยกระดับศักยภาพรอบด้าน เพื่อก้าวสู่การเป็น “เกษตรกรอัจฉริยะ” ผ่านการบูรณาการความร่วมมือกับสถาบันการศึกษาและภาคีเครือข่าย ให้มีทั้งองค์ความรู้ เครื่องมือดิจิทัล และทักษะด้านการบริหารจัดการน้ำที่ทันสมัย กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ร่วมกับสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) และสถาบันวิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพอาสาส
อากาศที่ร้อนขึ้น ฝนที่ตกไม่ตรงฤดู และภัยแล้งที่ยาวนานกว่าเดิม ไม่ใช่เรื่องของการคาดเดาอีกต่อไป เพราะวันนี้โลกกำลังใช้ข้อมูลจากอวกาศมาช่วยมองเห็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้าหลายประเทศนำข้อมูลดาวเทียมมาวิเคราะห์สภาพภูมิอากาศเพื่อเตรียมรับมือ ขณะที่ประเทศไทยเองก็ใช้เทคโนโลยีเดียวกันในการเฝ้าระวังภัยแล้งและติดตามผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับภาคการเกษตร ก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้นจริงในแปลงของเกษตรกร หนึ่งในหน่วยงานที่ทำงานอยู่เบื้องหลังข้อมูลเหล่านี้ คือ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA โดย คุณวรนุช จันทร์สุริย์ นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ อธิบายว่า การติดตามปรากฏการณ์เอลนีโญของไทย ไม่ได้อาศัยเพียงการพยากรณ์อากาศเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงข้อมูลจากหน่วยงานระดับโลกเข้ากับข้อมูลดาวเทียม เพื่อประเมินสถานการณ์และแจ้งเตือนให้ประชาชน โดยเฉพาะเกษตรกร เตรียมพร้อมรับมือได้ล่วงหน้า คุณวรนุช เล่าว่า GISTDA อ้างอิงข้อมูลจาก NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) หรือองค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นหน่วยงานที่หลายประเทศ รวม
