ในยุคที่ปัญหามลพิษทางอากาศเกิดขึ้นอย่างหนัก การเผาไร่อ้อยและการเผาข้าวโพดหรือข้าวในไร่หลังการเก็บเกี่ยว ถือเป็นสาเหตุหลักหนึ่งที่ทำให้เกิดฝุ่น PM 2.5 ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพของคนในชุมชนและสิ่งแวดล้อม ดังนั้น ชาวนายุคใหม่ที่ตระหนักถึงปัญหาดังกล่าว จึงได้เริ่มหันมาใช้วิธีการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวที่ไม่ทำให้เกิดมลพิษและสามารถนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนได้
ประเทศไทยมีพื้นที่เพาะปลูกพืชเศรษฐกิจอยู่ทั่วทุกภูมิภาค เกษตรกรบางส่วนเน้นเพิ่มผลผลิตให้ได้หลายรอบต่อปี แต่ขาดการจัดการที่เหมาะสม จึงเลือกเผาเศษวัสดุทางการเกษตรเพราะสะดวก รวดเร็ว และต้นทุนต่ำ วิธีนี้พบมากในการเผาใบอ้อย ตอซังข้าว ฟางข้าว และตอซังข้าวโพดเลี้ยงสัตว์
ทำไมเกษตรกรถึงเลือกที่จะเผา มาดูสาเหตุกันว่าเพราะอะไร
- นาข้าว : เผาตอซังฟางข้าว ก่อนไถเตรียมดิน เพื่อสะดวกในการเตรียมดิน สำหรับการเพาะปลูกข้าวในฤดูต่อไป
- ไร่อ้อย : ที่เผาก่อนเก็บเกี่ยว เพราะว่าเพื่อสะดวกในการตัดอ้อย และลดต้นทุนค่าจ้างในการตัด / เผาหลังเก็บเกี่ยว เพราะว่าต้องการเผาใบอ้อยที่อยู่ในไร่ เพื่อป้องกันไฟไหม้ช่วงต้นอ้อยแตกหน่อใหม่ หรือเพื่อความสะดวกในการไถเตรียมดิน ในกรณีที่จะรื้อตออ้อยเพื่อปลูกอ้อยรอบใหม่
- ไร่ข้าวโพด : เผาต้นและใบข้าวโพดในแปลง เพื่อความสะดวกในการไถเตรียมดิน
เผาแล้วไม่ดีอย่างไร
การเผาในพื้นที่เกษตรไม่เพียงผิดกฎหมายและมีโทษทั้งจำและปรับ แต่ยังทำให้ดินเสื่อมคุณภาพ ส่งผลให้พืชเติบโตไม่เต็มที่และให้ผลผลิตต่ำ นอกจากนี้ ยังเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศที่สำคัญ ก่อให้เกิดฝุ่นละออง หมอกควัน ก๊าซพิษ และเขม่าควัน ซึ่งลอยขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศ ทำให้เกิดปัญหาหมอกควัน โลกร้อน
การเผาทำลายดิน ทำให้ดินเสื่อมโทรม อินทรียวัตถุและธาตุอาหารในดินลดต่ำลง โครงสร้างดินอัดแน่นเสียหาย ไม่ร่วนซุย กักเก็บน้ำได้น้อยลง และมีช่องว่างอากาศในดินน้อยลง ทำให้พืชไม่สามารถเจริญเติบโตได้เต็มที่ ผลผลิตที่ได้รับต่ำกว่าที่ควรจะเป็น
การเผาทำลายน้ำในดิน ทำให้ผิวดินมีอุณหภูมิสูงขึ้น 90 องศาเซลเซียส ทำให้น้ำในดินระเหยสู่บรรยากาศ เกิดการสูญเสียน้ำในดิน ความชื้นในดินลดน้อยลง
การเผาทำลายแมลงศัตรูธรรมชาติ และจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ในดิน ทำให้ระบบนิเวศของดินไม่สมดุล เกิดการแพร่ระบาดของโรคได้ง่ายขึ้น เกษตรกรจึงต้องมีการใช้สารเคมีในการเพาะปลูกพืชมากกว่าเดิม ทำให้ต้นทุนการผลิตเพิ่มสูงขึ้น
การเผาทำให้ฝนไม่ตกตามฤดูกาล ฝุ่นละอองขนาดเล็กที่เกิดจากการเผา จะลอยตัวขึ้นไปปนเปื้อนกับไอน้ำในชั้นบรรยากาศ ทำให้ไอน้ำไม่บริสุทธิ ไม่สามารถรวมตัวและกลั่นตกลงมาเป็นฝนได้
การเผาทำให้โลกร้อน เกิดปัญหาฝนแล้ง ฝนทิ้งช่วง และน้ำท่วมขัง การเผาวัสดุการเกษตรในที่โล่ง ทำให้เกิดก๊าซเรือนกระจก ได้แก่ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ มีเทน และไนโตรัสออกไซด์ ทำให้ธรรมชาติเสียสมดุลเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ทำให้โลกร้อนขึ้น ทำให้ฝนไม่ตกตามฤดูกาล และเกิดภัยพิบัติต่างๆ
การเกษตรแบบไร้การเผาควรใช้เทคโนโลยีมาช่วย เพื่อหยุดการเผาในพื้นที่เพาะปลูก พร้อมกับเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และนำเศษพืชจากไร่นามาใช้ให้เกิดประโยชน์ ลดปัญหามลพิษจากการเผา
1. การใช้เทคนิคการไถกลบตอซัง การไถกลบตอซังหรือวัชพืชหลังการเก็บเกี่ยว ถือเป็นวิธีที่ช่วยลดการเผาได้อย่างมีประสิทธิภาพ การทำเช่นนี้จะช่วยให้ดินได้รับสารอาหารจากตอซังที่ย่อยสลายไปเองในธรรมชาติ ซึ่งทำให้ดินมีความสมบูรณ์มากขึ้นในระยะยาว ไม่เพียงแต่ลดการเผาที่ก่อมลพิษ แต่ยังช่วยเพิ่มผลผลิตในอนาคตด้วย
- เป็นการฟื้นฟูโครงสร้างดินให้เหมาะสมต่อการเพาะปลูก ส่งผลให้ปริมาณเนื้อดิน อินทรียวัตถุ น้ำ และอากาศมีสัดส่วนที่เหมาะสม สำหรับการเจริญเติบโตของพืช
- ส่งผลให้ดินโปร่ง รากพืชชอนไชง่าย พืชหาอาหารได้ง่าย เจริญเติบโตได้ดี ให้ผลผลิตสูง
- พลิกให้ไข่แมลงและเชื้อโรคที่สะสมอยู่ในดิน กลับขึ้นมาฆ่าทำลายด้วยแสงแดด ส่งผลให้ลดปัญหาเรื่องโรคพืช มีการใช้สารเคมีกำจัดโรคพืชน้อยลง
- พลิกให้รากวัชพืชกลับขึ้นมาตากแดดให้แห้งตาย ลดปัญหาเรื่องวัชพืชในแปลงเพาะปลูก
ปัจจุบันมีเครื่องจักรที่สามารถเก็บตอซังและวัชพืชออกจากพื้นที่ได้โดยไม่ต้องเผา ซึ่งช่วยลดฝุ่นและมลพิษได้เป็นอย่างดี และการเก็บตอซังออกไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบต่างๆ เช่น ทำปุ๋ยอินทรีย์หรือนำไปใช้เป็นพลังงานชีวมวล ก็เป็นวิธีการที่นำวัสดุเหลือใช้มาเพิ่มมูลค่า
การไถกลบควรทำควบคู่ไปกับการใช้สารอินทรีย์สำหรับการย่อยสลาย หรือที่เรียกกันว่า “น้ำหมักชีวภาพ” เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการย่อยสลายเศษวัสดุการเกษตรให้เป็นปุ๋ยที่พืชสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้เร็วขึ้น
เทคนิคการไถกลบที่ดี
- ในพื้นที่นาแห้ง
ขั้นตอนที่ 1 ให้ไถกลบตอซังฟางข้าวด้วยไถหัวหมู เพื่อพลิกกลบตอซังฟางข้าวไว้ใต้ดิน ให้ย่อยสลายเป็นปุ๋ยสะสมไว้ในดินต่อไป อีกทั้งยังพลิกเอารากหญ้ามาตากแดดให้แห้งตาย และให้ไข่แมลงและเชื้อโรคที่สะสมในดินกลับขึ้นมาฆ่าทำลายด้วยแสงแดด
ขั้นตอนที่ 2 การย่อยหน้าดินด้วยพรวน 2 แถว เพื่อพรวนย่อยหน้าดินให้เล็กลงอย่างสม่ำเสมอ สำหรับรองรับการงอกของเมล็ดข้าวต่อไป
- ในพื้นที่นาน้ำ
ขั้นตอนที่ 1 ไถกลบตอซังฟางข้าวด้วยไถกลบตอซังเพลาหมุน เพื่อพลิกกลบตอซังฟางข้าวไว้ใต้ดิน ให้ย่อยสลายเป็นปุ๋ยสะสมไว้ในดินต่อไป อีกทั้งยังพลิกเอารากหญ้ามาตากแดดให้แห้งตาย และให้ไข่แมลงและเชื้อโรคที่สะสมในดินกลับขึ้นมาฆ่าทำลายด้วยแสงแดด
ขั้นตอนที่ 2 การย่อยหน้าดินด้วยจอบหมุนตีเทือก เพื่อตีดินและทำเทือก สำหรับรองรับการหว่านน้ำตม หรือ ปักดำข้าว
2. ใช้ปรับปรุงบำรุงดิน
- ปรับปรุงบำรุงดินทางตรง การไถกลบตอซังฟางข้าว หรือใบอ้อยลงไปในดิน เพื่อให้ย่อยสลายกลายเป็นปุ๋ยในดินต่อไป เป็นการเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน ทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์เหมาะกับการเพาะปลูกพืช ช่วยลดต้นทุนการผลิตในการใช้ปุ๋ยเคมีได้อีกด้วย
- ปรับปรุงดินทางอ้อม โดยการนำมาทำปุ๋ยหมักเพื่อใช้ปรับปรุงบำรุงดิน หรือใช้ปกคลุมดินสำหรับรักษาความชื้น และป้องกันวัชพืชด้วย และเพื่อเป็นอาหารของจุลินทรีย์ ทำให้เกิดการตรึงไนโตรเจนในดินเพิ่มขึ้นได้ด้วย
3. ผลิตปุ๋ยอินทรีย์
การนำเศษวัสดุการเกษตรที่เหลือทิ้งในแปลงมาใช้ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ เช่น นำมาทำปุ๋ยหมัก ถือได้ว่าเป็นทางเลือกที่ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อเกษตรกร ทั้งทางตรงและทางอ้อม คือ เกษตรกรจะสามารถผลิตปุ๋ยอินทรีย์ไว้ใช้เอง ทำให้สามารถลดต้นทุนการผลิตได้ และยังช่วยปรับปรุงบำรุงดิน เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน ทำให้ดินอุดมสมบูรณ์ ส่งผลพืชเจริญเติบโตได้ดี มีผลผลิตสูง อีกทั้ง ยังช่วยลดปัญหาหมอกควัน ลดการปล่อยก๊าซพิษ สู่ชั้นบรรยากาศได้อีกด้วย
4. นำมาผลิตเป็นอาหารสัตว์
เศษวัสดุการเกษตรที่หลายคนคิดว่าไร้ค่า สามารถนำมาผลิตเป็นอาหารสัตว์ได้ เช่น การนำเปลือกข้าวโพดนำมาหมัก เป็นอาหารสำหรับเลี้ยงโค หรือการอัดฟางข้าวเป็นก้อน เพื่อนำไปใช้เป็นอาหารโคและกระบือ เป็นต้น
5. นำมาใช้เป็นพลังงานทดแทน
การเลิกเผาในภาคการเกษตรและหันมาจัดการอย่างถูกวิธีไม่เพียงแต่ช่วยลดฝุ่น PM 2.5 ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน แต่ยังช่วยสร้างความยั่งยืนในด้านการเกษตรอีกด้วย ชาวนายุคใหม่ที่ปรับตัวเข้ากับวิธีการเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จะช่วยผลักดันสังคมให้ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน ลดมลพิษ และรักษาคุณภาพชีวิตให้ดียิ่งขึ้น
ขอบคุณข้อมูลจาก : กรมควบคุมมลพิษ , สถาบันสิ่งแวดล้อม , คู่มือส่งเสริมการหยุดเผาในพื้นที่การเกษตร
นนทบุรีอาจเป็นจังหวัดเล็กที่หลายคนจดจำผ่านภาพเมืองขยายตัว คอนโดมิเนียม และย่านเศรษฐกิจรอบกรุงเทพมหานคร แต่ภายใต้ภาพของเมืองใหญ่ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ยังมีอีกด้านหนึ่งที่หยั่งรากลึกอยู่กับวิถีเกษตรกรรม โดยเฉพาะสวนผลไม้ยกร่องที่หล่อเลี้ยงเป็นพื้นที่สีเขียวและสร้างอัตลักษณ์ให้จังหวัดมาอย่างยาวนาน ท่ามกลางแรงกดดันจากการขยายตัวของเมือง เกษตรกรรมนนทบุรีจึงไม่ใช่เรื่องของพื้นที่จำนวนมากอีกต่อไป แต่คือการสร้างคุณค่าและมูลค่าให้กับพื้นที่ที่เหลืออยู่ ในวันที่ที่ดินทุกตารางวากลายเป็นทรัพย์สินราคาแพง การรักษาพื้นที่เกษตรเอาไว้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องเศรษฐกิจ แต่คือการรักษาภูมิปัญญา วิถีชีวิต และของดีประจำถิ่นที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน อย่างเช่น “ทุเรียนนนท์” ที่ไม่ได้เป็นเพียงผลไม้ราคาแพง หากแต่เป็นผลผลิตที่สะท้อนความละเอียดอ่อนของธรรมชาติ ความประณีตของชาวสวน และระบบนิเวศเฉพาะถิ่นที่หาไม่ได้จากที่อื่น คุณนิพิจ พินิจผล เกษตรจังหวัดนนทบุรี เปิดเผยว่า นนทบุรีมีพื้นที่รวมประมาณ 1,000,000 ไร่ แต่พื้นที่ที่ใช้ทำการเกษตรจริงมีเพียงราว 10% หรือประมาณ 99,901 ไร่เท่านั้น ภายในพื้นที่ดังกล่าวมีเกษตรกรประมาณ 10,0
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
