ท่ามกลางการพึ่งพาอาหารทางการแพทย์นำเข้าที่มีมูลค่าสูงถึงปีละหลาย 100 ล้านบาท งานวิจัยของนักวิชาการไทยกำลังพิสูจน์ให้เห็นว่า ประเทศไทยสามารถพัฒนา “อาหารทางการแพทย์” ที่มีคุณภาพทัดเทียมมาตรฐานสากลได้ด้วยวัตถุดิบเกษตรของตัวเอง พร้อมสร้างมูลค่าเพิ่มให้เกษตรกรอย่างเป็นรูปธรรม
ผศ.ดร.สุภัทร์ ไชยกุล ภาควิชาโภชนวิทยา คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล หัวหน้าโครงการวิจัยอาหารทางการแพทย์จาก “น้ำนมผสมข้าว” เปิดเผยว่า นี่คืองานวิจัยอาหารทางการแพทย์สัญชาติไทยรายแรกของประเทศ ที่สามารถทดแทนการนำเข้าได้มูลค่ากว่า 300–500 ล้านบาทต่อปี โดยพัฒนาเป็นทั้งอาหารพร้อมบริโภคและอาหารสำหรับผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารทางสายยาง มีคุณค่าทางโภชนาการครบถ้วนตามมาตรฐานสากล
คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
หัวใจสำคัญของนวัตกรรมนี้ คือการยกระดับวัตถุดิบเกษตรไทยอย่าง “ข้าว” และ “น้ำนมโค” ให้กลายเป็นอาหารทางการแพทย์คุณภาพสูง ข้าวกล้องซึ่งเป็นส่วนเหลือจากการขัดสี ที่เดิมมีมูลค่าเพียง 10–20 บาทต่อกิโลกรัม ถูกเพิ่มมูลค่าเป็น 180–200 บาทต่อกิโลกรัม ขณะเดียวกัน ยังช่วยแก้ปัญหาน้ำนมล้นคลัง ด้วยการใช้น้ำนมโคของเกษตรกรไทยถึง 40% ของส่วนผสมทั้งหมด
“ปัจจุบันผลิตภัณฑ์ดังกล่าวสามารถผลิตได้ในระดับอุตสาหกรรม ได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และจดอนุสิทธิบัตรแล้ว 2 สูตร ได้แก่ สูตรครบถ้วนปราศจากแล็กโทส และสูตรน้ำนมปกติที่ใช้ข้าวกล้องเป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรตหลัก ผลการศึกษายืนยันว่ามีค่าดัชนีน้ำตาลต่ำ (GI 20–28) ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดได้อย่างมีนัยสำคัญ” ผศ.ดร.สุภัทร์ กล่าว
ในเชิงเศรษฐกิจ องค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย (อ.ส.ค.) ได้นำงานวิจัยไปผลิตและจำหน่ายกว่า 345,600 กล่องต่อปี สร้างรายได้มากกว่า 10 ล้านบาทต่อปี และเพิ่มรายได้ให้เกษตรกรผู้ปลูกข้าว อ้อยและโคนมรวมกว่า 725,760 บาทต่อปี เติบโตสูงถึง 600% สะท้อนความสำเร็จของงานวิจัยที่เชื่อมโยง “เกษตร–สุขภาพ–เศรษฐกิจ” ได้อย่างเป็นรูปธรรม
ผศ.ดร.สุภัทร์ ระบุอีกว่า โครงการวิจัยอาหารทางการแพทย์นี้ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (สวก. หรือ ARDA) ตั้งแต่ปี 2560 ต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน โดยขณะนี้มีอาหารทางการแพทย์ให้เลือกแล้ว 3 สูตร ได้แก่ สูตรโปรตีนจากพืชในรูปแบบผง สูตรโปรตีนจากน้ำนมที่สามารถผลิตได้เองภายในประเทศ และสูตรใหม่จากไข่ขาว ซึ่งเป็นสูตรครบถ้วนสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน
“อาหารตัวนี้ไม่ใช่น้ำข้าว แต่คืออาหารหนึ่งมื้อเต็มๆ เพราะอาหารทางการแพทย์ที่พัฒนาขึ้นมีพลังงาน 1 มิลลิลิตรต่อ 1 แคลอรี ให้สารอาหารครบทุกชนิดตามคำแนะนำด้านโภชนาการสำหรับคนไทย มีวิตามินและแร่ธาตุครบถึง 18 ชนิด ปริมาณการบริโภคสามารถออกแบบให้เหมาะกับแต่ละบุคคล ไม่ว่าจะเป็นผู้ป่วยหรือคนทำงานทั่วไปที่ต้องการเสริมโภชนาการในวันที่รับประทานอาหารไม่ครบ” ” ผศ.ดร.สุภัทร์ กล่าว
นอกจากอาหารทางการแพทย์แล้ว ผศ.ดร.สุภัทร์ และทีมวิจัย ยังต่อยอดงานวิจัยไปสู่ผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพจากเกษตรไทยอีกหนึ่งชนิดที่กำลังได้รับความสนใจอย่างมาก นั่นคือ “ชาใบอ่อนข้าวหอมมะลิ” หรือที่หลายคนเรียกว่า “มัทฉะเมืองไทย” ผลิตจากใบอ่อนข้าวหอมมะลิอินทรีย์ ชงแล้วให้สีเขียว กลิ่นหอมละมุนตามธรรมชาติ ไม่มีคาเฟอีน อุดมด้วยคลอโรฟิลด์ สารต้านอนุมูลอิสระ และสารไบโอแอคทีฟ ซึ่งมีงานวิจัยและการตีพิมพ์ยืนยันคุณประโยชน์ต่อสุขภาพแล้ว และเคยนำเสนอในเวทีต่างประเทศ
ชานี้ผลิตโดยชุมชนเกษตรกรในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ จังหวัดร้อยเอ็ด ครอบคลุม 5 อำเภอ วางจำหน่ายทั้งในรูปแบบใบชาและผงชาพร้อมชง ไม่มีการเติมสี กลิ่น หรือแม้แต่น้ำตาล แต่ให้รสหวานอ่อนๆ ตามธรรมชาติ ปัจจุบันจำหน่ายผ่านวิสาหกิจชุมชน บริษัทข้าวสุวรรณภูมิ และตัวแทนจำหน่ายหลายแห่ง รวมถึงสามารถสั่งซื้อโดยตรงจากวิสาหกิจชุมชนบ้านเม้า จังหวัดร้อยเอ็ด
ผศ.ดร.สุภัทร์ อธิบายเสริมต่อว่า การสนับสนุนชาใบอ่อนข้าวหอมมะลิ คือการช่วยสร้างรายได้ที่ยั่งยืนให้เกษตรกร เพราะแตกต่างจากการทำนาที่ต้องพึ่งน้ำและปลูกได้ปีละครั้ง ใบอ่อนข้าวสามารถใช้น้ำน้อย ปลูกและตัดได้เกือบทุกวัน ไร่หนึ่งให้ผลผลิตใบสดราว 80 กิโลกรัมต่อวัน ขายเป็นใบสดได้กิโลกรัมละประมาณ 70 บาท และเมื่อนำมาแปรรูปเป็นชามูลค่าเพิ่มสูงถึงราว 3,000 บาทต่อกิโลกรัม ทำให้ต่างประเทศให้ความสนใจอย่างมาก โดยเฉพาะกลุ่มผู้บริโภคที่นิยมดื่มชาออร์แกนิก
“ถ้าเราใช้ของไทย เราก็ช่วยเกษตรกรไทย อยากเชิญชวนให้ประชาชนไปเยี่ยมชมชุมชนผู้ผลิตในจังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อสัมผัสบรรยากาศทุ่งนา กลิ่นหอมของข้าว และดื่มชาร้อนๆ จากใบอ่อนข้าวหอมมะลิ โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาว ซึ่งนอกจากได้ดูงาน ยังเป็นการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและสนับสนุนเศรษฐกิจฐานรากด้วย” ผศ.ดร.สุภัทร์ กล่าวทิ้งท้าย
ท้ายที่สุด งานวิจัยอาหารทางการแพทย์และผลิตภัณฑ์ต่อยอดเหล่านี้ ไม่เพียงตอบโจทย์สุขภาพของผู้บริโภค แต่ยังสะท้อนศักยภาพของนักวิจัยไทยในการนำองค์ความรู้มาสร้างนวัตกรรม เพิ่มมูลค่าเกษตร และลดการพึ่งพาการนำเข้าอย่างยั่งยืน สามารถเป็นต้นแบบของงานวิจัยที่ “ทำได้จริง เห็นผลจริง และเติบโตได้ไกล” บนฐานทรัพยากรของประเทศอย่างมั่นคง
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 08 มกราคม 2026
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
กรมส่งเสริมการเกษตร ส่งเสริมให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนและเพิ่มรายได้ในการทำการเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง รวมถึงประสิทธิภาพการพ่นสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ส่วนหนึ่งขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่ต้องคำนึงถึงหลายปัจจัย ได้แก่ ทิศทางและความเร็วลม อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ และโอกาสการเกิดฝนตกในขณะพ่นสาร ซึ่งปัจจัยต่างๆ ล้วนส่งผลโดยตรงต่อการตกค้างของละอองสารในพื้นที่เป้าหมายและการป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก่อนพ่นสารเคมีฯ ควรใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชตามหลัก 3 ถูก เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการควบคุมศัตรูพืช คือ 1. ถูกเวลา โดยพ่นในตอนเช้าหรือเย็นซึ่งมีอุณหภูมิต่ำและความชื้นสัมพัทธ์สูงกว่า 70% เพื่อให้พืชดูดซึมสารได้ดีที่สุด ควรตรวจสอบสภาพอากาศ และหลีกเลี่ยงการพ่นสารเมื่อมีแนวโน้มว่าฝนจะตกภายใน 1-4 ชั่วโมงข้างหน้า เพื่อป้องกันการชะล้างสารไปโดยไร้ประโยชน์ 2. ถูกชนิด หากจำเป็นต้องพ่นสารในฤดูฝนหรือช่วงที่ฝนตกบ่อย ควรเลือกสารประเภทดูดซึม (Systemic) ซึ่งพืชจะดูดซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อได้ภายใน 1-4 ชั่วโมง ทำให้ป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้ดีกว่าสารประเภทสัมผัสตาย ที่สารอาจถูกฝนชะล้างไปก่อนจะสัมผัสและ
