ผู้เขียน : คัคน ญานะวงศ์ษา
วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านวันนี้ จะพาทุกคนไปรู้จักกับเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนอาจไม่เคยสังเกต “กลิ่นของไส้เดือน” ที่ไม่ได้มีแค่กลิ่นดินชื้นอย่างที่คิด
ไส้เดือนชนิดนี้มีชื่อว่า Blue Worm หรือ ไส้เดือนสีฟ้า ชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Perionyx excavatus ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่พบได้ทั่วไปในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย จุดเด่นของมันไม่ใช่แค่สีลำตัวที่ออกโทนม่วงน้ำเงินสวยงามเท่านั้น แต่ยังมาพร้อมกลิ่นเฉพาะตัวที่แตกต่างจากไส้เดือนทั่วไป
โดยปกติแล้ว เมื่อพูดถึงไส้เดือน ภาพจำของเรามักมาพร้อมกับกลิ่นดินหรือความอับชื้น แต่รู้หรือไม่ว่า มีไส้เดือนสายพันธุ์หนึ่งที่มีกลิ่นเฉพาะตัว “คล้ายดอกไม้” อย่างน่าประหลาดใจ ไส้เดือน “ไม่ได้มีกลิ่นตลอดเวลา” แต่จะส่งกลิ่นออกมาในบางสถานการณ์เท่านั้น โดยเฉพาะเวลาที่มัน ถูกรบกวนหรือรู้สึกไม่ปลอดภัย จะอยู่ในกลุ่ม “ขนาดกลาง” ไม่เล็กจิ๋วและไม่ใหญ่เท่าไส้เดือนดินบางชนิด
โดยลักษณะขนาดทั่วไปคือ
- ความยาว ประมาณ 5–12 เซนติเมตร (โตเต็มที่จะยาวขึ้นได้ตามสภาพเลี้ยง)
- ความกว้างลำตัว ประมาณ 2–4 มิลลิเมตร
- ลำตัว เรียวบาง ไม่อ้วนหนา
Blue Worm หรือ ไส้เดือนสีฟ้าจะส่งกลิ่นอย่างไรบ้าง ?
Blue Worm หรือ ไส้เดือนสีฟ้า ตัวมันเองจะไม่มีกลิ่นเหม็นเน่าแรงๆ หากมีกลิ่นแรงหรือเหม็นมาก มักไม่ได้มาจากตัวไส้เดือนโดยตรง แต่เกิดจากเศษอาหารหรืออินทรียวัตถุที่กำลังเน่าในดิน กลิ่นที่มาจากตัวไส้เดือนจริงๆ จะเป็นแค่ ดินชื้น / ธรรมชาติ / บางชนิดหอมอ่อน
ส่งกลิ่นหอมก็ต่อเมื่อ
- ถูกจับหรือสัมผัสตัว
- ถูกรบกวน เช่น ขุดดิน เจอสภาพแวดล้อมเปลี่ยน
- เครียดหรือป้องกันตัว
ไส้เดือนสีฟ้าเป็นสายพันธุ์ที่มี “กลิ่นเฉพาะตัว” แตกต่างจากไส้เดือนทั่วไปอย่างชัดเจน มีกลิ่นหอมคล้ายดอกโมก เกิดจากสารคัดหลั่ง Coelomic fluid ของเหลวนี้ออกมาจากรูหลังเมื่อมีความเครียด ซึ่งมีส่วนประกอบของภูมิคุ้มกัน ที่ช่วยยับยั้งเชื้อรา Rhizoctoniasolani และส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช
เลี้ยงไส้เดือนให้รอด ไม่ยาก
หลายคนอาจคิดว่าแค่มีเศษอาหารก็เลี้ยงได้ หัวใจหลักคือ “เย็น + ร่ม + อากาศถ่ายเท” วางในที่ร่ม เช่น ใต้ต้นไม้ / โรงเรือน ไม่โดนแดดตรงและไม่อับลม
1. เตรียมบ่อเลี้ยง จะใช้กะละมัง กล่องโฟม หรือบ่อปูนก็ได้ มือใหม่แนะนำ “กล่องพลาสติกเจาะรู” ง่ายสุด คุณสมบัติที่ต้องมี ดังนี้
- มีรูระบายน้ำ
- ไม่ลึกเกิน (ประมาณ 20–30 เซนติเมตร)
- ไม่อับอากาศ
2. เตรียมวัสดุรองพื้น (ที่อยู่ไส้เดือน) ต้อง “ชื้นแต่ไม่แฉะ” บีบแล้วมีน้ำซึมนิดๆ เรียกว่า Bedding ใช้วัสดุพวกนี้ได้ ดังนี้
- มูลวัวแห้ง (ยอดนิยม)
- ใบไม้แห้ง
- กระดาษฉีกแช่น้ำ
- กาบมะพร้าวสับ
3. ใส่ไส้เดือนลงบ่อ ช่วงแรกอย่าพึ่งให้อาหารเยอะ ให้มันปรับตัวก่อน 1–2 วัน
- ค่อยๆ วางลงไป ไม่ต้องฝังลึก
- ปล่อยให้มันไชลงเอง
4. ให้อาหารอย่างถูกวิธี ใส่ทีละน้อยก่อน อย่าเยอะเกิน เดี๋ยวเน่า
✅อาหารที่เหมาะ
- เศษผัก ผลไม้
- เปลือกกล้วย
- กากกาแฟ
❌ ห้ามให้ / หลีกเลี่ยง
- ของมัน ของเค็ม
- เนื้อสัตว์
- อาหารปรุงสุก
แต่ความจริงแล้ว “อุณหภูมิ” คือปัจจัยตัวชี้ชะตาเลยก็ว่าได้ ว่าไส้เดือนจะโตเร็ว ขยายพันธุ์ดี หรือค่อยๆ ตายยกบ่อ
- เติบโตได้ดีที่สุดในช่วง 25–30 องศาเซลเซียส
- ช่วงที่ยังพอเลี้ยงได้ 20–35 องศาเซลเซียส
- อุณหภูมิต่ำเกินไปก็ไม่ดี ต่ำกว่า 20 องศาเซลเซียส
- อันตรายเมื่ออุณหภูมิสูงเกินไป มากกว่า 35 องศาเซลเซียส
นอกจากนี้แล้ว Blue Worm หรือ ไส้เดือนสีฟ้า ยังมีบทบาทสำคัญในภาคการเกษตร เพราะเป็นสายพันธุ์ยอดนิยมที่ใช้ในการกำจัดขยะอินทรีย์ และผลิตปุ๋ยหมักหรือ “ปุ๋ยไส้เดือน” ที่ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ
แหล่งข้อมูล
มหาวิทยาลัยแม่โจ้
ศูนย์เรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
กรมส่งเสริมการเกษตร ส่งเสริมให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนและเพิ่มรายได้ในการทำการเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง รวมถึงประสิทธิภาพการพ่นสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ส่วนหนึ่งขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่ต้องคำนึงถึงหลายปัจจัย ได้แก่ ทิศทางและความเร็วลม อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ และโอกาสการเกิดฝนตกในขณะพ่นสาร ซึ่งปัจจัยต่างๆ ล้วนส่งผลโดยตรงต่อการตกค้างของละอองสารในพื้นที่เป้าหมายและการป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก่อนพ่นสารเคมีฯ ควรใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชตามหลัก 3 ถูก เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการควบคุมศัตรูพืช คือ 1. ถูกเวลา โดยพ่นในตอนเช้าหรือเย็นซึ่งมีอุณหภูมิต่ำและความชื้นสัมพัทธ์สูงกว่า 70% เพื่อให้พืชดูดซึมสารได้ดีที่สุด ควรตรวจสอบสภาพอากาศ และหลีกเลี่ยงการพ่นสารเมื่อมีแนวโน้มว่าฝนจะตกภายใน 1-4 ชั่วโมงข้างหน้า เพื่อป้องกันการชะล้างสารไปโดยไร้ประโยชน์ 2. ถูกชนิด หากจำเป็นต้องพ่นสารในฤดูฝนหรือช่วงที่ฝนตกบ่อย ควรเลือกสารประเภทดูดซึม (Systemic) ซึ่งพืชจะดูดซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อได้ภายใน 1-4 ชั่วโมง ทำให้ป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้ดีกว่าสารประเภทสัมผัสตาย ที่สารอาจถูกฝนชะล้างไปก่อนจะสัมผัสและ
