ภัยแล้งเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญที่เกษตรกรไทยต้องเผชิญมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะไม่กี่ปีมานี้สภาพอากาศมีความแปรปรวนมากขึ้น ส่งผลให้ปริมาณน้ำฝนลดลง แหล่งน้ำธรรมชาติแห้งขอด และส่งผลต่อผลผลิตทางการเกษตรโดยตรง เกษตรกรที่พึ่งพาน้ำฝนเป็นหลักต้องเผชิญกับความไม่แน่นอนของการเพาะปลูก รายได้ลดลง และต้นทุนการผลิตสูงขึ้น
ในท่ามกลางวิกฤตแล้งยังมีโอกาส หากเกษตรกรสามารถปรับตัวและนำเทคโนโลยีการบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพมาใช้ ไม่ว่าจะเป็นระบบน้ำหยด การปลูกพืชใช้น้ำน้อย หรือการสร้างแหล่งน้ำสำรองภายในแปลงของเกษตรกรเอง ย่อมช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มความมั่นคงในการผลิต
วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านพามารู้จักกับการจัดการน้ำในช่วงหน้าแล้ง ว่าเกษตรกรควรจัดการอย่างไรกันบ้างในช่วงวิกฤต อย่างน้อยจะช่วยเป็นแนวทาง เพื่อให้ผู้ที่สนใจสามารถนำแบบอย่างหรือแนวทางเหล่านี้ไปปรับใช้กับพื้นที่ทางการเกษตรของตนเอง
เกษตรกรไทยกับระบบให้น้ำพืช
ในประเทศไทยระบบให้น้ำพืชกำลังได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในสวนผลไม้ สวนผัก และพืชไร่ เพราะช่วยลดความเสี่ยงจากภัยแล้งและเพิ่มความสะดวกในการดูแลพืช ซึ่งปัจจุบันมีอุปกรณ์ระบบให้น้ำหลากหลายรูปแบบให้เลือกใช้ ทั้งที่ผลิตในประเทศและนำเข้าจากต่างประเทศ คุณภาพมีตั้งแต่ระดับสูงไปจนถึงระดับปานกลาง ความทนทานจะขึ้นอยู่กับงบประมาณและความต้องการของเกษตรกร
แต่ปัญหาคือ ไม่ใช่เกษตรกรทุกคนจะมีความรู้เกี่ยวกับระบบน้ำทั้งหมดอย่างแท้จริง เกษตรกรจำนวนไม่น้อยยังขาดข้อมูลเรื่องการเลือกใช้ และบำรุงรักษาระบบให้น้ำทางการเกษตร และทำให้บางครั้งลงทุนไปแล้วแต่ไม่ได้ผลอย่างที่ควรจะเป็น
เมื่อเทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทในสังคมเกษตรในประเทศไทยมากขึ้น จึงทำให้ได้เห็นระบบให้น้ำที่ล้ำสมัยยิ่งขึ้น เช่น ระบบเซ็นเซอร์ตรวจวัดความชื้นดิน ระบบอัตโนมัติที่สั่งงานผ่านสมาร์ทโฟน หรือแม้แต่ AI ที่ช่วยคำนวณการให้น้ำแบบเรียลไทม์ ทั้งหมดนี้กำลังเปลี่ยนโฉมวงการเกษตร และเกษตรกรที่ก้าวทันเทคโนโลยีจะได้เปรียบในยุคที่ทรัพยากรน้ำกลายเป็นปัจจัยสำคัญของการเพาะปลูก
ลักษณะของระบบการให้น้ำที่ดี
ระบบการให้น้ำที่มีประสิทธิภาพต้องตอบสนองต่อความต้องการน้ำของพืชได้เหมาะสม พร้อมทั้งต้องคำนึงถึงปัจจัยด้านความสะดวกของเกษตรกร เช่น แหล่งน้ำที่ใช้ความสามารถเครื่องสูบน้ำ ระยะเวลาของการให้น้ำ รวมถึงต้นทุนอื่นๆ ในยุคที่การเกษตรต้องแข่งขันสูงและเผชิญความท้าทายมากมาย ไม่ว่าจะเป็นภัยแล้ง ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้น หรือแรงงานที่ลดลง เทคโนโลยีระบบให้น้ำจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ เกษตรกรที่ต้องการยืนหยัดและพัฒนาตนเองต้องหันมาใช้ “ระบบน้ำอัจฉริยะ” เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
ประเภทของระบบการให้น้ำพืช สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่
- การให้น้ำแบบฉีดฝอย (Sprinkler Irrigation) จะเป็นการให้น้ำค่อนข้างทั่วถึงเหมือนฝนตก เหมาะกับพืชหลายชนิด ซึ่งการให้น้ำชนิดนี้ ต้องการแรงน้ำที่เพียงพอ อย่างเช่น สปริงเกลอร์
- การให้น้ำแบบเฉพาะจุด การให้น้ำชนิดนี้จะทำให้น้ำส่งตรงถึงรากพืช โดยสามารถช่วยลดการสูญเสียน้ำได้ดี หรือสามารถช่วยประหยัดการให้น้ำแบบฉีดฝอยถึง 30-50 เปอร์เซ็นต์ ถือเป็นวิธีการให้น้ำประหยัดอย่างแท้จริง จำแนกได้ดังนี้ มินิสปริงเกลอร์ ไมโครสเปรย์และเจ็ท น้ำหยด
เปรียบเทียบระบบการให้น้ำแบบต่างๆ
| ระบบ | แรงดันของน้ำ | อัตราการไหนของน้ำ | เวลาให้น้ำ |
| น้ำหยด | แรงดันต่ำ
(5-10 เมตร) |
อัตราการไหลต่ำ
(1-8 ลิตร/ชม.) |
ต่ำ |
| ไมโครสเปรย์และเจ็ท | ระดับปานกลาง
(10-15 เมตร) |
ระดับปานกลาง
(10-200 ลิตร/ชม.) |
ปานกลาง |
| มินิสปริงเกลอร์ | ระดับปานกลาง
(10-20 เมตร) |
ระดับปานกลาง
(20-300 ลิตร/ชม.) |
ปานกลาง |
| สปริงเกลอร์ | ระดับสูง
(20 เมตรขึ้นไป) |
ระดับมาก
(250 ลิตร/ชม.) |
น้อย |
ทำความรู้จัก การใช้ระบบน้ำหยดในภาคการเกษตร
จากสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป ระบบการให้ในภาคการเกษตรก็มีการปรับเปลี่ยนตามไปด้วย โดยนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาใช้เพื่อให้ตอบโจทย์ต่อความต้องการ เพื่อเป็นการจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยให้พืชได้รับน้ำสม่ำเสมอ ซึ่งระบบน้ำหยดเป็นอีกหนึ่งวิธีการที่สามารถนำประยุกต์ใช้กับการเกษตรได้หลากหลาย อย่างเช่น พืชไร่ พืชสวน การปลูกพืชในโรงเรือน และการปลูกพืชมูลค่าสูงบางชนิด
ดังนั้น จุดเด่นของการให้น้ำแบบระบบน้ำหยด นอกจากจะช่วยในเรื่องของการประหยัดน้ำแล้ว ยังช่วยให้พืชได้รับน้ำในปริมาณที่เหมาะสม พร้อมทั้งช่วยลดต้นทุนการผลิต เพราะมีการใช้น้ำน้อยกว่าการปลูกพืชแบบทั่วไป และยังช่วยลดต้นทุนในเรื่องของการใช้สารเคมีในการกำจัดวัชพืชอีกด้วย
เมล่อน พืชที่มีมูลค่า สินค้าได้ราคาสูง
เมล่อน ถือเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญ เพราะผลผลิตที่ได้เมื่อออกจำหน่ายจะสามารถให้ผลตอบแทนที่สูง พร้อมทั้งแนวโน้มความต้องการของตลาดก็เพิ่มขึ้น เพราะด้วยเมล่อนมีรสชาติความอร่อยอยู่ที่เนื้อที่มีรสชาติหวานและมีกลิ่นหอม จึงทำให้การปลูกเมล่อนเกิดขึ้นทั่วประเทศมาตั้งแต่ปี 2554
เมล่อนแม้จะปลูกได้ในทุกสภาพแวดล้อมของประเทศก็จริง แต่การปลูกให้ได้คุณภาพต้องมีการดูแลหลากหลายปัจจัย และรูปแบบการปลูกนอกจากปลูกลงดินแล้ว ยังมีการปลูกในวัสดุปลูกที่ไม่ใช้ดิน โดยให้ปุ๋ยที่เป็นสารละลายไปกับระบบน้ำหยด
คุณสำราญ หน่อนาคำ เป็นเกษตรกรอยู่ที่ตำบลพระยาทด อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี ได้แนะนำวิธีการปลูกเมล่อนแบบง่ายๆ ไว้กินเองที่บ้านว่า ขั้นตอนแรกหากระถางขนาด 12 นิ้วหรือภาชนะที่ไม่ใช้งานแล้ว มาใส่วัสดุปลูกจำพวกกาบมะพร้าวสับ ดินใบก้ามปู และแกลบหยาบ ผสมกันในอัตราส่วน 1 ต่อ 1 จากนั้นนำปุ๋ยคอกปุ๋ยอินทรีย์ใส่ลงไปด้านบนกระถาง เพื่อให้ภายในกระถางมีความชื้นมากขึ้น
“พอเราเตรียมวัสดุปลูกเรียบร้อยแล้ว ก็นำเมล็ดมาใส่ปลูกลงไปในกระถาง ซึ่งสายพันธุ์ก็แล้วแต่ว่าชอบสายพันธุ์ไหน พอนำเมล็ดมาเพาะปลูกลงในกระถาง เมล่อนจะใช้เวลาเจริญเติบโตจนผสมเกสรได้ ก็ประมาณ 1 เดือน พอหลังจากผสมเกสรเสร็จแล้วนับไปอีก 45 วัน ก็จะได้ผลผลิตออกมาสุกแบบพอดี พร้อมเก็บไปกินได้”
ในเรื่องของการรดน้ำ คุณสำราญ บอกว่า สามารถใช้สายยางทั่วไปรดน้ำที่กระถางได้เลย โดยที่ไม่ต้องทำระบบน้ำอะไรให้ยุ่งยาก เพราะการปลูกเองภายในบ้านจำนวนการปลูกไม่มากนัก ดังนั้น จึงไม่ต้องลงทุนในเรื่องนี้ให้สิ้นเปลือง แต่ถ้ามีประสบการณ์จากการปลูกเล่นๆ ที่บ้านจนประสบผลสำเร็จแล้ว การทำระบบน้ำในอนาคตก็เป็นเรื่องที่สำคัญ ซึ่งระบบน้ำหยดถือเป็นตัวเลือกต้นๆ ที่เกษตรกรปลูกเมล่อนเลือกใช้ เพราะสามารถให้น้ำและปุ๋ยผ่านทางระบบน้ำหยดได้
ส่วนเรื่องการใส่ปุ๋ยให้เมล่อนนั้น คุณสำราญ บอกว่า สามารถใช้ปุ๋ยเคมีสูตรทั่วไปใส่ลงในกระถางได้เลย พร้อมทั้งสลับกับการใส่ปุ๋ยคอกลงไปเสริมด้วย เมื่อผลของเมล่อนออกมาพร้อมสำหรับเก็บผลผลิตได้แล้ว จะให้น้ำหนักต่อผลอยู่ที่ 1-1.5 กิโลกรัม ซึ่งเป็นน้ำหนักที่กำลังพอดี สามารถแช่ในตู้เย็นไว้กินให้ชื่นใจ หรือถ้าผลผลิตมีมากพอกินไม่หมด ก็สามารถแบ่งขายทำเป็นรายได้เล็กๆ น้อยๆ ได้
วานิลลา พืชใช้น้ำน้อย
วานิลลา เป็นพืชที่มีการบริโภคทั่วโลก และมีความต้องการการใช้งานอย่างแท้จริง ต่างจากไม้หลายชนิด ยกตัวอย่างไม้ที่เป็นกระแสกันมากๆ บางครั้งความต้องการใช้ในการตลาดมีน้อย แต่วานิลลาเป็นพืชที่มีความต้องการทั่วโลก ซึ่งประเทศที่สามารถปลูกวานิลลาได้มีแค่ไม่กี่ประเทศในโลก เพราะวานิลลาเป็นพืชเขตร้อนชื้น
คุณพาพร โตอินทร์ หรือ คุณกวาง เจ้าของสวนแม่หม่อน อำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา ถือว่าเป็นแปลงแรกๆ ที่ปลูกวานิลลาในพื้นที่อำเภอวังน้ำเขียว ที่ปลูกจนกระทั่งได้ผลผลิตเอง บ่มฝักเอง แปรรูปเอง
วานิลลาเป็นพืชที่ใช้พื้นที่น้อย ใช้น้ำน้อย ใช้แรงงานน้อย ให้ผลตอบแทนต่อพื้นที่สูง การให้น้ำขึ้นอยู่กับฤดูกาล ถ้าฝนไม่ตกจะให้น้ำด้วยมินิสปริงเกลอร์ ให้น้ำน้อยๆ แต่ให้บ่อยๆ เพราะสิ่งที่ต้องการคือความชื้น แต่ถ้าเป็นฤดูแล้ง จะให้น้ำวันละ 2-3 ครั้ง แต่จะให้เวลาสั้นๆ ครั้งละ 1-2 นาที เพื่อเพิ่มความชื้นในแปลง
นอกจากนี้ ยังมีการให้น้ำทางดินบ้าง อาทิตย์ละ 1-2 ครั้ง โดยใช้สายยางเดินรด ได้โอกาสตรวจแปลงไปด้วย แต่ถ้าเป็นช่วงที่มีการกระตุ้นดอก ในช่วงเดือนพฤศจิกายน-มกราคม จะลดปริมาณการให้น้ำลงเหลือแค่ 1-2 วันครั้ง เพื่อกระตุ้นการออกดอก
ผลตอบแทนและราคาของวานิลลา วานิลลาเป็นพืชที่มีการซื้อขายกันทั่วโลก ขอยกตัวอย่างราคาที่ขายในเมืองไทย ราคาขายปลีกฝักเกรดเอ ที่นำเข้าจะอยู่ประมาณ 150-250 บาท ถ้าเป็นฝักจัมโบ้ราคาสูงถึง 300 บาทต่อฝัก และถ้าราคาขายส่งเป็นกิโลกรัมจะอยู่ที่กิโลกรัมละ 20,000 กว่าบาทเป็นฝักบ่มแห้ง
ดังนั้น ส่วนประกอบของการปลูกพืช น้ำจึงเป็นปัจจัยสำคัญ โดยเกษตรกรควรรับรู้ข้อมูลอยู่เสมอ เพื่อให้การทำเกษตรมีประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน และเกษตรกรไทยจะสามารถก้าวข้ามขีดจำกัดของภัยแล้งนี้ไปได้ พร้อมทั้งเปลี่ยนวิกฤตไปสู่โอกาสที่ของการทำการเกษตรต่อไป
ขอบคุณข้อมูล
กรมส่งเสริมการเกษตร
สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน)
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
หลายๆ คนอยากจะมีแปลงปลูกดอกไม้สวยๆ ไว้ชื่นชม แต่จะปลูกยังไงให้รอดไม่ตุยไปก่อน วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะมาแนะนำสายพันธุ์กุหลาบที่ใครปลูกก็รอด ปลูกประดับบ้าน ประดับสวน หรือจะปลูกให้แฟน คนที่รัก แทนความหมายดีๆ ให้กันได้ การปลูกกุหลาบต้องมาจากความใส่ใจ คอยดูแล หมั่นรดน้ำ ให้ปุ๋ย เพื่อให้ดอกสมบูรณ์เจริญงอกงาม ก่อนที่จะเริ่มปลูก ควรศึกษาสายพันธุ์ที่จะนำมาปลูกก่อน ว่ากุหลาบชอบอะไร บางสายพันธุ์ชอบแดด ทนโรค แต่สิ่งสำคัญที่สุดของการปลูกกุหลาบคือดิน ต้องเป็นดินเฉพาะสำหรับปลูกกุหลาบจะทำให้เจริญเติบโตได้ดีนั่นเอง 1. กุหลาบมองเคอร์ Mon Coeur ชื่อภาษาฝรั่งเศส แปลว่า My heart หรือหัวใจของฉัน จุดเด่น : ดูแลง่าย ทนโรค โตเร็ว ไม่มีหนาม เป็นสายพันธุ์ที่ทนความร้อนในไทยได้อย่างดี เป็นรูปทรงถ้วย เป็นกุหลาบพุ่มสูง สามารถสูงได้ถึง 185 เซนติเมตร เป็นสายพันธุ์ที่ตอบโจทย์หลายๆ คน ทนโรค ทนแมลงได้ดี 2. กุหลาบชัวร์เอมมานูเอล Soeur Emmanuelle เป็นกุหลาบฝรั่งเศส ลักษณะต้นเป็นพุ่มสูง สามารถปล่อยเลื้อยได้ ถ้าปลูกในไทยจะสามารถสูงถึง 3-4 เมตร ดอกใหญ่ สีชมพูม่วงอ่อนๆ มีกลิ่นหอมแรง จุดเด่น : สามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี ดอกดก
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
