มะอึก เป็นพืชพื้นบ้านที่พบได้ในสวนครัวไทยมาอย่างยาวนาน มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Solanum stramonifolium Jacq. อยู่ในวงศ์ Solanaceae มีชื่อสามัญว่า Solanum หรือ Bolo Maka ขณะที่ชื่อเรียกในท้องถิ่นแตกต่างกันไปตามภูมิภาค เช่น มะเขือปู่ มะปู หมากขนในภาคเหนือ หมากอึก หมักอึก บักอึกในภาคอีสาน และลูกอึกในภาคใต้ ความหลากหลายของชื่อสะท้อนให้เห็นถึงความคุ้นเคยของพืชชนิดนี้ กับวิถีอาหารและวัฒนธรรมการกินของคนไทยในแต่ละพื้นที่ แม้ในปัจจุบันจะไม่ค่อยมีการปลูกในเชิงการค้า แต่ก็ยังพบปลูกประปรายตามครัวเรือน โดยเฉพาะในกลุ่มพืชผักพื้นบ้านที่ใช้ประกอบอาหารเฉพาะถิ่น
มะอึกมักถูกมองว่าเป็นพืช “ลูกครึ่ง” ในสวนครัว เพราะมักขึ้นรวมกลุ่มอยู่กับพืชวงศ์เดียวกันอย่างมะแว้งและมะเขือพวง ลักษณะภายนอกของมะอึกที่มีขนอุยปกคลุมทั่วทั้งต้น ใบ และผล ทำให้หลายคนรู้สึกไม่คุ้นชิน หรือไม่กล้าจับต้อง เนื่องจากเกรงว่าจะก่อให้เกิดอาการคัน ผู้ที่ต้องการนำมาประกอบอาหารจึงต้องผ่านขั้นตอนการโกนหรือขูดขนอุยออกอย่างพิถีพิถัน ก่อนนำไปโขลกหรือตำในครกจนเนื้อแตกละเอียด แตกต่างจากมะแว้งหรือมะเขือพวงที่เพียงเด็ดและแช่น้ำก็พร้อมใช้งาน ความยุ่งยากในขั้นตอนนี้เองที่ทำให้มะอึกค่อยๆ ถูกลดบทบาทลงจากครัวเรือนเมืองใหญ่
เด็กและเยาวชนในปัจจุบันจำนวนไม่น้อยไม่ค่อยรู้จักมะอึกนัก เนื่องจากวิถีการบริโภคอาหารเปลี่ยนแปลงไป ห่างไกลจากน้ำพริกพื้นบ้าน และคุ้นเคยกับผักหรือผลไม้ต่างชาติอย่างกีวี พรุน แคร์รอต หรือบร็อกโคลีมากกว่า มะเขือพวงจึงยังพอเป็นที่รู้จัก ขณะที่มะแว้งก็มีชื่อเสียงจากการนำไปใช้เป็นส่วนประกอบในยาอมสมุนไพรแก้ไอ ทั้งที่ในความเป็นจริง มะอึกเองก็เป็นวัตถุดิบสำคัญในอาหารหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็นแกงเผ็ดเป็ดย่าง หรือผัดเผ็ด มิได้จำกัดอยู่เพียงแค่น้ำพริกเท่านั้น ในภาคใต้ มะอึกถูกเรียกอย่างเอ็นดูว่า “ลูกอึก” และถูกนำไปตำเป็น “น้ำชุบลูกอึก” ซึ่งเป็นน้ำพริกพื้นบ้านที่ผู้เฒ่าผู้แก่รับประทานกันอย่างเอร็ดอร่อย จนลืมอาการสะอึกไปตามชื่อเรียก
ในด้านการบริโภค มะอึกนิยมใส่ในน้ำพริกกะปิ โดยเฉพาะผลสุกที่มีสีเหลืองสดและให้รสเปรี้ยวอ่อนๆ สามารถใช้ทดแทนมะนาวได้ในช่วงที่มีราคาสูง การทำน้ำพริกมะอึกให้อร่อยตามตำรับนิยม มักใช้พริกขี้หนูสวน หอมแดงเผา กะปิเผา และเกลือเล็กน้อย ซอยหรือฝานผลมะอึกบางๆ แล้วโขลกรวมกัน หากเพิ่มเนื้อปลาย่างลงไปด้วย จะช่วยเสริมรสชาติให้กลมกล่อมยิ่งขึ้น ในภาคใต้มีคำเรียกการใส่เนื้อปลา หรือเนื้อกุ้งลงในน้ำพริกว่า “ทำน้ำชุบทอดปลาย่าง” เมื่อนำน้ำชุบลูกอึกมาคลุกกับข้าวสวยร้อนๆ รับประทานคู่กับผักสดอย่างแตงกวาและมะเขือเปราะ ก็ถือเป็นมื้ออาหารพื้นบ้านที่ให้คุณค่าทางโภชนาการครบถ้วน
แม้มะอึกจะเป็นไม้ล้มลุก สูงเพียงราวหนึ่งเมตรกว่า แต่ด้วยลักษณะของต้นที่มีขนละเอียดและหนามตามใบและลำต้น ทำให้หลายคนหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้ มะอึกยังมีสรรพคุณทางสมุนไพรที่หลากหลาย รากใช้ดับพิษร้อนและแก้ไข้ ผลช่วยขจัดเสมหะและแก้ไอ ใบใช้แก้ปอดบวมและนำมาตำพอกฝี เมล็ดใช้แก้ปวดฟันด้วยการเผาแล้วสูดควันเข้าไป ดอกของมะอึกเมื่อแย้มบานก็มีความสวยงามไม่แพ้ไม้ประดับ หากต้องการปลูก เพียงเพาะเมล็ด ใช้เวลาไม่ถึง 3 เดือนก็สามารถเก็บผลสุกมาประกอบอาหารได้แล้ว
มะอึกจึงไม่ใช่เพียงผักพื้นบ้านที่ต้อง “โขลก” อย่างอึกทึก หากแต่เป็นพืชอาหารและสมุนไพรที่สะท้อนภูมิปัญญาและรสชาติของครัวไทยได้อย่างชัดเจน เพียงโขลกลูกอึกให้สากลงครกพอเหมาะ ก็สามารถสร้างความอร่อยจนลืมคำว่า “สะอึก” ไปได้อย่างไม่ยากเลย
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 20 มกราคม 2026
(กาฬสินธุ์) 18 กรกฎาคม 2569 – บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด ผู้ผลิตและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ตราศรแดง และ บริษัท ยารา (ประเทศไทย) จำกัด ผู้นำด้านนวัตกรรมธาตุอาหารพืช เดินหน้าความร่วมมือเชิงกลยุทธ์ครั้งสำคัญ เพื่อบูรณาการองค์ความรู้ด้านการเกษตรระดับสากลส่งมอบสู่เกษตรกรไทย ภายใต้แนวคิด “ศรแดงคู่ยารา ผสานสองพลังคุณภาพ ยกระดับเกษตรกรรมไทย” โดยได้จัดงาน “ฟิลด์เดย์แตงโมพรีเมียม ยกระดับผลผลิตให้ยอดเยี่ยม” ณ จังหวัดกาฬสินธุ์ เพื่อเป็นพื้นที่นำร่องแสดงผลลัพธ์ความสำเร็จของการผนึกกำลังในครั้งนี้ นายสิปปกร ถาวรวันชัย ผู้จัดการฝ่ายขาย บริษัท ยารา (ประเทศไทย) จำกัด และ นายอิสระ วงศ์อินทร์ Head of Marketing บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด นายอิสระ วงศ์อินทร์ Head of Marketing บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด เปิดเผยว่า “อีสท์ เวสท์ ซีด มีจุดยืนที่ชัดเจนในการมุ่งเน้นวิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์ เพื่อให้ได้สุดยอดสายพันธุ์ที่ตอบโจทย์ตลาด อย่างไรก็ตามเมล็ดพันธุ์ชั้นเยี่ยมเปรียบเสมือนเครื่องยนต์สมรรถนะสูง ที่จะแสดงศักยภาพสูงสุดได้ก็ต่อเมื่อได้รับเชื้อเพลิงที่ถูกต้อง นั่นคือ องค์ความรู้เรื่องธาตุอาหาร เราจึงมองหาพันธมิตรที
ภาคการเกษตรไทยกำลังเผชิญความท้าทายครั้งสำคัญจากความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะวิกฤตการณ์ ซูเปอร์เอลนีโญ (Super El Niño) ปี 2569–2570 ที่คาดว่าจะส่งผลกระทบต่อเนื่อง ทั้งปัญหาฝนทิ้งช่วง ภัยแล้ง และปริมาณน้ำต้นทุนที่ลดลง ซึ่งอาจยืดเยื้อถึง 2 ปี กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงเร่งยกระดับศักยภาพ อาสาสมัครเกษตร (อกษ.) และ อาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน (อกม.) ให้เป็นกำลังสำคัญในการเชื่อมโยงข้อมูล ถ่ายทอดองค์ความรู้ และสนับสนุนการบริหารจัดการน้ำในระดับพื้นที่ เพื่อเสริมความพร้อมรับมือสถานการณ์และลดผลกระทบต่อเกษตรกร นางสาวนฤมล สงวนวงศ์ รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า การพัฒนาอาสาสมัครเกษตรในยุคปัจจุบันไม่ได้มุ่งเพียงการรับมือกับปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการยกระดับศักยภาพรอบด้าน เพื่อก้าวสู่การเป็น “เกษตรกรอัจฉริยะ” ผ่านการบูรณาการความร่วมมือกับสถาบันการศึกษาและภาคีเครือข่าย ให้มีทั้งองค์ความรู้ เครื่องมือดิจิทัล และทักษะด้านการบริหารจัดการน้ำที่ทันสมัย กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ร่วมกับสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) และสถาบันวิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพอาสาส
อากาศที่ร้อนขึ้น ฝนที่ตกไม่ตรงฤดู และภัยแล้งที่ยาวนานกว่าเดิม ไม่ใช่เรื่องของการคาดเดาอีกต่อไป เพราะวันนี้โลกกำลังใช้ข้อมูลจากอวกาศมาช่วยมองเห็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้าหลายประเทศนำข้อมูลดาวเทียมมาวิเคราะห์สภาพภูมิอากาศเพื่อเตรียมรับมือ ขณะที่ประเทศไทยเองก็ใช้เทคโนโลยีเดียวกันในการเฝ้าระวังภัยแล้งและติดตามผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับภาคการเกษตร ก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้นจริงในแปลงของเกษตรกร หนึ่งในหน่วยงานที่ทำงานอยู่เบื้องหลังข้อมูลเหล่านี้ คือ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA โดย คุณวรนุช จันทร์สุริย์ นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ อธิบายว่า การติดตามปรากฏการณ์เอลนีโญของไทย ไม่ได้อาศัยเพียงการพยากรณ์อากาศเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงข้อมูลจากหน่วยงานระดับโลกเข้ากับข้อมูลดาวเทียม เพื่อประเมินสถานการณ์และแจ้งเตือนให้ประชาชน โดยเฉพาะเกษตรกร เตรียมพร้อมรับมือได้ล่วงหน้า คุณวรนุช เล่าว่า GISTDA อ้างอิงข้อมูลจาก NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) หรือองค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นหน่วยงานที่หลายประเทศ รวม
หลายปีที่ผ่านมา สำนักงานปศุสัตว์อำเภอศรีเชียงใหม่ จังหวัดหนองคาย ได้เข้ามาสนับสนุนองค์ความรู้เพื่อพัฒนาระบบการเลี้ยงไก่ไข่ของเกษตรกรรายย่อยในพื้นที่ จากเดิมที่เคยเน้นการเลี้ยงบนกรงตับ มาเป็นการเลี้ยงแม่ไก่อารมณ์ดี ที่ใช้ระบบการปล่อยอิสระ เน้นการใช้วัตถุดิบท้องถิ่นเป็นอาหารสัตว์ เพื่อลดต้นทุนในการเลี้ยง กลายเป็นรูปแบบการเลี้ยงที่ได้รับความสนใจจากเกษตรกรในพื้นที่เป็นอย่างมาก เพราะลดต้นทุนโรงเรือน มีพื้นที่ปล่อยลานแบบอิสระ แม่ไก่มีความสุข สามารถให้ไข่ได้ มาตรฐานและปลอดสารตกค้าง เกษตรกรมีไข่ไว้บริโภคในครัวเรือน เหลือบริโภคสามารถจำหน่ายในชุมชน เลี้ยงอย่างไร สูตรการเลี้ยงแม่ไก่อารมณ์ดีนั้น แนะนำให้เกษตรกรเลี้ยงในอัตรา เพศผู้ 1 ตัวต่อเพศเมีย 5 ตัว โดยเลี้ยงไก่ 5 ตัวต่อตารางเมตร รอบโรงเรือนมีพื้นที่ปล่อยลานแบบอิสระ 10-15 ตารางเมตรต่อตัว มีรั้วสามารถป้องกันศัตรูและสัตว์พาหะได้ แม่ไก่จะเริ่มให้ไข่ฟองแรก เมื่ออายุ 4 เดือน 6 วัน ดูแลสุขภาพสัตว์ แนะนำให้เกษตรกรทำวัคซีนป้องกันโรคระบาดที่สำคัญในไก่ไข่ และการถ่ายพยาธิ รวมทั้งหมั่นสังเกตอาการ สุขภาพของสัตว์ปีก เสริมวิตามิน เกลือแร่ การจัดการสิ่งแวดล้อม
