นนทบุรีอาจเป็นจังหวัดเล็กที่หลายคนจดจำผ่านภาพเมืองขยายตัว คอนโดมิเนียม และย่านเศรษฐกิจรอบกรุงเทพมหานคร แต่ภายใต้ภาพของเมืองใหญ่ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ยังมีอีกด้านหนึ่งที่หยั่งรากลึกอยู่กับวิถีเกษตรกรรม โดยเฉพาะสวนผลไม้ยกร่องที่หล่อเลี้ยงเป็นพื้นที่สีเขียวและสร้างอัตลักษณ์ให้จังหวัดมาอย่างยาวนาน ท่ามกลางแรงกดดันจากการขยายตัวของเมือง เกษตรกรรมนนทบุรีจึงไม่ใช่เรื่องของพื้นที่จำนวนมากอีกต่อไป แต่คือการสร้างคุณค่าและมูลค่าให้กับพื้นที่ที่เหลืออยู่
ในวันที่ที่ดินทุกตารางวากลายเป็นทรัพย์สินราคาแพง การรักษาพื้นที่เกษตรเอาไว้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องเศรษฐกิจ แต่คือการรักษาภูมิปัญญา วิถีชีวิต และของดีประจำถิ่นที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน อย่างเช่น “ทุเรียนนนท์” ที่ไม่ได้เป็นเพียงผลไม้ราคาแพง หากแต่เป็นผลผลิตที่สะท้อนความละเอียดอ่อนของธรรมชาติ ความประณีตของชาวสวน และระบบนิเวศเฉพาะถิ่นที่หาไม่ได้จากที่อื่น
คุณนิพิจ พินิจผล เกษตรจังหวัดนนทบุรี เปิดเผยว่า นนทบุรีมีพื้นที่รวมประมาณ 1,000,000 ไร่ แต่พื้นที่ที่ใช้ทำการเกษตรจริงมีเพียงราว 10% หรือประมาณ 99,901 ไร่เท่านั้น ภายในพื้นที่ดังกล่าวมีเกษตรกรประมาณ 10,000 คน ซึ่งถือเป็นสัดส่วนที่ค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับจำนวนประชากรทั้งจังหวัด สะท้อนให้เห็นว่าภาคการเกษตรของนนทบุรีกำลังดำรงอยู่ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านของเมืองอย่างชัดเจน
รูปแบบการทำเกษตรของนนทบุรีในปัจจุบันจึงมุ่งเน้นไปที่ “เกษตรมูลค่าสูง” โดยเฉพาะไม้ผลเศรษฐกิจอย่างทุเรียน ซึ่งกลายเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัด ความพิเศษของทุเรียนนนท์ไม่ได้เกิดจากสายพันธุ์เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการดูแลอย่างประณีต ผสานกับข้อได้เปรียบของพื้นที่ที่มีดินเหนียวอุดมสมบูรณ์ สามารถสะสมธาตุอาหารได้ดี ประกอบกับระบบสวนยกร่องแบบดั้งเดิมที่ช่วยบริหารจัดการน้ำและความชื้นให้เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของไม้ผล
“การปลูกทุเรียนในพื้นที่จะไม่เน้นทำสวนเดี่ยวๆ แต่ภายในสวนจะมีไม้ผลหลายชนิดผสมผสานกันไป อาจจะมีต้นทุเรียน ต้นใบทองหลาง หรือจะมีกล้วย มังคุด ส้มโอ มะนาว แซมอยู่ภายในล่องสวนนั้นด้วย”
จากคำอธิบายดังกล่าวของคุณนิพิจ สะท้อนภาพของสวนผลไม้นนทบุรีได้อย่างชัดเจน เพราะสวนส่วนใหญ่ยังคงรักษาระบบเกษตรผสมผสานเอาไว้ เพื่อสร้างความสมดุลของระบบนิเวศ ลดความเสี่ยงด้านรายได้ และรักษารูปแบบสวนผลไม้ดั้งเดิมที่อยู่คู่พื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยามาอย่างยาวนาน อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ทำให้ไม้ผลนนทบุรีมีเอกลักษณ์ คือสภาพน้ำในพื้นที่ที่มีช่วงเวลาของน้ำกร่อย จากอิทธิพลน้ำทะเลหนุน ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพและรสชาติของผลผลิต ทำให้ไม้ผลหลายชนิด โดยเฉพาะทุเรียน มีรสชาติที่โดดเด่นและแตกต่างจากแหล่งปลูกอื่น
คุณนิพิจ เล่าว่า ปัจจุบันจังหวัดนนทบุรีมีพื้นที่ปลูกทุเรียนประมาณ 2,000 ไร่ และมีชาวสวนทุเรียนราว 1,000 คน แม้พื้นที่จะไม่มาก แต่ความพิถีพิถันในการผลิตกลับกลายเป็นจุดแข็งสำคัญ ตั้งแต่การดูแลต้น การคัดเลือกผล ไปจนถึงกระบวนการเก็บเกี่ยวที่ต้องอาศัยประสบการณ์สูง ความละเอียดอ่อนเหล่านี้ทำให้ทุเรียนนนทบุรีได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI ครอบคลุม 9 สายพันธุ์ ได้แก่ กบแม่เฒ่า กบชายน้ำ ย่ำมะหวาด กำปั่นขาว กำปั่นพวง ก้านยาว หมอนทอง ชะนี และกระดุมทอง
“เรื่องของไม้ผล โดยเฉพาะทุเรียนที่ขึ้นชื่อของที่นี่ เกษตรกรมีการตัดผลที่แก่จัด จึงทำให้ผลผลิตในจังหวัดไม่เคยมีเรื่องทุเรียนอ่อน เพราะชาวสวนจะทยอยตัดทุเรียนลงมาจำหน่าย 1 ฤดูกาลไม่ต่ำกว่า 10 ครั้งต่อต้น”
แนวทางดังกล่าวสะท้อนมาตรฐานการผลิตที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพมากกว่าปริมาณ โดยการจัดการผลผลิตในแต่ละต้นก็ถูกควบคุมอย่างละเอียดเช่นกัน
คุณนิพิจ ยังบอกอีกว่า การไว้ผลของทุเรียนในแต่ละต้นนั้น จะอยู่ที่ประมาณต้นละเฉลี่ย 4 ผล หรือหากเป็นต้นขนาดใหญ่จะไม่เกิน 10–15 ผลต่อต้น จำนวนผลที่น้อยช่วยให้ต้นสามารถส่งอาหารได้เต็มที่ ส่งผลให้คุณภาพเนื้อ รสชาติ และขนาดผลมีมาตรฐานสูง ด้วยผลผลิตที่จำกัดและการดูแลอย่างเข้มข้น จึงทำให้ทุเรียนสายพันธุ์ก้านยาว สามารถจำหน่ายได้ในราคาสูงถึงกิโลกรัมละ 5,000 บาท
อย่างไรก็ตาม ความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและการขยายตัวของเมืองกำลังกลายเป็นโจทย์สำคัญของเกษตรกรนนทบุรี บ้านจัดสรร อาคาร และสิ่งก่อสร้างที่เพิ่มขึ้น ส่งผลต่อระบบนิเวศและการจัดการสวน โดยเฉพาะเรื่องความชื้นและน้ำ ทำให้หลายสวนต้องนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการบริหารจัดการ
“เมืองที่รุกเข้ามา ทำให้ที่ดินในจังหวัดมีราคาที่สูงขึ้น เพราะฉะนั้นมูลค่าของทุเรียนต้องช่วยให้ชาวสวนเห็นมูลค่า เพราะที่ดินมีราคาที่สูงขึ้นเรื่อยๆ การที่ทุเรียนนนท์ยังเป็นที่ต้องการและมีมูลค่าสูง ก็จะช่วยให้พื้นที่ทำสวนไม้ผลยังคงอยู่ต่อไป”
คำพูดดังกล่าวสะท้อนว่า การเพิ่มมูลค่าให้ผลผลิตไม่ใช่เพียงเรื่องของรายได้ แต่เป็นกลไกสำคัญในการรักษาพื้นที่เกษตรของจังหวัดเอาไว้ในระยะยาว ขณะเดียวกันการสร้างความภาคภูมิใจให้คนรุ่นใหม่เห็นคุณค่าของทุเรียนนนท์ ก็เป็นอีกภารกิจสำคัญที่จะช่วยให้มรดกทางเกษตรนี้ยังคงอยู่ต่อไป
นอกจากไม้ผลมูลค่าสูงอย่างทุเรียน ภาคการเกษตรของนนทบุรียังมีความโดดเด่นด้านพืชผักในหลายพื้นที่ เกษตรกรจำนวนไม่น้อยพัฒนาคุณภาพผลผลิตจนกลายเป็นแหล่งอาหารสำคัญของชุมชน และสามารถส่งต่อผักคุณภาพเข้าสู่ตลาดผู้บริโภคในกรุงเทพมหานครได้อย่างต่อเนื่อง แม้พื้นที่เกษตรจะลดลง แต่บทบาทของเกษตรกรนนทบุรียังคงมีความสำคัญต่อระบบอาหารเมืองอย่างมาก
ท้ายที่สุด เรื่องราวของเกษตรนนทบุรีไม่ใช่เพียงการรักษาทุเรียนราคาแพง หรืออนุรักษ์สวนผลไม้เก่าแก่เท่านั้น แต่คือการรักษาอัตลักษณ์ของจังหวัดเอาไว้ท่ามกลางกระแสการเติบโตของเมือง เพราะสวนยกร่อง วิถีชาวสวน และทุเรียนนนท์ ไม่ได้เป็นเพียงสินค้าทางเศรษฐกิจ แต่คือรากฐานทางวัฒนธรรมที่ยังคงมีชีวิต และรอให้คนรุ่นต่อไปช่วยกันสืบทอดต่อไป
ผู้เขียน : สุรเดช สดคมขำ
นนทบุรีอาจเป็นจังหวัดเล็กที่หลายคนจดจำผ่านภาพเมืองขยายตัว คอนโดมิเนียม และย่านเศรษฐกิจรอบกรุงเทพมหานคร แต่ภายใต้ภาพของเมืองใหญ่ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ยังมีอีกด้านหนึ่งที่หยั่งรากลึกอยู่กับวิถีเกษตรกรรม โดยเฉพาะสวนผลไม้ยกร่องที่หล่อเลี้ยงเป็นพื้นที่สีเขียวและสร้างอัตลักษณ์ให้จังหวัดมาอย่างยาวนาน ท่ามกลางแรงกดดันจากการขยายตัวของเมือง เกษตรกรรมนนทบุรีจึงไม่ใช่เรื่องของพื้นที่จำนวนมากอีกต่อไป แต่คือการสร้างคุณค่าและมูลค่าให้กับพื้นที่ที่เหลืออยู่ ในวันที่ที่ดินทุกตารางวากลายเป็นทรัพย์สินราคาแพง การรักษาพื้นที่เกษตรเอาไว้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องเศรษฐกิจ แต่คือการรักษาภูมิปัญญา วิถีชีวิต และของดีประจำถิ่นที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน อย่างเช่น “ทุเรียนนนท์” ที่ไม่ได้เป็นเพียงผลไม้ราคาแพง หากแต่เป็นผลผลิตที่สะท้อนความละเอียดอ่อนของธรรมชาติ ความประณีตของชาวสวน และระบบนิเวศเฉพาะถิ่นที่หาไม่ได้จากที่อื่น คุณนิพิจ พินิจผล เกษตรจังหวัดนนทบุรี เปิดเผยว่า นนทบุรีมีพื้นที่รวมประมาณ 1,000,000 ไร่ แต่พื้นที่ที่ใช้ทำการเกษตรจริงมีเพียงราว 10% หรือประมาณ 99,901 ไร่เท่านั้น ภายในพื้นที่ดังกล่าวมีเกษตรกรประมาณ 10,0
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
