เมื่อโลกกำลังเผชิญทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภัยแล้ง โรคและแมลง รวมถึงความต้องการอาหารที่เพิ่มขึ้น การพัฒนาพันธุ์พืชให้สามารถรับมือกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง จึงกลายเป็นหนึ่งในโจทย์ใหญ่ของภาคเกษตรโลก
ล่าสุด CGIAR เครือข่ายความร่วมมือด้านวิจัยและนวัตกรรมการเกษตรระดับโลก จับมือกับ Google.org AI Collaborative: Food Security นำศักยภาพของ “ปัญญาประดิษฐ์” หรือ AI เข้ามาช่วยยกระดับกระบวนการปรับปรุงพันธุ์พืช หวังให้สามารถค้นหาและพัฒนาพันธุ์พืชที่เหมาะสมกับอนาคตได้รวดเร็วและแม่นยำยิ่งขึ้น
แนวคิดสำคัญของความร่วมมือนี้ คือการพัฒนา AI ที่เปรียบเสมือน “สมองดิจิทัล” สำหรับงานปรับปรุงพันธุ์พืช โดยนำข้อมูลจากการทดลองปลูกพืชในพื้นที่ต่างๆ ทั่วโลกมาวิเคราะห์ร่วมกัน เพื่อช่วยให้นักปรับปรุงพันธุ์มองเห็นว่าพืชแต่ละสายพันธุ์มีศักยภาพอย่างไร และตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันแบบไหน
จากข้อมูลในแปลงทดลอง สู่ “สมองดิจิทัล” ของการปรับปรุงพันธุ์
ปัจจุบัน CGIAR มีเครือข่ายการวิจัยครอบคลุม 89 ประเทศ และมีสถานีวิจัยภาคสนามมากกว่า 150 แห่ง ซึ่งในแต่ละฤดูเพาะปลูกจะเกิดข้อมูลจำนวนมหาศาลจากการทดลองพืชในสภาพแวดล้อมจริง
ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญอย่างมากต่อการปรับปรุงพันธุ์ เพราะช่วยให้นักวิจัยรู้ว่าพืชแต่ละชนิดสามารถเติบโตได้ดีเพียงใด สามารถทนต่อภาวะแห้งแล้ง ต้านทานโรคและแมลง หรือเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่ที่มีดินไม่สมบูรณ์หรือไม่
กระบวนการศึกษาลักษณะและการตอบสนองของพืชในสภาพแวดล้อมจริง หรือที่เรียกว่า “ฟีโนไทป์” (Phenotyping) ที่ผ่านมา ต้องอาศัยการเก็บข้อมูลภาคสนามจำนวนมาก ซึ่งใช้ทั้งเวลา แรงงาน และผู้เชี่ยวชาญในการประเมิน
แต่เมื่อ AI เข้ามามีบทบาท วิธีการเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลกำลังเปลี่ยนไป
CGIAR และ Google Research มีเป้าหมายพัฒนาโมเดล AI ที่สามารถวิเคราะห์ลักษณะของพืชได้โดยอัตโนมัติ ผ่านภาพถ่ายที่เก็บจากโดรนและสมาร์ตโฟนในพื้นที่ทดลองของเครือข่าย CGIAR
ภาพจากแปลงปลูกจึงไม่ได้เป็นเพียงภาพถ่ายธรรมดาอีกต่อไป แต่สามารถกลายเป็น “ข้อมูล” ที่ AI นำไปวิเคราะห์เพื่อช่วยตอบคำถามสำคัญของนักวิจัยได้ว่า พืชต้นไหนมีลักษณะที่โดดเด่น พันธุ์ใดทนแล้งได้ดี พันธุ์ใดมีศักยภาพในการรับมือกับโรค หรือพืชแบบใดเหมาะกับสภาพแวดล้อมเฉพาะพื้นที่
เมื่อข้อมูลจากการทดลองหลายพันแห่งถูกนำมาวิเคราะห์ร่วมกัน AI จึงมีโอกาสมองเห็นรูปแบบที่มนุษย์อาจใช้เวลานานกว่าจะค้นพบ
เปลี่ยนวิธี “คัดเลือกพันธุ์” ให้เร็วขึ้น
หัวใจสำคัญของเทคโนโลยีนี้ ไม่ได้อยู่ที่การให้ AI มาปลูกพืชแทนนักวิจัย แต่เป็นการใช้ AI เป็นเครื่องมือช่วย “ตัดสินใจ” ให้แม่นยำขึ้น
แทนที่นักปรับปรุงพันธุ์จะต้องใช้เวลานานในการประเมินข้อมูลจำนวนมหาศาล ระบบ AI สามารถช่วยประมวลผลข้อมูลจากหลายพื้นที่และหลายสภาพแวดล้อม เพื่อค้นหาพืชที่มีลักษณะโดดเด่นและมีแนวโน้มเหมาะสมกับการพัฒนาต่อ
เป้าหมายสำคัญคือช่วยให้นักปรับปรุงพันธุ์สามารถคัดเลือกพันธุ์ที่มีศักยภาพได้เร็วขึ้น และนำไปสู่การพัฒนาพันธุ์พืชที่ตอบโจทย์เกษตรกรได้ในระยะเวลาที่สั้นลง
โดยเฉพาะในยุคที่สภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การพัฒนาพืชพันธุ์ใหม่ไม่สามารถใช้เวลานานแบบเดิมได้ เพราะภัยแล้ง อุณหภูมิสูง โรคและแมลง รวมถึงสภาพดินและน้ำที่เปลี่ยนแปลง ล้วนเป็นปัจจัยที่ส่งผลโดยตรงต่อผลผลิตทางการเกษตร
เมื่อ AI เข้ามาช่วย “ออกแบบอนาคตของพืช”
สิ่งที่น่าสนใจจากความร่วมมือระหว่าง CGIAR และ Google คือการมอง AI ไม่ใช่เพียงเครื่องมือดิจิทัล แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบวิจัยเกษตรยุคใหม่
ข้อมูลจากภาพถ่ายโดรน สมาร์ตโฟน และการทดลองในแปลงจริง สามารถถูกนำมารวมกันเพื่อสร้างฐานข้อมูลขนาดใหญ่ ก่อนที่ AI จะเข้ามาช่วยวิเคราะห์และค้นหารูปแบบที่ซ่อนอยู่ในข้อมูลเหล่านั้น
ในอนาคต แนวทางดังกล่าวอาจช่วยให้นักวิจัยสามารถพัฒนาพืชที่มีคุณสมบัติตรงกับความต้องการมากขึ้น เช่น พันธุ์ที่ใช้น้ำน้อย ทนแล้ง ต้านทานโรคและแมลง หรือสามารถเติบโตได้ดีในสภาพแวดล้อมที่มีข้อจำกัด
นั่นหมายความว่า “การปรับปรุงพันธุ์พืช” อาจกำลังเดินทางเข้าสู่ยุคใหม่ จากเดิมที่ต้องอาศัยการทดลองและการคัดเลือกเป็นเวลานาน สู่การใช้ข้อมูลขนาดใหญ่และ AI เข้ามาช่วยชี้เป้าว่า พืชสายพันธุ์ใดควรได้รับการพัฒนาต่อ
เทคโนโลยีที่อาจเปลี่ยนอนาคตเกษตรกร
แม้เทคโนโลยีดังกล่าวจะยังอยู่ในขั้นตอนของการพัฒนา แต่ทิศทางที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็นชัดเจนว่า AI กำลังเข้ามามีบทบาทในภาคเกษตรมากกว่าแค่การตรวจโรคพืชหรือพยากรณ์ผลผลิต
ตั้งแต่การวิเคราะห์ข้อมูลในแปลง การคัดเลือกพันธุ์ การปรับปรุงพันธุ์ ไปจนถึงการออกแบบระบบเกษตรที่รับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
หากเทคโนโลยีนี้สามารถพัฒนาได้สำเร็จและนำไปใช้งานในวงกว้าง สิ่งที่เกษตรกรอาจได้รับในอนาคตไม่ใช่เพียง “เทคโนโลยีที่ฉลาดขึ้น” แต่คือพืชพันธุ์ที่ถูกพัฒนาให้เหมาะสมกับโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงมากขึ้น
เพราะในวันที่น้ำมีน้อย อากาศร้อนขึ้น และความเสี่ยงจากโรคและแมลงเพิ่มขึ้น คำตอบของภาคเกษตรอาจไม่ได้อยู่ที่การเพิ่มปัจจัยการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่อาจอยู่ที่การพัฒนา “พืชพันธุ์ที่เก่งขึ้น” และ AI กำลังเข้ามาเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้นักวิจัยเดินทางไปถึงจุดนั้นได้เร็วกว่าเดิม
นี่อาจเป็นอีกก้าวสำคัญของเกษตรโลก เมื่อ “ข้อมูลจากแปลงทดลอง” ถูกเปลี่ยนให้เป็นพลังของ AI และ AI กำลังถูกใช้เพื่อค้นหาพืชพันธุ์ที่โลกต้องการมากที่สุดในอนาคต
ที่มา: CGIAR, ข่าว “CGIAR and Google leverage AI to develop the crops the world needs the most”
ในแต่ละวัน หลายบ้านต้องหุงข้าว และสิ่งที่มักถูกเททิ้งไปพร้อมกับน้ำล้างข้าวก็คือ “น้ำซาวข้าว” ทั้งที่ของเหลือจากครัวชนิดนี้ยังสามารถนำมาใช้ประโยชน์ต่อได้ โดยเฉพาะคนที่ปลูกต้นไม้ ทำสวน หรือทำเกษตรแบบพึ่งพาตัวเอง น้ำซาวข้าวมีสารอินทรีย์บางส่วนที่หลุดออกมาจากเมล็ดข้าว เช่น แป้งและสารอาหารในปริมาณเล็กน้อย ซึ่งสามารถเป็นแหล่งอาหารของจุลินทรีย์บางกลุ่ม เมื่อนำมาหมักอย่างเหมาะสม จึงเกิดเป็นน้ำหมักที่สามารถนำไปใช้ร่วมกับการดูแลสวน ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุและส่งเสริมกิจกรรมของจุลินทรีย์ในดิน วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านชวนมาทำ “จุลินทรีย์น้ำซาวข้าว” สูตรง่ายๆ ใช้วัตถุดิบไม่กี่อย่าง เหมาะสำหรับคนที่ปลูกผักสวนครัว ไม้ผล หรือไม้ประดับที่ต้องการนำวัสดุเหลือใช้กลับมาใช้ให้เกิดประโยชน์ หัวใจสำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่การนำ “น้ำซาวข้าว” ไปรดต้นไม้โดยตรงเพียงอย่างเดียว แต่คือการนำมาใช้เป็นวัตถุดิบในการหมัก เพื่อให้เกิดผลิตภัณฑ์หมักที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการดูแลแปลงปลูก วัตถุดิบ หมายเหตุ: หากต้องการทำในปริมาณมาก สามารถเพิ่มสัดส่วนวัตถุดิบตามอัตราส่วนเดิมได้ วิธีทำ ขั้นตอนที่ 1 เตรียมน้ำซาวข้าว นำน้ำที่ได้จากการซาวข้
ในยุคที่เกษตรกรเริ่มหันมาปลูกพืชแบบปลอดสารพิษมากขึ้น สมุนไพรพื้นบ้าน กลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยลดการใช้สารเคมี หนึ่งในสมุนไพรที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือ “หนอนตายหยาก” ซึ่งมีสรรพคุณโดดเด่นในการ ป้องกันและกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะหนอนและแมลงต่างๆ ได้ผลดีแถมปลอดภัยกับคนและสิ่งแวดล้อม รู้จักกับ “หนอนตายหยาก” หนอนตายหยาก (ชื่อวิทยาศาสตร์: Derris elliptica) เป็นไม้เลื้อยที่พบได้ทั่วไปในป่าเบญจพรรณของไทย มีชื่อเรียกในแต่ละท้องถิ่นแตกต่างกัน เช่น “กำลังช้างเผือก”, “เครือเขาหนัง”, หรือ “บงตายหยาก” นิยมใช้รากและเถ้าเป็นส่วนผสมหลักในการทำยากำจัดแมลง จุดเด่นอยู่ที่สาร โรติโนน (Rotenone) ที่มีอยู่ในรากและเปลือกลำต้น ซึ่งเป็นสารธรรมชาติที่ออกฤทธิ์ในการทำลายระบบประสาทของแมลง ทำให้แมลงหยุดกิน หยุดเคลื่อนไหว และตายในที่สุด สรรพคุณในการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช โดยไม่ทำอันตรายต่อพืชหรือผู้บริโภค จึงเหมาะกับเกษตรอินทรีย์หรือผู้ที่ต้องการลดการใช้สารเคมีในสวนของตน หนอนตายหยากสามารถใช้ไล่และฆ่าแมลงศัตรูพืชได้หลายชนิด เช่น วิธีการทำน้ำหมักสมุนไพรหนอนตายหยาก ส่วนผสม วิธีทำ วิธีใช้เจือจางน้ำหมัก 100 ซีซี ต่อน
ลำไยเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างงานสร้างเงิน สร้างรายได้ให้กับเกษตรเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะพื้นที่ปลูกลำไยในภาคเหนือ ในช่วงปลายเดือนกรกฎาคมนี้เกษตรกรกำลังเก็บเกี่ยวผลผลิตลำไยในฤดูอยู่ เป็นช่วงที่ลำไยติดผลและเจริญเติบโตตามธรรมชาติ ให้ผลผลิตปริมาณมากที่สุดในรอบปี เปิดตลาดพรีออเดอร์ลำไยลำพูน จังหวัดลำพูน เป็นแหล่งปลูกลำไยสำคัญของภาคเหนือ ซึ่งปี 2569 มีจำนวนเกษตรกรผู้ปลูกลำไย จำนวน 53,386 ราย ผ่านการรับรองมาตรฐาน GAP 16,110 ราย ด้านพื้นที่ปลูก เนื้อที่ยืนต้น 361,227 ไร่ ให้ผลผลิต 356, 687 ไร่ แบ่งเป็นลำไยในฤดู 258,404 ไร่ และลำไยนอกฤดู 98,283 ไร่ มีการรวมกลุ่มแปลงใหญ่ลำไยจังหวัดลำพูน จำนวน 60 แปลง มีเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ 3,131 ราย พื้นที่ 19,088.75 ไร่ สำนักงานเกษตรจังหวัดลำพูนสำรวจผลผลิตลำไยของจังหวัดลำพูน ในปี 2569 คาดว่ามีปริมาณลำไยทั้งสิ้น 227,871 ตันสด แปรรูปอยู่ที่ 18,019 ตันสด คิดเป็นร้อยละ 79 แยกเป็นน้ำสกัดลำไยเข้มข้น ลำไยกระป๋อง ลำไยคว้านเมล็ด และแปรรูปอบแห้ง ส่วนการบริโภคสดอยู่ที่ 47,852 ตันสด คิดเป็นร้อยละ 21 แยกเป็นตลาดในประเทศปริมาณ ร้อยละ 6 และตลาดส่งออกร้อยละ 15 สำหรับลำไยสด ในป
“ปูทะเล” ถือเป็นเมนูโปรดอันดับต้นๆ ในใจของสายอาหารทะเล และมีมูลค่าทางการตลาดสูงอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันประเทศไทยได้พัฒนาการเลี้ยงปูทะเลเชิงพาณิชย์ไปไกลมาก ทั้งรูปแบบ การเลี้ยงในบ่อดิน, การเลี้ยงในกระชัง, การเลี้ยงในกล่องหรือพลาสติกหลุม (ระบบน้ำหมุนเวียน) รวมไปถึงการพัฒนาระบบการเลี้ยงเรื่อยมาเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและคุ้มทุนมากที่สุด จนกระทั่งก้าวมาสู่ระบบ “การเลี้ยงปูคอนโด” นวัตกรรมย่อขนาดพื้นที่ที่ช่วยแก้โจทย์เรื่องอัตรารอด ลดการจับคู่ต่อสู้กินกันเอง ประหยัดพื้นที่ได้มหาศาล และกลายเป็นโมเดลสร้างผลตอบแทนสุดคุ้มค่าให้กับผู้เลี้ยงในยุคนี้ น้าดอน-ปริญญ์ อำนวยสิทธิโชค เจ้าของ “ฟาร์มปูน้าดอนชลบุรี” ตั้งอยู่ในตำบลบางทราย อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี อดีตหนุ่มโรงงาน ผันตัวเป็นเกษตรกรเลี้ยงปูทะเล ต้องผ่านการลองผิดลองถูกและเริ่มต้นจากความล้มเหลว แต่ด้วยหัวใจของนักสู้ จึงมุ่งมั่นทดลองระบบเลี้ยงปูคอนโดจนประสบความสำเร็จ สามารถสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวได้ในระดับหนึ่ง ในอนาคตเตรียมวางแผนขยายพื้นที่การเลี้ยง พร้อมต่อยอดเปิดเป็นศูนย์อบรมถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรและผู้ที่สนใจนำไปประกอบเป็นอาชีพต่อไป น้าดอ
